AUSTRALIA - najmniejszy kontynent Ziemi, na półkuli południowej. Od południa i zachodu otoczony Oceanem Indyjskim, od północy i wschodu przybrzeżnymi morzami Oceanu Spokojnego (Morze: Arafura, Timor, Koralowe i Tasmana).
Skrajnymi punktami lądowej części Australii są przylądek Jork 1041\'S, Wilsons Promontory 3908\'S, Steep Point 11309\'E, Byron 15339\'E. Największa rozciągłość południkowa 3150 km (z Tasmanią 3680 km), równoleżnikowa ok. 4000 km.
Powierzchnia 7682,3 tys km2.

AUSTRALIA PODZIELONA JEST NA STANY:

Australia Południowa - South Australia - stan w południowej części Australii, nad Wielką Zatoką Australijską. Główne miasta: Whyalla, Port Pirie, Port Augusta. Osadnictwo skupia się w południowo-wschodniej części stanu, część północno-zachodnia jest prawie bezludna.


Australia Zachodnia - Western Australia - największy stan Australii, zajmujący zachodnią część kontynentu. Główne miasta: Fremantle, Kalgoorlie, Broome, Bunbury, Albany. Osadnictwo koncentruje się w południowo-zachodniej części stanu oraz wzdłuż wybrzeża. We wschodniej części Australii Zachodniej znajdują się rozległe rezerwaty Aborygenów.

Nowa Południowa Walia - New South Wales stan we wschodniej części Australii.
Główne miasta: Newcastle, Wollongong, Broken Hill.


Queensland - stan w północno-wschodniej części Australii.
Główne miasta to: Rockhampton, Townsville, Cairns, Mount Isa.


Tasmania - najmniejszy stan Australii, obejmujący wyspę Tasmanię i kilka mniejszych wysp (King, Furneaux, Wyspy Huntera) w Cieśninie Bassa oraz wyspę Macquarie w południowej części Oceanu Indyjskiego.
Główne miasta: Launceston, Port Arthur, Queenstown.

Wiktoria - Victoria stan w w południowo-wschodniej części kraju.
Główne miasta: Geelong, Ballarat, Bendigo.

Terytorium Północne - Northern Territory terytorium autonomiczne Związku Australijskiego, zajmujące środkową i północną część Australii, pomiędzy Queenslandem na wschodzie, Australią Południową na południu i Australią Zachodnią na zachodzie. Główne miasta: Katherine, Alice Springs, Tennant Creek.

Australia to przede wszystkim kangur, odwieczny symbol tego kraju, to także muszelkowy dach budynku Opery w Sydney, Krokodyl Dundee, kultura Aborygenów i wielka czerwona góra na środku pustkowia, surfingowcy i niezapomniana rafa koralowa. Wszystkie skojarzenia świadczą o tym jak wielka jest ta kraina, o jakże zupełnie odmiennych cechach. To tereny przechodzące od terenów niemalże pustynnych, przez mokradła po lasy tropikalne z całym bogactwem flory i fauny tam występujących. Choć obszar jest mniej więcej równy połowie powierzchni Europy, zamieszkuje go zaledwie 19 mln ludzi, skupiających się przeważnie w większych miastach.



Australia była ostatnim, wielkim lądem odkrytym przez Europejczyków. Jednakże kontynent ten zamieszkany był już od dziesiątków tysięcy lat przed przybyciem pierwszej, brytyjskiej floty, jej rdzennych mieszkańców Aborygenów. W skład państwa wchodzi sześć stanów i dwa terytoria federalne (wymienione są wyżej). Obowiązuje tu parlamentarny system rządów wzorowany na brytyjskim. Struktury stanowe i federalne są oparte na podobnych zasadach. Formalnie Australia jest monarchią konstytucyjną zaś rolę głowy państwa pełni monarcha Wielkiej Brytanii przy zachowaniu pełnej autonomii. Stolicą jest Canberra będąca jednocześnie siedzibą parlamentu federalnego. Rząd z premierem na czele jest wybierany na trzyletnią kadencję.

