Przydatność 65%

Polscy laureaci Literackiej Nagrody Nobla

Autor:

  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image

POLSCY LAUREACI LITERACKIEJ NAGRODY NOBLA

? Co to jest Literacka Nagroda Nobla? Literacka Nagroda Nobla przyznawana jest przez Szwedzką Akademię od roku 1901. Kandydatury zgłaszane są na wiele sposobów. Mogą tego dokonać poprzedni laureaci, członkowie podobnych akademii w innych państwach, profesorowie literatury i historii literatury z uczelni akademickich, przewodniczący związków pisarzy, PEN-klubów z całego świata oraz sami członkowie Szwedzkiej Akademii. Przyjmowanie kandydatur odbywa się do końca stycznia, jest ich wówczas zazwyczaj około 500. Pierwsza selekcja powoduje zawężenie tego grona do 150 ? 20 nazwisk. W marcu na tej liście pozostaje już tylko od 0 do 20 pisarzy, a przed wakacjami musi zawierać 5 do 8 nazwisk. Laureat nagrody wybierany jest we wrześniu, a jego nazwisko ogłoszone zostaje w październiku ? zawsze w czwartek.
? Wśród kryteriów najważniejsze są ? uniwersalna, ogólnoludzka wymowa dzieła, obecność idei wzniosłej, ważnej dla ludzkości, artyzm dzieła, talent i wszechstronność autora ? jego postawa moralna, którą w swoich utworach propaguje.
? W historii nagrody tylko raz została ona przyznana pośmiertnie, siedem razy nie została przyznana w ogóle (lata 1914, 1918, 1945 oraz 1940 ? 43), a czterokrotnie przyznano ją podwójnie (dwóm osobom jednego roku).
? Wśród laureatów Literackiej Nagrody Nobla znajduje się czwórka Polaków. Są nimi Henryk Sienkiewicz, Władysław Reymont, Czesław Miłosz i Wisława Szymborska.



? Jako pierwszy (w roku 1905) otrzymał tę nagrodę HENRYK SIENKIEWICZ.

Jest jednym z najwybitniejszych polskich powieściopisarzy i nowelistów, uważany jest nawet za jednego z najpoczytniejszych pisarzy w skali światowej. Urodził się 5 maja 1846 w Woli Okrzejskiej (Podlasie), a zmarł 15 listopada 1916 w Vevey (Szwajcaria). Jego dzieła cechuje plastyka opisu, bogactwo i piękno języka, zajmująca akcja, obfitująca często w momenty sensacyjne, a także wyrazistość i barwność postaci. Do najcelniejszych osiągnięć Sienkiewicza należy cykl powieści historycznych poświęconych siedemnastowiecznej Polsce ? ?Trylogia? (?Ogniem i Mieczem?, ?Potop? oraz ?Pan Wołodyjowski?), rozległa panorama czasów Władysława Jagiełły ? ?Krzyżacy? oraz powieść z czasów Nerona ? ?Quo Vadis? (za którą otrzymał Nobla). Znane są również jego liczne nowele, m.in. ?Szkice węglem?, ?Bartek zwycięzca?, ?Latarnik?, ?Janko Muzykant?, ?Za Chlebem? oraz ?Listy z podróży do Ameryki?. Sienkiewicz pozostawił po sobie również powieści współczesne, m.in.: ?Bez dogmatu?, ?Rodzina Połanieckich? oraz powieść dla młodzieży ?W pustyni i w puszczy?.

Literackiego Nobla przyznano Sienkiewiczowi w 1905 roku za dzieło ?Quo Vadis?. Jako uzasadnienie podaje się, że otrzymał nagrodę za "wybitne osiągnięcia w dziedzinie eposu" i - jak podkreślił jeden z jurorów - "rzadko spotykany geniusz, który wcielił w siebie ducha narodu". W swoim odczycie noblowskim laureat powiedział, że choć Polska uważana jest za martwą i pogrzebaną, to jednak dzięki jego nagrodzie dała ona świadectwo swej sile przetrwania i woli zwycięstwa.

