Przydatność 65%

Tradycja antyczna w literaturze polskiego renesansu

Autor: katia0811

  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image

Literatura grecka i rzymska stała się wspólnym dziedzictwem wszystkich kultur naszego kontynentu. Zatem Polska i inne kraje Europy należą do tradycji śródziemnomorskiej. Znajomość dorobku piśmiennictwa rzymskiego zawdzięczamy Kościołowi katolickiemu, bowiem edukacja wieków średnich prowadzona była w języku łacińskim. Dorobek kultury greckiej początkowo znany był w Polsce także głównie z przekładów łacińskich. Tak więc recepcja literatury greckiej i rzymskiej do czasów odrodzenia, czyli do końca XV w., była niewielka i często ograniczała się do strony formalnej.Wczesne odrodzenie (przełom wieków XV i XVI) w Polsce to już wyraźne zainteresowanie mistrzami antyku. Dostrzegamy to w Historii Polski Jana Długosza, który ucząc się kompozycji wielkiego dzieła, sięgał do Liwiusza, znakomitego historyka rzymskiego, autora Ab urbe condita -dziejów Rzymu od założenia miasta do 9 r. p.n.e.W Akademii Krakowskiej wykładano prawo rzymskie i prezentowano koncepcje Arystotelesa, a przybysz z Włoch Filip Buonaccorsi, zwany Kallimachem, pierwszy polski humanista, rozsławiał w Krakowie antyczne utworyliteratury pięknej. Ale pełny zwrot do kultury antyku jest zasługą wielkich polskich humanistów z Janem Kochanowskim na czele. Obok Kochanowskiego kulturę antyku propagowali inni twórcy epoki: Szymon Szymonowie, Klemens Janicki, a także pisarze polityczni: Andrzej Frycz Modrzewski i Stanisław Orzechowski. W zakresie literatury pięknej twórcy sięgnęli po antyczne tematy i formy gatunkowe i wykorzystywali je w polskich utworach. W twórczościpisarzy politycznych (Modrzewskiego i Orzechowskiego) wpływ myśli starożytnych widać wyraźnie w budowanych koncepcjach, przedstawianych ciągle jeszcze klasyczną staranną łaciną, językiem wykształconych Polaków.Literatura odrodzenia antyczne kanony piękna pojmowała ciągle jako niedościgłe wzory; uważano, że do starożytnych można nawiązywać, zbliżać się, ale nie sposób ich przewyższyć.Kiedy taka postawa wobec tradycji zbiegła się z wybitnym talentem, jak stało się w przypadku Jana Kochanowskiego, narodziła się twórczość oryginalna, która, tkwiąc w klimacie antycznego rodowodu, przyniosła literaturze polskiej utwory piękne pod względem treści i doskonałe pod względem formy, narodziła się rzecz czarnoleska, która do dziś niepokoi dziwem. Kochanowski tematykę antyczną wykorzystywał w sposób twórczy. Motyw porwania Heleny w Odprawie posłów greckich posłużył mu do pokazania polskich spraw: niezgody, prywaty, niemożności podjęcia decyzji (dotyczyło to posłów z czasów króla Zygmunta Augusta). Filozoficzne przemyślenia stoików i epikurejczyków ukazał w refleksyjnych fraszkach i pieśniach, tworząc niepo- wtarzalny motyw mądrego dystansu wobec życia i świata, bo: Wszystko się dziwnie plecie na tym biednym świecie (Pieśń IX, s. I) W głęboko ludzki sposób kazał w Trenach ból i rozpacz, kiedy to w zderzeniu z własnym nieszczęściem runął kreowany przez niego przez całe życie światopogląd renesansowy. Horacjańskie carpe diem (chwytaj dzień, chwilę) ożyło we fraszkach i pieśniach, a poczucie godności twórcy, marzenie o sławie, zawarte w słynnej odzie Horacego Exegi monumentum, odezwało się w Pieśni XXIV z ksiąg wtórych: O mnie Moskwa i wiedzieć będą Tatarowie, i w wierszu Muza: I opatrzył to dawno syn piękej Latony, że moich kości popiół nie będzie wzgardzony. Kochanowski