LUDNOŚĆ. Australijczycy to wielonarodowościowy naród. Do czasów II wojny światowej byli to ludzie brytyjskiego bądź irlandzkiego pochodzenia. W okresie powojennym nastąpił napływ imigrantów z Włoch, Grecji, Holandii, Malty czy Turcji. Ostatnio masowo pojawili się mieszkańcy krajów azjatyckich. Rdzenni mieszkańcy Australii to Aborygeni.


Aborygeni są rdzennym ludem Australii. Zamieszkują ten kontynent od 50 tys. lat. Zanim pojawił się w Australii biały człowiek, koczowali na obszarze całego kontynentu, szczególnie jednak upodobali sobie żyzne wybrzeża, gdzie prowadzili osiadły tryb życia. Centralne tereny zwane obecnie Outback\'iem były domem dla nielicznych plemion, które zmieniały miejsce pobytu w zależności od pory roku i wydajności bardzo ubogich ziem.
Kiedy 200 lat temu do brzegów Australii przybił Kapitan Cook i inni Europejczycy, Aborygeni zostali zepchnięci do wnętrza kontynentu. Przez kolejne 150 lat byli traktowani jak zwierzęta i regularnie mordowani. Próbowano mieszać rasy tak, aby czarni Aborygeni przestali istnieć. I trzeba przyznać, że nie było to trudne - geny Aborygenów warunkujące ich ciemny kolor skóry są bardzo słabe. W trzecim pokoleniu dziecko osoby o jasnej karnacji skóry i Aborygena jest już zupełnie białe. Często jedyną pozostałością u takiego potomstwa po czarnych przodkach są czarne włosy, nawet niekoniecznie kręcone.
Obecnie społeczność aborygeńska mieszka przede wszystkim na Terytorium Północnym oraz w centralnym Queensland. Aborygeni borykają się z nieustanną biedą i bezrobociem, bo, mimo, że mamy już prawie XXI wiek nadal są traktowani gorzej niż inni mieszkańcy Australii.

RELIGIE


RELIGIE % SPOŁECZEŃSTWA
Chrześcijanie 70.6
Bezwyznaniowi/pozostali 26.6
Muzułmanie 1.5
Buddyści 0.8
Żydzi 0.5

KLIMAT. Przeważająca część Australii ma klimat zwrotnikowy kontynentalny suchy lub wybitnie (skrajnie) suchy, na wschodzie (poza barierą gór) - wilgotny (częsty napływ morskich mas powietrza). Północna część leży w strefie klimatów równikowych (klimat podrównikowy suchy, przechodzi w wilgotny na wschodzie, natomiast na krańcach Terytorium Północnego i w północnej części półwyspu Jork - odmiana monsunowa). Krańce południowo - zachodnie i południowo - wschodnie kontynentu oraz Tasmania mają klimat podzwrotnikowy morski (typ śródziemnomorski). 80% powierzchni otrzymuje średnio mniej niż 600 mm opadów rocznie, 50% - mniej niż 300 mm. Najniższe opady: ok. 100 mm w rejonie jeziora Eyre, 50 mm na nizinie Nullarbor. Na wschodnim wybrzeżu Australii, znajdującym się w zasięgu pasatu, i na Tasmanii, leżącej w strefie przeważającej cyrkulacji zachodniej, średnie roczne opady wynoszą 1000 - 2000 mm i więcej (na południu od morza Cairns przekraczają 4000 mm). Stosunkowo wysokie opady (ponad 1000 mm) na północnym wybrzeżu Terytorium Północnego i na półwyspie Jork są ograniczone do jednej pory deszczowej (grudzień – marzec). Średnia temperatura w najchłodniejszym miesiącu (lipcu) wynosi 20 – 25C, tylko w południowo - wschodniej części Australii i na Tasmanii spada poniżej 10C (w górach poniżej 5C). W północno - zachodniej części Australii średnia temperatura w najcieplejszym miesiącu (styczniu) dochodzi do 34C, a maksima absolutne przekraczają 50C. Roczne wahania temperatur są stosunkowo niewielkie (do 15C we wnętrzu Australii). W północno - zachodniej części Australii występują burze (do 100 dni w roku). Na pustyniach często powstają burze pyłowe. Do północnych wybrzeży docierają cyklony tropikalne, zwłaszcza willy-willy (średnio 2 – 4 w roku).


