Przydatność 70%

Pojęcia, nazwiska itp. związane z okresem I WŚ.

Autor:

  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image

I powstanie śląskie - wystąpienie zbrojne polskich Górnoślązaków w sierpniu 1919 r.; jego bezpośrednią przyczyną były niemieckie represje przeciwko uczestnikom wystąpień robotniczych oraz aresztowania działaczy POW; powstanie objęto wschodnie pogranicze regionu; z powodu przewagi Niemców zostało stłumione po kilku dniach; jego efektem było nasilenie terroru wobec ludności polskiej

II powstanie śląskie - wystąpienie zbrojne polskich Górnoślązaków w sierpniu 1920 r.; jego bezpośrednią przyczyną były antypolskie pogromy, wywołane pod wpływem wieści o najeździe bolszewickim na Polskę; po opanowaniu większości wschodniej części regionu (oprócz większych miast) powstańcy zaprzestali walki, decydując się na przyjęcie ustępstw niemieckich w sprawie warunków plebiscytu

III powstanie śląskie - wystąpienie zbrojne polskich Górnoślązaków w maju i czerwcu 1921 r.; jego bezpośrednią przyczyną były niekorzystne dla Polski wyniki plebiscytu; w ciągu paru dni powstańcy opanowali prawie cały obszar plebiscytowy (oprócz większych miast); ciężkie walki przerwała interwencja dyplomatyczna ententy; 5 VII podpisano zawieszenie broni; skutkiem III powstania był podział regionu między Niemcy a Polskę, która otrzymała wschodnią część Górnego Śląska z
Katowicami i Chorzowem

powstanie wielkopolskie - wystąpienie zbrojne Wielkopolan przeciwko władzom niemieckim, trwające od końca grudnia 1918 r. do lutego 1919 r.; walki zapoczątkowało przybycie do Poznania Ignacego
Paderewskiego; w ciągu 2 tygodni Polacy opanowali większość regionu; starcia zakończył rozejm narzucony Niemcom przez ententę; początkowo siły powstańcze składały się z formacji paramilitarnych, od stycznia zaczęły przekształcać się w Armię Wielkopolską pod dowództwem gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego; władzę w regionie przejęła Naczelna Rada Ludowa; rezultatem powstania było przyznanie przez traktat wersalski większości Wielkopolski państwu polskiemu

rewolucja listopadowa - wystąpienia rewolucyjne w Niemczech w dniach 3-9 XI 1918 r., rozpoczęte buntem marynarzy w Kilonii; rewolucja doprowadziła do ogłoszenia abdykacji cesarza Wilhelma II i powołania socjaldemokratycznego rządu; zapoczątkowała półroczny okres rozruchów, podczas których komuniści próbowali utworzyć w Niemczech republiki rad

rewolucja lutowa - wystąpienia rewolucyjne w Piotrogrodzie w dniach 10-15 III 1917 r., rozpoczęte przyłączeniem się wojska do demonstracji robotniczych, trwających od 8 III, a zakończone abdykacją cara Mikołaja II; rewolucja przyniosła Rosji okres swobód obywatelskich, równocześnie jednak zapoczątkowała dwuwładzę: Rządu Tymczasowego oraz rad delegatów robotniczych i żołnierskich
rewolucja październikowa - przewrót polityczny zorganizowany i przeprowadzony przez bolszewików w Piotrogrodzie w nocy z 6 na 7 XI 1917 r; zapoczątkowany wystrzałem z krążownika Aurora; rewolucja październikowa doprowadziła do obalenia Rządu Tymczasowego i przejęcia władzy przez bolszewicką Radę Komisarzy Ludowych; w tradycji komunistycznej nazywana Wielką Socjalistyczną Rewolucją Październikową

ententa - blok państw, którego trzonem było Trójporozumienie, utworzone w latach 1893-1907 przez Francję, Rosję i Anglię; głównym spoiwem tego układu było wspólne zagrożenie ze strony państw centralnych; w czasie I wojny światowej wokół Trójporozumienia skupiła się koalicja 25 państw; nazwa „ententa" pochodziła od francuskiego terminu entente cordiak, którym określano układ francusko-angielski z 1904 r.