przyjął z antyku określone gatunki literackie, ale siłą swojego talentu nadał im nowy kształt. Tak więc w tragedii humanistycznej powstałej z antycznego wzorca nie ma już fatum, bo według poety odrodzenia to ludzie winni decydować o swoim losie. Tren odchodzi od antycznego wzorca, nie jest już utworem konwencjonalnym, ale przesyconym osobistymi treściami, a jego bohater to nie wybitna osobistość, lecz małe dziecko i zbolały ojciec. Fraszka, zachowując zwięzłość epidramatu, jest na gruncie polskim nowym, stworzonym przez Kochanowskiego gatunkiem. Pieśń -rodowodem z Horacego - nasycona została pierwiastkami polskimi, ożywiona urokami rodzimej przyrody, realiami naszego codziennego życia. Środki stylistyczne, tkwiące w kręgu literatury antycznej, twórczo wykorzystane przez Kochanowskiego, decydują o niepowtarzalnym uroku jego wierszy i są dowodem silnych związków z literaturą antyczną. Kult wybitnych twórców rzymskich wyraźnie zaznacza się w twórczości Klemensa Janickiego, najwybitniejszego spośród poetów polsko-łacińskich. W czasie studiów w Akademii Lubrańskiego poznał dokładnie twórczość Wergiliusza i Owidiusza i pozostawał pod urokiem tych dzieł przez całe życie. Efektem owych kontaktów ze starożytnością stały się elegie, w których udało się poecie odejść od intelektualnej retoryki poezji polsko-łacińskiej. W wierszach Janickiego uderza szczerość i bezpośredniość poetyckiej wypowiedzi. Poeta umiał entuzjastycznie opisać rodzinne strony i przekazać różnorodne nastroje,zwłaszcza tęsknoty, przygnębienia i smutku. Współcześni wysoko cenili twórczość tego poety, a badacze późniejszych epok podkreślali często, że był tym, którego muza zbliżała się do Kochanowskiego. Tradycję antyczną dostrzegamy również w twórczości Szymona Szymonowica. Mieszczanin z pochodzenia, był Szymonowie człowiekiem starannie wykształconym i biegłym w wiedzy filologicznej, znawcą poezji Pindara i Horacego.Pisał wiersze okolicznościowe (epitalamia - pieśni weselne) i patriotyczne, sławę u potomnych zapewniły mu jednak Sielanki, za które chwalili go współcześni i naśladowali późniejsi poeci. Sielanki to zbiór 20 utworów uznanych za wybitne osiągnięcie polskiego renesansu i wprowadzających do naszej literatury wzór nowego gatunku - sielanki. Poeta nawiązał w nich do wzorów Teokryta (idylli) i Wergiliusza (bukolik), ale w sposób nowatorski dla tego gatunku połączył konwencję pasterską i arkadyjską scenerię z rodzimą naturą i przyrodą. Tematyka Sielanek jest zróżnicowana - od opisów pogodnej afirmacji rzeczywistości (Kołacze) po realia życia społecznego, które były dowodem wrażliwości poety na niedolę ludu (Żeńcy).Wśród prozy polskiej późnego renesansu walorami artystycznymi o wyraźnie antycznym rodowodzie wyróżnia się proza Piotra Skargi. Znakomity stylista jest mistrzem barwnej wypowiedzi oratorskiej, a jego Kazania sejmowe odegrały istotną rolę w rozwoju form prozatorskiej wypowiedzi. W literaturze polskiego odrodzenia antyk zaznaczył się więc wielokrotnie w różnych formach. Najwyraźniejszy jego wpływ widać w tych postawach twórczych, które zaakceptowały człowieka jako wartość najwyższą i zgodnie z duchem epoki przedstawiały ludzkie życie, dążenia, uczucia, przeżycia i myśli.


Przydatna praca?
Przydatna praca? tak nie 23
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie
JAK DOBRZE ZNASZ JĘZYK ANGIELSKI? x ads

Otrzymałaś kupon na darmowe lekcje angielskiego.

3 MIESIĄCE NAUKI MOŻESZ MIEĆ GRATIS.
Odbierz kupon rabatowy