STOSUNKI WODNE. Australia jest najuboższym pod względem zasobów wodnych kontynentem Ziemi. Panujące tu często wyże baryczne są przyczyną zalegania suchych mas powietrza nad większą częścią kontynentu (tylko północna część oraz wąskie pasy pobrzeża są poddane wpływom wilgotnych mas powietrza przynoszącym wysokie opady atmosferyczne), co powoduje, że ponad połowa Australii cierpi na niedostatek wilgoci. Okresowo występują długotrwałe susze, jak np. w latach 1895–1903, 1958–68, 1982–83.Obszary bezodpływowe stanowią ok. 60% powierzchni kontynentu. Liczne suche koryta lub łożyska wypełniają się wyłącznie w porze deszczowej. Po okresie wezbrań stopniowo tracą wodę w piaskach lub zwietrzelinie skalnej. Do zlewiska Oceanu Indyjskiego należy ok. 30% powierzchni, do zlewiska Oceanu Spokojnego - 9%. Najlepiej rozwinięty jest system rzeczny Murray-Darling,zasilany przez zanikające w okresie suszy dopływy. Ustrój rzek na ogół z jednym maksimum w ciągu roku. W rzekach na północnym - wschodzie w porze letniej, na południu i wschodzie - jesienią lub zimą. Największe jeziora: Eyre, Torrens i Gairdner w porze suchej pokrywają się grubą warstwą soli. Liczne jeziora na Wyżynie Zachodniej napełniają się wodą wyłącznie po deszczach. Na nizinie Nullarbor niewielkie jeziora krasowe. Duże znaczenie dla gospodarki Australii mają podziemne zbiorniki wodne (Wielki Basen Artezyjski). Wody artezyjskie lub subartezyjskie są silnie zmineralizowane, często mają podwyższoną temperaturę. W niektórych miejscach występują samoczynne wypływy.


ŚWIAT ZWIERZĘCY. W Australii żyje wiele unikalnych gatunków zwierząt i ptaków. Australijskie torbacze pojawiły się już około 50 mln lat temu przed człowiekiem, i pozbawione naturalnych wrogów, przetrwały na Antypodach do dnia dzisiejszego, na przykład w postaci ssaków łożyskowych. To tłumaczy zróżnicowaną ewolucję kangurów,misia koala i wombatów. Jedynie w Australii występują dziobaki i kolczatki – unikalne ssaki składające jaja. Pies Dingo jest jednym z niewielu ssaków, które nie są torbaczami – są przedstawicielami rodziny psów i uważa się, że żyje w Australii od 30 tys. lat. Należy też wspomnieć o licznych gatunkach ptaków, a wśród nich: kakadu, liro gonach, papugach, ptakach rajskich, kookaburrach i olbrzymich nielotnych strusiach emu. Na całym kontynencie można spotkać węże, wśród których jest wiele jadowitych. Oprócz bydła i owiec, Europejczycy przywieźli do Australii inne gatunki zwierząt: króliki, lisy, szczury oraz koty.

ŚWIAT ROŚLINNY Australia stanowi osobne państwo roślinne (Australis) o swoistej florze, z dużą liczbą endemitów (np. 750 gatunków eukaliptusów i 450 gatunków akacji). W zbiorowiskach roślinnych przeważają formacje charakterystyczne dla klimatów suchych i gorących. Wnętrze kontynentu zajmują pustynie piaszczyste (bez roślinności) oraz półpustynie ze słonoroślami i kolczastymi krzewinkami (karłowate akacje, eukaliptusy, kazuaryny, łobody i in.) tworzące tzw. skrub. Pustynie i półpustynie graniczą, zwłaszcza od północy, ze stepami twardolistnych traw. Na północy stepy przechodzą w sawanny, a te w lasy monsunowe. Wybrzeża południowo - wschodnie i południowo - zachodnie porastają lasy wawrzynolistne i zimozielone zarośla. Odrębna jest roślinność wschodniej części Australii: na obszarach o dużych opadach (głównie półwysep Jork) rosną wiecznie zielone lasy podrównikowe (figowce, palmy, pandanusy, liany i epifity), a na wybrzeżach północnych - namorzyny. Dalej na południe, w górach, występują wiecznie zielone lasy araukarii i notofagusów (buk południowy). Natomiast na najwyższych wzniesieniach Alp Australijskich - roślinność alpejska. Plagą gospodarczą Australii są zawleczone tu i mnożące się opuncje.