narodowa demokracja (endecja) - obóz polityczny reprezentujący polski ruch nacjonalistyczny, największe polskie ugrupowanie polityczne okresu rozbiorów i II Rzeczpospolitej; narodowa demokracja została zapoczątkowana w 1893 r. wraz z powstaniem Ligi Narodowej, działała w kraju aż do okresu po II wojnie światowej, kiedy to rozbili ją komuniści; program endecji ewoluował - jego stałymi, najważniejszymi elementami były: obrona polskiego interesu narodowego, solidaryzm narodowy, uznanie Niemiec za główne zagrożenie dla Polski, wrogość wobec ruchów socjalistycznych i komunistycznych oraz walka z wpływami żydowskimi; podczas I wojny światowej endecja opowiedziała się za ententą; w okresie międzywojennym część narodowej demokracji broniła parlamentaryzmu, część zaś zbliżyła się do programów dyktatorskich i faszystowskich; podczas II wojny światowej endecy współtworzyli Polskie Państwo Podziemne; obecnie do spuścizny endecji nawiązują różne ugrupowania i środowiska prawicowe

państwa centralne - blok państw skupionych podczas I wojny światowej wokół Niemiec i Austro-Węgier; trzonem sojuszu było przymierze niemiecko-austriackie zawarte w 1879 r., w czasie wojny dołączyły do niego Turcja (1914 r.) i Bułgaria (1915 r.)

pierwsza bitwa nad Marną - stoczona 5-9 IX 1914 r. bitwa na przedpolach Paryża, w której wojska francusko-brytyjskie, dowodzone przez gen. Josepha Joffre'a, powstrzymały ofensywę niemiecką; bitwa ta przesądziła o fiasku niemieckich planów wojny błyskawicznej, zmieniając działania na froncie zachodnim w 4-letnią wojnę pozycyjną; w tradycji francuskiej nazywana niekiedy „cudem nad Marną"

druga bitwa nad Marną - stoczona między majem a lipcem 1918 r. bitwa na przedpolach Paryża, w której wojska francusko-angielsko-amerykańskie, pod dowództwem gen. Ferdinanda Focha, powstrzymały ostatnią ofensywę niemiecką; efektem bitwy było wyczerpanie sił niemieckich, które wkrótce potem uległy decydującej kontrofensywie sił ententy

bitwa pod Tannenbergiem - stoczona 23-29 VIII 1914 r. pod Tannenbergiem bitwa, w której wojska niemieckie, pod dowództwem gen. Paula von Hindenburga i gen. Ericha Ludendorffa, rozbiły armię rosyjską atakującą Prusy Wschodnie, podczas odwrotu dowódca rosyjski gen. Aleksander Samsonow popełnił samobójstwo; propaganda niemiecka okrzyknęła bitwę rewanżem za klęskę pod Grunwaldem, a Hindenburga uznała za bohatera narodowego

wojny bałkańskie - 2 wojny między państwami bałkańskimi, stoczone w latach 1912-1913 i w 1913 r.; w pierwszej koalicja Bułgarii, Serbii, Grecji i Czarnogóry pokonała Turcję; w drugiej koalicja Grecji, Serbii i Rumunii, a także Turcja pokonały Bułgarię; w efekcie wojen bałkańskich największe nabytki terytorialne uzyskały Grecja i Serbia, decyzją mocarstw utworzono też niepodległą Albanię, która miała odgrodzić Serbię od morza; wojny bałkańskie doprowadziły do zaostrzenia konfliktów w regionie i przyczyniły się pośrednio do wybuchu I wojny światowej oraz opowiedzenia się poszczególnych państw bałkańskich po stronie ententy lub państw centralnych