Powieść ?Quo Vadis? została napisana w roku 1896 i niemal natychmiast stała się bestsellerem swoich czasów i roku 1905, w którym została nagrodzona. Powstało ponad 200 tłumaczeń, ogromne ilości wydań a także wiele adaptacji filmowych i teatralnych. Jak każde dzieło, książka ma również swoich przeciwników, którzy uważają, że daleko jej do sienkiewiczowskiej ?Trylogii?. Jednak mimo wszystko, to właśnie za ?Quo Vadis? otrzymał Sienkiewicz Literacką Nagrodę Nobla. W 1917 roku, Konstanty Wojciechowski powiedział, że: ??Quo Vadis? jest niepospolitym dziełem sztuki, ale równocześnie hymnem wyśpiewanym na cześć bohaterstwa ducha, miłości ludzi, miłości jako prawa i najwyższego przykazania.? Ewa Szonert dodała, iż powieść Sienkiewicza ?ukazuje wreszcie w przepięknej formie prawdę o tym, że okrucieństwo i zbrodnie, zło i nienawiść nie mogą zapanować nad światem, jeśli przedstawi się im potęga szlachetności, miłości i dobra.? Do powyższych dochodzi jeszcze temat dzieła, który bliski jest nie tylko jednemu narodowi i jego historii lecz niemal wszystkim chrześcijanom. Sienkiewicz podjął temat prześladowania pierwszych chrześcijan w starożytnym Rzymie. Ukazał również zderzenie dwóch epok ? kończącego się już antyku i wstępującego chrześcijaństwa. Poprzez sięgnięcie aż do czasów Nerona, Sienkiewicz pragnął stworzyć uniwersalne dzieło ? epopeję chrześcijańską.

? Archiwa Szwedzkiej Akademii Literatury wykazują, że Nobel dla Sienkiewicza za ?Quo Vadis? był wywołany nie tylko samą powieścią - w uzasadnieniu znalazły się słowa: ?za wybitne zasługi jako pisarza epickiego oraz za dumę narodową, dzięki której świat dowiedział się, że Polska jest nadal narodem należącym do wspólnoty państw chrześcijańskich.?
? Na przyznanie Sienkiewiczowi nagrody wpłynęła też ogromna popularność książki na świecie, ponieważ już wtedy, gdy odbierał nagrodę nakłady ?Quo Vadis? były prawie milionowe.
? Na uroczystości wręczenia nagrody, Karl Wirsen powiedział: ?Pan Henryk Sienkiewicz jest wiernym synem i wyrazicielem dążeń swego narodu, a jego dzieła cechuje służba ojczyźnie, wierze i cnocie.?
? Sienkiewicz otrzymał 138 tysięcy koron szwedzkich, z czego natychmiast 5 tysięcy przeznaczył dla Szweda, który podejmie trud propagowania literatury polskiej.
? Po wręczeniu nagrody odbył się obiad na cześć Sienkiewicza, na którym były dwa wystąpienia po łacinie ? jedno Alfreda Jensena (człowieka, który otrzymał stypendium od Sienkiewicza ? wyżej wymienione 5 tys. koron), a drugie ? ambasadorów Rosji i Prus, którzy złożyli hołd Sienkiewiczowi jako pisarzowi.
? Fragment z przemówienia Henryka Sienkiewicza: ?Wszystkie narody świata idą w zawody o tę nagrodę, którą otrzymałem. Myślę, że wysoki aeropak, który tę nagrodę przyznaje i dostojny monarcha, który ją wręcza, wieńczą nie tylko poetę, ale zarazem i naród, którego synem jest ów poeta.?


? W 1924r. Literacką Nagrodę Nobla otrzymuje kolejny Polak WŁADYSŁAW REYMONT.

Urodził się 7 maja 1867 w Kobielach Wielkich (gubernia piotrkowska), a zmarł 5 grudnia 1925 w Warszawie. Był pisarzem i nowelistą. W swej twórczości starannie łączył tradycje realistycznej prozy epickiej z elementami naturalizmu. Powieści ?Komediantka? i ?Fermenty? to wyrazisty obraz prowincjonalnych środowisk aktorskich i urzędniczych, w ?Ziemi obiecanej? ukazał naturalistyczną panoramę społeczności przemysłowej Łodzi. Napisał również trylogię historyczną ? ?Rok 1794? oraz wielką powieść epicką ?Chłopi? (za którą otrzymał Nobla), a także wiele opowiadań i reportaży.