UKSZTAŁTOWANIE POZIOME. Australia odznacza się dużą zwartością i słabym rozczłonkowaniem. Jedynie 2 wielkie zatoki (Karpentaria na północy i Wielka Australijska na południu) wcinają się w głąb lądu. Długość linii brzegowej wynosi 33,5 tys. km (z Tasmanią - 36,7 tys. km). Łączna powierzchnia szelfu wokół Australii wynosi 2,45 mln km2. Wybrzeża trudno dostępne: nizinne i bagienne na północy, riasowe na północnym zachodzie i wschodzie, klifowe na południu. Wzdłuż północno - wschodniego wybrzeża ciągnie się na długości ponad 2000 km największa bariera koralowa Ziemi - Wielka Rafa Koralowa.
UKSZTAŁTOWANIE PIONOWE. Australia jest najbardziej równinnym kontynentem Ziemi. Średnia wysokość ok. 300 m. Około 87% powierzchni leży poniżej 500 m, zaledwie 0,5% wznosi się powyżej 1000 m. Najwyższym szczytem jest Góra Kościuszki (2228 m n.p.m.) a najniżej położone jest jezioro Eyre (16 m n.p.m.). 2/3 powierzchni Australii zajmuje Wyżyna Zachodnia (wysokość 300–600 m) z rozległymi pustyniami (Wielka Piaszczysta, Gibsona, Wielka Wiktorii). Między zatoką Karpentaria na północy a ujściem Murray na południu rozciąga się aluwialna Nizina Środkowoaustralijska pocięta gęstą siecią okresowo płynących cieków (creeks) z depresją jeziora Eyre w południowej części. Wzdłuż wybrzeża wschodniego (także na Tasmanii) ciągną się Wielkie Góry Wododziałowe, silnie rozczłonkowane, opadające stromo ku nadbrzeżnej nizinie (szerokość od kilku do ponad 100 km).
BUDOWA GEOLOGICZNA. Zachodnią część Australii stanowi platforma prekambryjska. Jej podłoże jest zbudowane ze skał metamorficznych i magmowych, sfałdowanych, a następnie zdenudowanych. Na większej części podłoża leży pokrywa skał osadowych paleozoiku, mezozoiku i kenozoiku. Zdenudowane podłoże prekambryjskie wyłania się spod pokrywy osadowej i tworzy tarczę w zachodniej części Australii, występuje także w górach MacDonnella, Musgrave, Króla Leopolda, Gawler i na wyżynie Selwyn. Na nieckowato wklęśniętych częściach podłoża nagromadziła się gruba pokrywa osadowa (np. zachodnia niecka nadbrzeżna, niecka Wielkiej Pustyni Piaszczystej, Pustyni Simpsona, nizina Nullarbor). We wschodniej części Australii odbywały się orogenezy: kaledońska i hercyńska. Do łańcuchów kaledońskich, zbudowanych ze skał prekambryjskich i kambryjsko - dewońskich, znacznie zmetamorfizowanych i poprzecinanych intruzjami skał magmowych, należą: G. Flindersa i - w Wielkich Górach Wododziałowych - na południu Alpy Australijskie, a na północy wyżyna Atherton. Część środkowa Wielkich Gór Wododziałowych wypiętrzyła się w orogenezie hercyńskiej. Jest zbudowana ze skał prekambryjskich i paleozoicznych, częściowo zmetamorfizowanych, poprzecinanych intruzjami skał magmowych. Wielki Basen Artezyjski i basen Murray są nieckami platformy paleozoicznej. Ich podłoże, które stanowią zdenudowane łańcuchy kaledonidów i hercynidów, jest przykryte serią osadów górnego paleozoiku i mezozoiku. W Australii występują utwory zlodowacenia karbońskiego. Australia aż do kredy wchodziła w skład lądu Gondwana. Główne bogactwa naturalne: węgiel kamienny i brunatny, boksyty, rudy żelaza, ołowiu i cynku, miedzi, manganu, niklu, wolframu, tytanu, cyrkonu i uranu, złoto, srebro, ropa naftowej i gaz ziemny.