Bitwa Warszawska - bitwa stoczona w dniach 13-17 Vlll_ 1920 r. między broniącymi linii Wisty wojskami polskimi pod dowództwem Józefa Piłsudskiego a prącymi na zachód oddziałami Armii Czerwonej pod dowództwem gen. Michaiła Tuchaczewskiego; z powodu błędów bolszewickich dowódców, skutecznej obrony stolicy oraz udanego manewru oskrzydlającego zakończyła się zwycięstwem Polaków i odwrotem wojsk radzieckich; do historii Polski bitwa przeszła jako „cud nad Wisłą"; rocznica Bitwy Warszawskiej (15 VIII) obchodzona jest jako Dzień Wojska Polskiego

pokój ryski - traktat pokojowy zawarty ,18 III 1921. między Polską a komunistycznymi republikami rad Rosji i Ukrainy, kończący wojnę polsko-bolszewicką; warunki pokoju przewidywały m.in.: ustanowienie wschodniej granicy Polski, gwarancję przestrzegania praw mniejszości polskiej w państwie radzieckim, a rosyjskiej i ukraińskiej w II Rzeczpospolitej, zwrot Polsce dóbr kulturalnych wywiezionych w okresie rozbiorów oraz odszkodowanie za eksploatację ziem polskich przez carat; większość tych punktów została wkrótce złamana przez stronę radziecką; podpisanie traktatu oznaczało rezygnację Polski z planów federacyjnych i pozostawienie ukraińskich sojuszników na pastwę bolszewików

akt 5 listopada (akt dwóch cesarzy) - manifest cesarzy Niemiec i Austrii, ogłoszony 5 XI 1916 r.; zapowiadał utworzenie „samodzielnego", konstytucyjnego Królestwa Polskiego, z własną armią, sprzymierzoną z państwami centralnymi; namiastką władz Królestwa stały się później Tymczasowa Rada Stanu i Rada Regencyjna, a wojskiem Polska Sita Zbrojna, poddana pod niemieckie dowództwo; akt 5 listopada przywrócił sprawę polską na arenę międzynarodową, skłaniając państwa ententy do zajęcia stanowiska w kwestii przyszłości Polski

traktat wersalski - traktat pokojowy zawarty 28 VI 1919 r. w Wersalu między uczestnikami konferencji paryskiej a Niemcami; powoływał do życia Ligę Narodów; ustalał granice Niemiec, zmuszając je do odstąpienia: Alzacji i Lotaryngii (Francji), Eupen, Malmedy, Moresnet (Belgii), ziemi hulczyńskiej (Czechosłowacji), Wielkopolski i Pomorza Gdańskiego (Polsce); przewidywał plebiscyty na Warmii, Mazurach, Górnym Śląsku i w części Szlezwiku; oddawał Gdańsk i Kłajpedę pod nadzór mocarstw; odbierał Niemcom kolonie; tworzył w Nadrenii strefę zdemilitaryzowaną; przekazywał Zagłębie Saary na 15 lat pod kontrolę międzynarodowej komisji; sankcjonował okupację przez aliantów części Nadrenii (strefami: na 5, 10 i 15 lat); ograniczał liczebność armii do 100 tys. żołnierzy zawodowych oraz zakazywał niemieckim sitom zbrojnym posiadania ciężkiego sprzętu, w tym lotnictwa; powoływał komisję, która miała wyznaczyć reparacje wojenne do zapłaty przez Niemcy; zobowiązywał nowo powstałe państwa Europy Środkowej do przestrzegania praw mniejszości narodowych

pokój brzeski - zawarty 3 III 1918 r. w Brześciu Litewskim pokój między rosyjskim rządem komunistycznym a państwami centralnymi, oznaczający wycofanie się Rosji z wojny; warunki pokoju, narzucone przez Niemców, przewidywały m.in.: wyznaczenie granicy niemiecko-rosyjskiej wzdłuż linii Zatoka Ryska - Rostów, całkowitą demobilizację armii rosyjskiej oraz uznanie przez Rosję niepodległości Ukrainy i Finlandii ; pokój brzeski gwarantował Niemcom dominację w Europie Środkowej, a rosyjskim komunistom pozwolił się skupić na walce o władzę w Rosji

rozejm w Compiegne - zawarty II XI 1918 r. w lasku Compiegne rozejm między ententa a Niemcami, na warunkach kapitulacji Niemiec; jego postanowienia przewidywały m.in.: opuszczenie przez wojska niemieckie Belgii, Francji, Alzacji, Lotaryngii i lewego brzegu Renu, wydanie znacznej części ciężkiego sprzętu wojskowego, rozbrojenie armii, utrzymanie blokady morskiej Niemiec oraz zrzeczenie się kolonii w Afryce

Rada Regencyjna - namiastka polskiej władzy powołana we wrześniu 1917 r. przez państwa centralne na ziemiach, z których miało powstać nowe Królestwo Polskie; w skład Rady weszli przedstawiciele środowisk ugodowych; do jej kompetencji należały głównie sprawy szkolnictwa i wymiaru sprawiedliwości; w październiku 1918 r. Rada proklamowała niepodległość Polski i przejęła zwierzchnictwo nad Polską Siłą Zbrojną; II XI 1918 r. przekazała władzę wojskową, a 14 XI władzę cywilną Józefowi Piłsudskiemu

Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej - rząd utworzony 7 XI 1918 r. w Lublinie, po upadku władz zaborczych, przez stronnictwa lewicowe (PPS, PPS-D i część ludowców); na jego czele stał Ignacy Daszyński; rząd lubelski ogłosił program reform społecznych, przewidujący m.in. przymusowe wywłaszczenie ziemian, upaństwowienie przemysłu i wprowadzenie powszechnego, bezpłatnego szkolnictwa; realna władza rządu ograniczała się do okolic Lublina; II XI 1918 r. podporządkował się władzy Józefa Piłsudskiego

Komitet Narodowy Polski (KNP) - I) reprezentacja stronnictw antyniemieckich, istniejąca w Warszawie w latach 1914-1917; 2) reprezentacja polityczna Polaków na Zachodzie, z siedzibą w Paryżu, działająca w latach 1917-1919; prezesem KNP był Roman Dmowski, a czołowymi politykami: Ignacy Paderewski, Erazm Piltz, Marian Seyda i Stanisław Grabski; Komitet prowadził akcję dyplomatyczną i propagandową w państwach zachodnich oraz organizował polskie siły zbrojne; po powołaniu oficjalnych przedstawicieli Polski przy rządach ententy zaprzestał działalności

Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL) - największe ugrupowanie ludowe, powstałe w 1903 r. z przekształcenia istniejącego od I89S r. Stronnictwa Ludowego; ludowcy domagali się m.in. reformy rolnej, demokratyzacji, inwestycji w rozwój wsi oraz zakazu przekazywania ziemi w obce ręce, za ostateczny cel uważali powstanie niepodległej Polski Ludowej; na skutek kolejnych rozłamów PSL rozpadło się na kilka ugrupowań chłopskich; po zjednoczeniu w 1931 r. weszły one w skład Stronnictwa Ludowego, które podczas II wojny światowej współtworzyło Polskie Państwo Podziemne; w 1945 r. nazwę PSL przyjęli działacze skupieni wokół Stanisława Mikołajczyka; po podporządkowaniu komunistom partia została przemianowana na Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL); w 1990 r. z połączenia dawnego ZSL i części opozycyjnych ludowców powstało aktualnie działające PSL

Polska Organizacja Wojskowa (POW) - tajna organizacja piłsudczykowska, założona w sierpniu 1914 r. w Warszawie; w skład POW wszedł m.in. ZWC; organizacja prowadziła akcje wywiadowcze i dywersyjne, szkolenia wojskowe i działania propagandowe; początkowo zwrócona przeciwko Rosji, po „kryzysie przysięgowym" podjęła walkę z państwami centralnymi; jesienią 1918 r. brała udział w rozbrajaniu wojsk zaborców i przejmowaniu władzy przez Polaków; na terenie państwa polskiego POW została w grudniu 1918 r. wcielona do Wojska Polskiego; w Wielkopolsce i na Górnym Śląsku odegrała ważną rolę w powstaniach antyniemieckich; do działaczy organizacji należeli, obok postaci wymienionych niżej w haśle ZWC, m.in. Edward Rydz-Smigły - przyszły Wódz Naczelny, oraz Michał Rola-Żymierski - od 1945 r. marszałek Polski

Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL) - rewolucyjne ugrupowanie marksistowskie, działające w latach 1900-1918, powstałe z przekształcenia Socjaldemokracji Królestwa Polskiego (istniejącej od 1893 r.); SDKPiL głosiła hasła międzynarodowej rewolucji robotniczej, zwalczała postulat niepodległości Polski; od 1906 r. stanowiła część SDPRR, bliską bolszewikom; działacze SDKPiL wzięli udział w rewolucji w Rosji i Niemczech; w 1918 r. połączyła się z PPS-Lewicą, tworząc Komunistyczną Partię Robotniczą Polski

Polska Partia Socjalistyczna (PPS) - największe polskie ugrupowanie socjalistyczne, działające od 1893 r. do 1948 r., kiedy to zostało zmuszone do połączenia się z komunistyczną Polską Partią Robotniczą; najważniejszymi elementami programu partii były: odrodzenie Polski jako niepodległej republiki demokratycznej, wprowadzenie reform społecznych (m.in. częściowego upaństwowienia przemysłu oraz parcelacji majątków ziemiańskich), poszerzenie swobód obywatelskich, walka z wpływami ugrupowań prawicowych; podczas I wojny światowej PPS opowiedziała się za orientacją antyrosyjską; w okresie międzywojennym większość partii broniła parlamentaryzmu, część zaś zbliżyła się do idei komunistycznych lub poparła rządy dyktatorskie; podczas II wojny światowej PPS współtworzyła Polskie Państwo Podziemne; do PPS należeli m.in.: Józef Piłsudski, przyszły prezydent Stanisław Wojciechowski, przyszli premierzy Walery Sławek i Tomasz Arciszewski oraz przyszły Wódz Naczelny Kazimierz Sosnkowski; obecnie do spuścizny PPS nawiązują różne ugrupowania i środowiska lewicowe

Związek Walki Czynnej (ZWC) - tajna organizacja niepodległościowa, działająca w latach 1908-1914, będąca kontynuacją Organizacji Bojowej PPS; ZWC miał być apolitycznym sprzysiężeniem wojskowym, przygotowującym kadry dla przyszłej armii polskiej; prowadził szkolenia militarne (m.in. związków strzeleckich); w 1914 r. wszedł w skład POW; do działaczy ZWC należeli m.in. Józef Piłsudski oraz przyszli premierzy: Władysław Sikorski i Walery Sławek

Armia Polska - armia utworzona we Francji w latach 1917-1919 pod patronatem KNR od koloru mundurów nazywana „błękitną armią"; na mocy umowy z września 1918 r. stanowita samodzielną siłę zbrojną, sprzymierzoną z ententą; od października 1918 r. jej dowódcą byt gen. Józef Haller; Armia Polska rekrutowała się głównie spośród emigrantów oraz jeńców z armii pruskiej i austriackiej; część oddziałów wzięła udział w walkach na froncie zachodnim; w 1919 r. Armia Polska została przerzucona do kraju, gdzie włączyła się do działań wojennych w Galicji Wschodniej