W 1924 roku Władysław Reymont wyróżniony został literacką Nagrodą Nobla za wybitny epos narodowy, powieść "Chłopi". Jak napisał jeden ze złośliwych publicystów amerykańskich: "było dwóch głównych kandydatów do nagrody - Stefan Żeromski i Władysław Reymont, ponieważ jednak większość Polaków wolała Żeromskiego, jurorzy wybrali Reymonta". Z powodu ciężkiej choroby laureat nie mógł przybyć na uroczystość. Zmarł w roku następnym w wieku 58 lat, do czego w znacznym stopniu przyczynił się jego alkoholizm.

Tę wielką epopeję chłopską znamy i z lektury, i z filmu. Wydawana była w latach 1904 ? 1909, ekranizowana w 1922 i 1973, a w 1924, otrzymał za nią Reymont Nagrodę Nobla. Do tego wyróżnienia przyczyniły się niewątpliwie takie cechy, jak: uniwersalizm problemu, umiejętność charakteryzowania zbiorowości (w tym wypadku chłopstwa), która przecież jest klasą nie tylko polskiego społeczeństwa. Reymont dokonał świetnej prezentacji mentalności chłopa i funkcjonowania wsi z końca XIX wieku. Ukazał również prawa rządzące zbiorowością ludzką, grupą i społeczeństwem. Chłopi lipieccy i rodzina Borynów stają się miniaturą ludzkości, państwa, poddanego swoim prawom, grupą ludzi, którą rządzą odwieczne namiętności, i która to ludzkość uzależniona jest od cyklu natury. Problem egzystencji człowieka w świecie przyrody i przeniesienie losów ludzkich w sferę mitu także decydują o uniwersalnej wymowie epopei chłopskiej czy epopei pracy. W powieści znajdziemy elementy symbolizmu, naturalizmu, impresjonizmu splatające się w wielkie dzieło polskiej epiki.

? Powieść Reymonta, pt. ?Chłopi? była odpowiedzią na powieść francuskiego pisarza Zoli, pt. ?Ziemia?. Reymont nie zgadzał się z Zolą, który widział relacje między ludźmi podobnie do relacji w świecie zwierząt, oparte na bezwzględnej walce o ziemię. Zdaniem względu na kraj i szerokość geograficzną, uwarunkowana jest miłością do ziemi, związkiem z nią i bliskością natury. Dzięki temu, chłop rozumie otaczający go świat i obdarza podstawowe wartości moralne wielkim szacunkiem. Nagroda Nobla przyznana Reymontowi podkreślała uniwersalność problematyki, którą pisarz podjął, odkrycie ścisłego związku człowieka z przyrodą, jako znak wiecznego ładu i wiecznej harmonii świata, W uzasadnieniu podkreślano, że Reymont napisał powieść o potędze życia, o zmaganiu człowieka z przyrodą i o mądrości człowieka, który zgodnie z przykazaniem biblijnym uczynił sobie ziemię poddaną.
? W przemówieniu na cześć Reymonta podkreślano też wartość ?Chłopów? jako opowieści o człowieku społecznym, solidarności ludzkiej gromady w obliczu niebezpieczeństw, w pracy oraz przy świętowaniu. Podkreślano też wartości artystyczne powieści.

? W 1980 roku Literacką Nagrodę Nobla otrzymuje CZESŁAW MIŁOSZ.

Miłosz to żyjący jeszcze poeta i eseista. Urodził się 30 czerwca 1911 roku w Szetejnach (Litwa). Okres I wojny światowej spędził na nieustannych podróżach po Rosji, towarzysząc razem z matką ojcu, który został zmobilizowany do armii carskiej. W 1921 roku (trzy lata po powrocie na Litwę) rozpoczął naukę w Gimnazjum im. Zygmunta Augusta, a następnie na wydziale prawa Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Zadebiutował w roku 1930 na łamach pisma "Alma Mater Vilnensis", a rok później był współzałożycielem grupy młodych poetów ?Żagary? prezentującej katastroficzny pogląd na rzeczywistość i przekonanie o nieuchronności zbliżającego się kataklizmu.
W poezji ewoluował od apokaliptycznej (?Poemat o czasie zastygłym?) i symbolistyczno-estetycznej wizji świata (?Trzy zimy?), przez ironiczno-tragiczny obraz losów ludzkich w czasach wojny (?Ocalenie?) ku problematyce historiozoficznej i kulturowej, w której dominującym tematem jest konfrontacja uniwersalnych wartości moralnych i estetycznych z doświadczeniami historycznymi człowieka XX wieku.

Literackiego Nobla otrzymał Miłosz w roku 1980 za całokształt twórczości, dzięki temu wyróżnieniu przerwana została w kraju cisza o tym poecie. Miłosz nie mieszkał w Polsce od 1951 roku, a emigracja pociągnęła za sobą zakaz publikacji jego utworów w PRL. Po roku osiemdziesiątym rzecz uległa zmianie. Dziś poezja Miłosza jest obowiązkowym punktem programu języka polskiego. 0prócz poezji, w dorobku Miłosza znajdziemy również powieści, eseje, prace krytyczne i historycznoliterackie oraz przekłady. O Czesławie Miłoszu mówi się, iż porusza on ogromną skalę ogólnoludzkich problemów. Wśród nich znajdujemy zagadnienie postawy człowieka wobec historii, wobec tradycji kulturowej ? dziedzictwa przodków. Inny wymiar ? to moralne, etyczne oblicze jego poezji, problem odpowiedzialności człowieka za moralność świata i wreszcie ? obrona najbardziej istotnych wartości humanistycznych i protest przeciw nietolerancji, totalizmom, fanatyzmowi. Egzystencja człowieka, najważniejsze w niej uczucia i pytania również znajdujemy w jego twórczości. Są to argumenty motywujące w dużej mierze wybór Komisji Akademii Szwedzkiej z 1980 roku.

? Na przemówieniu w Sztokholmie, w czasie uroczystości wręczania nagrody, Miłosz nawiązał do książki ?Cudowna podróż? Selmy Lagerlf. Powiedział: ?Czuję się jak bohater ?Cudownej podróży?, który lecąc nad ziemią ogarnia ją z góry, a zarazem dostrzega każdy szczegół. Tak oto widzę misję poety, który jest jak ów bohater władcą przestrzeni. Jego powołaniem jest wiedzieć i opisywać świat między przeszłością a przyszłością. Zawieszony w przestrzeni metafizycznej niosę kult słowa, łączę znaki i symbole pochodzące z różnych kultur i staram się je objąć w jednym miłosnym akcie twórczym.?
? Nagroda Nobla dla Miłosza stała się uznaniem dla stylu poety, który łączy w swojej twórczości toposy biblijne, antyczne, XVIII i XIX wieczne i tym samym dowodzi, że wielka literatura zawsze prowadzi dialog z przeszłością.
? W uzasadnieniu nagrody podkreślono także, że Miłosz odpowiedział człowiekowi współczesnemu na jego wątpliwości moralne wywołane wojną. Uzasadnia w swojej poezji, że wartości, które stworzyła kultura europejska są trwałe, że sztuka jest ich nosicielem a poezja nadal ma moc odnawiania wartości moralnych i wpływania na człowieka.
? W uzasadnieniu podkreślono również, że poezja Miłosza zawsze opowiada się po stronie duchowości, harmonii, ładu i dekalogu.

? Rok 1996, to wyróżnienie dla WISŁAWY SZYMBORSKIEJ.

Szymborska podobnie jak Miłosz jest żyjącą jeszcze poetką i eseistką. Urodziła się 2 lipca 1923 w Bninie koło Poznania. W latach 1952?66 była współredaktorką ?Życia Literackiego?, gdzie prowadziła stały felieton ?Lektury nadobowiązkowe? (doczekał się on wydania książkowego). Początkowo uprawiała poezję podporządkowaną celom dydaktyczno-propagandowym (zbiory ?Dlatego żyjemy?, ?Pytania zadawane sobie?). Następnie zwróciła się ku liryce o charakterze intelektualnym i moralistycznym, skupionej głównie na analizie sytuacji egzystencjalnej człowieka, kruchości i przypadkowości życia ludzkiego. Szymborska przeciwstawia trwałą wartość osiągnięć człowieka jako twórcy kultury. Podejmowała też obronę indywidualnej wyobraźni i wrażliwości przed dominującym w XX wieku odpersonalizowanym myśleniem i odczuwaniem. Poczynając od tomu ?Wołanie do Yeti?, dysponuje własną formą wypowiedzi poetyckiej, doskonaloną w kolejnych zbiorach (?Sól?, ?Sto pociech?, ?Wszelki wypadek?, ?Wielka liczba?, ?Ludzie na moście?, ?Koniec i początek"), odznaczającą się lapidarnością i wyrafinowaną prostotą, dyskrecją emocjonalną, a zwłaszcza mistrzowskim operowaniem konceptem poetyckim, często bliskim paradoksu, i ironią.

Literacką Nagrodę Nobla otrzymała Szymborska za "poezję, która z ironiczna precyzją pozwala historycznemu i biologicznemu kontekstowi ukazać się we fragmentach ludzkiej rzeczywistości". Na pytanie: ?cóż takiego jest w jej poezji?? odpowiedzieć można: wielki temat, lekkość formy i precyzja języka. Zasługą niewątpliwą tej poezji jest fakt, że wielki temat wcale nie wydaje się wielki, lecz bliski, jakby wyjęty z własnych zwykłych przemyśleń odbiorcy i nagle sformułowany tak jasno i trafnie. Temat istnienia i śmierci, miejsca człowieka w łańcuchu ziemskich bytów, w przyrodzie, w gronie ludzi. Pytanie o istotę człowieczeństwa, o istotę natury. To wielkie i poważne pytania, ujęte w tak komunikatywną szatę poezji, że zjednują, a nie straszą odbiorcę. Rozważaniom tym często towarzyszy humor, a powadze spraw tego świata często towarzyszy szczypta ironii. Trudno scharakteryzować w kilku zdaniach tak bogatą twórczość. Z pewnością artyzm i oryginalność w ujęciu tematów uniwersalnych, nie odstępujących człowieka ujęły komisję przyznającą Nobla ? tak jak skromność i uśmiech poetki rzesze jej fanów.

? Literacka Nagroda Nobla dla Szymborskiej była w Polsce większym zaskoczeniem niż w innych krajach. Okazało się, że na targach w Monachium nie ma ani jednego jej tomiku.
? Główną zaletą jej poezji jest fakt, że mówi ona do zwykłego człowieka i o zwykłym człowieku. Jest głęboko humanistyczna, ponieważ pełna jest współczucia i zrozumienia dla ludzkiego cierpienia , dla wiecznie zagrożonej egzystencji człowieka, narażonego na choroby, wojny, systemy totalitarne, biurokrację, obojętność innych ludzi, a nawet na zrządzenia losu. ?Prawdziwym bohaterem poezji Szymborskiej jest samotny człowiek.?
? W wierszach Szymborskiej nie ma natrętnej moralistyki, poetka nie poucza, stawia pytania sobie i innym, a jeśli oskarża, to właśnie przy pomocy pytań. Jest to poezja przejrzysta, zdyscyplinowana mistrzowska w słowie, subtelna, delikatnie ironiczna i autoironiczna. Łączy się w niej powaga i humor, refleksja filozoficzna z żartem. Obok powagi relacji funkcjonuje paradoks językowy, obok problemów historiozoficznych ?poezja zwykłych codziennych przedmiotów. ?Jest to poezja wielkiej skromności ludzkiego serca.?

Przydatna praca?
W słowniku:
Przydatna praca? tak nie 541
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie
JAK DOBRZE ZNASZ JĘZYK ANGIELSKI? x ads

Otrzymałaś kupon na darmowe lekcje angielskiego.

3 MIESIĄCE NAUKI MOŻESZ MIEĆ GRATIS.
Odbierz kupon rabatowy