GOSPODARKA. Wysoko rozwinięte państwo przemysłowo-rolnicze. Struktura użytkowania ziemi: użytki rolne stanowią 61,4% powierzchni kraju, grunty orne i sady - 6,4%, użytki zielone (łąki i pastwiska) - 54,4%, nieużytki - 24,6%. Znaczna część gruntów ornych jest sztucznie nawadniana ze źródeł artezyjskich. Uprawia się: pszenicę (największy obszar uprawy na świecie), trzcinę cukrową, bawełnę, słoneczniki, drzewa owocowe i cytrusowe, winorośl. Trudności w uprawie powodują długotrwałe susze i plagi szarańczy. Rozwinięta hodowla owiec (2. miejsce na świecie, ok. 75% merynosów), bydła. Rybołówstwo w gospodarce Australii ma znaczenie drugorzędne. Poławia się głównie ostrygi, kraby, homary, krewetki, tuńczyki, makrele, łososie oraz perły. Większość poławianych ryb, pochodzi z kultur sztucznych (perły też).
Głównym bogactwem naturalnym są bogate złoża rud żelaza, boksytów, ołowiu, cynku i niklu, uranu, manganu, złota, srebra, miedzi, cyrkonii, opali (największy światowy producent), szafirów i diamentów (jeden z większych producentów na świecie) oraz węgla kamiennego, ropy naftowej i gazu ziemnego. Rozwinięty przemysł metalowy, hutniczy, elektromaszynowy, elektrotechniczny, spożywczy, środków transportu, chemiczny, drzewny, papierniczy, poligraficzny, odzieżowy, obuwniczy, włókienniczy (33% światowej produkcji wełny nieoczyszczonej). Regionem przemysłowym kraju są stany: Nowa Południowa Walia (ośrodki przemysłowe m. in.: Sydney, Newcastle, Wollongong), Australia Południowa (Adelaide, Port Pirie, Whyalla) i Wiktoria (Melbourne).
Australia zajmuje 6. miejsce na świecie w produkcji energii elektrycznej, pochodzącej w 10% z elektrowni wodnych (głównie z systemu hydroelektrowni w Górach Śnieżnych i na Tasmanii). Jedną z największych na świecie elektrowni cieplnych buduje się w Bayswater w dolinie rzeki Hunter w stanie Nowa Południowa Walia (moc docelowa 3960 MW). W całym kraju liczne są małe elektrownie obsługujące farmy.
Ok. 5% dochodów państwa pochodzi z turystyki. Corocznie odwiedza Australię ponad 2 mln turystów, głównie z Japonii, Nowej Zelandii, USA, Wielkiej Brytanii. Do interesujących obiektów turystycznych zalicza się: Wielką Rafę Koralową, Wybrzeże Złote, Górę Kościuszki, Park Narodowy Uluru, Tasmanię.
W komunikacji ważną funkcję pełnią: żegluga kabotażowa, transport lotniczy (ponad 400 lotnisk - najwięcej na świecie, największa w Australii linia lotnicza Qantas przewozi ok. 12,5 mln pasażerów rocznie), samochodowy (najbardziej zmotoryzowany kraj świata, długość dróg 913 tys. km, tylko 30% ma nawierzchnię asfaltową, a pozostałe drogi są dostępne w czasie korzystnych warunków pogodowych) i kolejowy (38,5 tys. km, głównie w południowo - wschodniej części kraju). Główne porty morskie: Sydney, Melbourne, Fremantle, Dampier, Port Hedland, Port Walcott, Hay Point.
Dochód narodowy: 21 400 USD na 1 mieszkańca (1997). Zadłużenie: 150 mld USD (1996). Struktura zatrudnienia: usługi - 65%, przemysł - 23%, rolnictwo - 3%. Handel zagraniczny: ponad 80% eksportu stanowią surowce mineralne i produkty rolnicze. Eksportuje się głównie węgiel (12%), złoto (7%), wełnę (6%), natomiast importuje się maszyny (33%), produkty chemiczne (12%), surowce (5%). Głównymi partnerami handlowymi są: USA, Japonia, Wielka Brytania, Niemcy, Nowa Zelandia.

Przydatna praca?
Wersja ściąga:
Załączniki:
Podobne hasła:
Przydatna praca? tak nie 150
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie