Związki wyrazowe, czyli wyrazy łączące się w stosunku podrzędnym: zgody, rządu i przynależności

• związek zgody – zachodzi wówczas, gdy wyraz określany (nadrzędny) i określający (podrzędny) występują w tej samej formie gramatycznej (ten sam przypadek, liczba, rodzaj); wyrazy „zgadzają się” ze sobą do tego stopnia, że np. przy odmianie przez przypadki, oba wyrazy zmieniają swoją formę, czyli jeden dostosowuje się do drugiego.

pytanie liczba pojedyncza liczba mnoga
wyraz
podrzędny
wyraz
nadrzędny
wyraz
podrzędny
wyraz
nadrzędny
M. kto? co? czarne kociątko czarne kociątka
D. kogo? czego? czarnego kociątka czarnych kociątek
C. komu? czemu? czarnemu kociątku czarnym kociątkom
B. kogo? co? czarne kociątko czarne kociątka
N. z kim? z czym? z czarnym kociątkiem z czarnymi kociątkami
Ms. o kim? o czym? o czarnym kociątku o czarnych kociątkach
W. o! o czarne kociątko! o czarne kociątka!

 

W związku zgody łączą się zawsze: Przykłady
– rzeczownik i czasownik
(podmiot i orzeczenie)
Deszcz padał.
Żołnierze maszerowali.
– przymiotnik i rzeczownik ładna dziewczyna
długie włosy
– zaimek przymiotny i rzeczownik mój długopis
inny człowiek
– liczebnik i rzeczownik piąty tydzień
dwoje drzwi
– imiesłów przymiotnikowy czynny i rzeczownik kwitnące drzewo
krzyczące kobiety
– imiesłów przymiotnikowy bierny i rzeczownik napisany list
przyszyte guziki
– rzeczownik z rzeczownikiem góry Atlas
człowiek maszyna

• związek rządu – w takim połączeniu wyraz nadrzędny narzuca wyrazowi podrzędnemu formę gramatyczną, nie ma zgodności przypadka.

pytanie liczba pojedyncza liczba mnoga
wyraz
nadrzędny
wyraz
podrzędny
wyraz
nadrzędny
wyraz
podrzędny
M. kto? co? zeszyt             ucznia zeszyty         uczniów
D. kogo? czego? zeszytu           ucznia zeszytów       uczniów
C. komu? czemu? zeszytowi         ucznia zeszytom      uczniów
B. kogo? co? zeszyt             ucznia zeszyty         uczniów
N. z kim? z czym? z zeszytem      ucznia z zeszytami   uczniów
Ms. o kim? o czym? o zeszycie       ucznia o zeszytach   uczniów
W. o! o zeszycie       ucznia! o zeszyty      uczniów!

Ta odmiana pokazuje, że wyraz podrzędny nie zmienia swojej formy.

W związku rządu łączą się zawsze: Przykłady
– czasownik i rzeczownik
(orzeczenie) (dopełnienie)
Czytam (co? ) książkę.
Odwiedził (kogo? ) babcię.
– czasownik i wyrażenie przyimkowe
(orzeczenie) (dopełnienie)
Opowiadał (o czym? ) o wakacjach.
Kłóciła się (z kim? ) z sąsiadką.
– rzeczownik i rzeczownik lalka (kogo? ) siostry
skóra (czego? ) krokodyla
– rzeczownik i wyrażenie przyimkowe sok (z czego? ) z porzeczek
rodzynki (w czym? ) w czekoladzie
– przymiotnik i rzeczownik wart (czego? ) uwagi
godny (czego? ) polecenia

• związek przynależności – w tego rodzaju połączeniach pojawiają się pytania jak o przysłówek:
jak?, gdzie?, kiedy?, po co?

W związku przynależności łączą się: Przykłady
czasownik i różne części mowy
(orzeczenie) (w funkcji okolicznika):
– przysłówek Czytam (jak? ) biegle.
– zaimek przysłowny Mieszkają (gdzie? ) blisko.
– imiesłów przysłówkowy współczesny Golił się (jak? ) nucąc.
– wyrażenie przyimkowe Szedł (jak? ) na skróty.
Leżał (gdzie? ) na stole.
– bezokolicznik Wpadła (po co? ) pożegnać się.

Wyraz podrzędny jest zazwyczaj nieodmienny.

Zapamiętaj Zapamiętaj, że między wyrazem nadrzędnym a podrzędnym można postawić pytania przypadków zależnych.

Przydatne hasło?
Przydatne hasło? tak nie 1867
głosów
Poleć znajomym