Legiony Polskie - polskie formacje zbrojne walczące w latach 1914-1917 po stronie państw centralnych; powstały z inicjatywy działaczy galicyjskich; legioniści rekrutowali się głównie z organizacji paramilitarnych; Legiony brały udział w walkach na froncie wschodnim; w kwietniu 1917 r. weszły w skład Polskiej Sity Zbrojnej; po „kryzysie przysięgowym" w lipcu 1917 r. większość legionistów internowano lub wcielono do armii austriackiej, pozostali, jako Korpus Posiłkowy, pod dowództwem płk. Józefa Hallera, zbuntowali się w lutym 1918 r. przeciw Austriakom i w dużej części przeszli na rosyjską stronę frontu

Liga Narodowa - tajna organizacja kierująca narodową demokracją w latach 1893-1928; utworzona w 1893 r. z inicjatywy Romana Dmowskiego przez członków Ligi Polskiej z zaboru rosyjskiego; głównym celem Ligi było koordynowanie wszystkich przedsięwzięć endecji; działania organizacji objęły wszystkie zabory, a także Śląsk oraz emigrację; do Ligi należeli przyszli czołowi politycy II Rzeczpospolitej, m.in.: Wojciech Korfanty, Stanisław i Władysław Grabscy, Marian Seyda

Liga Narodów - działający w latach 1920-1939 międzynarodowy związek państw, powołany do życia na mocy Paktu Ligi Narodów, który stanowił część traktatu wersalskiego; głównym zadaniem Ligi Narodów była współpraca międzynarodowa w celu utrzymania pokoju na świecie; organizacja zajmowała się też działalnością humanitarną, prawną i kulturalną; organami Ligi Narodów były Rada, Zgromadzenie oraz Sekretariat; formalnie organizacja została rozwiązana w 1946 r. (jej majątek przejęła Organizacja Narodów Zjednoczonych)

Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski - namiastka polskiego rządu komunistycznego utworzona w Moskwie podczas wojny polsko-bolszewickiej; po wkroczeniu Armii Czerwonej do Polski została przeniesiona do Biąłegostoku gdzie działała w dniach 3-20 VIII 1920 r.; w skład Komitetu wchodzili polscy komuniści; m.in.: Julian Marchlewski, Feliks Dzierżyński i Feliks Kon; Komitet próbował organizować lokalne komitety rewolucyjne, milicję i Polską Armię Czerwoną; po klęsce inwazji bolszewickiej przestał istnieć





Korfanty Wojciech - polityk prawicowy, działacz narodowy na Śląsku i w Wielkopolsce; w latach 1920-1921 kierownik Polskiego Komisariatu Plebiscytowego, a następnie dyktator III powstania śląskiego; w II Rzeczpospolitej jeden z przywódców chadecji, poseł, w 1923 r. wicepremier; za rządów sanacji 2-krotnie więziony, w latach 1934-1939 na emigracji politycznej

Haller Józef - generał i polityk; przed wojną oficer armii austriackiej i instruktor polskich prawicowych związków paramilitarnych; po wybuchu wojny komendant Legionu Wschodniego, a następnie dowódca II Brygady Legionów; w lutym 1918 r. zbuntował się przeciw Austriakom i z częścią żołnierzy przebił się na Podole; jako dowódca II Korpusu wojsk polskich w Rosji został otoczony przez Niemców pod Kaniowem na Ukrainie, uniknął jednak niewoli, uciekając w przebraniu; dotarł do Francji, gdzie stanął na czele Armii Polskiej; po powrocie do kraju walczył w wojnach z Ukraińcami i bolszewikami; w 1920 r. zajął w imieniu Polski Pomorze Gdańskie (dokonał wówczas „zaślubin z morzem"); w II Rzeczpospolitej związany z chadecją, po przewrocie majowym wydalony z wojska; w czasie II wojny światowej członek władz emigracyjnych

Paderewski Ignacy Jan - światowej sławy pianista i kompozytor, a także działacz narodowy i polityk; sponsorował akcje dobroczynne i patriotyczne (m.in. budowę pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie); podczas I wojny światowej działał na rzecz sprawy polskiej na Zachodzie; jako reprezentant KNP w USA wywarł duży wpływ na stanowisko prezydenta Wilsona; reprezentował Polskę na konferencji paryskiej; w 1919 r. sprawował funkcję premiera i ministra spraw zagranicznych państwa polskiego; w latach 1920-1921 był przedstawicielem Polski w Lidze Narodów; za rządów sanacji organizował opozycję za granicą; w czasie II wojny światowej działał we władzach emigracyjnych

Witos Wincenty - polityk i publicysta, najwybitniejszy działacz ruchu ludowego, przywódca konserwatywnego odłamu ludowców; w latach 1908-1918 poseł do sejmu galicyjskiego, a w latach 191 I-I918 do parlamentu austriackiego; w czasie I wojny światowej reprezentant orientacji antyrosyjskiej; w II Rzeczpospolitej przywódca PSL-Piast i Stronnictwa Ludowego, poseł, premier w latach 1920-1921, 1923 i 1926; po zamachu majowym w opozycji; skazany w procesie brzeskim, schronił się za granicą; w latach 1939-1940 więziony przez Niemców; w 1945 r. został prezesem odnowionego PSL; przez cały okres działalności politycznej gospodarzył osobiście na roli

Daszyński Ignacy - działacz socjalistyczny i niepodległościowy, przywódca PPS-D; w latach 1897-1918 poseł do parlamentu austriackiego; podczas I wojny światowej zwolennik orientacji antyrosyjskiej; w 1918 r. premier lewicowego rządu tymczasowego; w II Rzeczpospolitej członek władz PPS, poseł i marszałek sejmu; po zamachu majowym przeszedł do opozycji, broniąc konstytucyjnych praw sejmu

Lenin Włodzimierz lljicz, właśc. Włodzimierz Uljanow (1870-1924) - rosyjski rewolucjonista, przywódca bolszewików, ideolog komunistyczny; od 1900 r. związany z SDPRR, od 1903 r. na czele najpierw frakcji, a od 1912 r. partii bolszewickiej; w 1917 r. w porozumieniu z Niemcami powrócił ze Szwajcarii do Piotrogrodu, gdzie zorganizował przewrót komunistyczny; główny twórca radzieckiego totalitaryzmu (zainicjował m.in. powstanie systemu obozów koncentracyjnych); jako ideolog zmodyfikował koncepcje marksistowskie - w jego wersji rewolucja nie miała być oddolna, samoczynna i ogólnoświatowa, lecz wywołana przez partię komunistyczną w kraju o najsłabszym kapitalizmie; rozwinął ideę dyktatury proletariatu, twierdząc, iż walka z wewnętrznymi przeciwnikami oraz państwami kapitalistycznymi wymaga budowy silnego, scentralizowanego państwa

Mikołaj II Romanow - syn Aleksandra III, w latach 1894-1917 cesarz Rosji; polityce wewnętrznej zwolennik reakcji, pod presją rewolucji w 1905 r. zgodził się na cgraniczone reformy (wybory do Dumy, swobodę zgromadzeń i stowarzyszeń), później r.opniowo ograniczane; na stanowiskach ministra spraw wewnętrznych i premiera osadził : otrą Stołypina, który stłumił rewolucję i próbował przeprowadzić reformę na wsi, zezwalać chłopom na występowanie ze wspólnot wiejskich; otaczając się ludźmi nieudolnymi, skorumpowanymi lub podejrzanymi obyczajowo, Mikołaj II osłabił autorytet caratu, co przyczyniło się do rewolucji lutowej; w polityce zagranicznej próbował kontynu-;>vać ekspansję imperialną, ale doznał klęski w wojnie z Japonią; w czasie wojny światowej stanął po stronie ententy; po wybuchu rewolucji lutowej iodykował; zginął rozstrzelany wraz z rodziną przez bolszewików

Dmowski Roman - współtwórca, główny ideolog i faktyczny przywódca narodowej demokracji; polityk, pisarz, publicysta; w 1893 r. założył tajną Ligę Narodową; w latach 1907-1909 był postem do Dumy; w czasie I wojny światowej reprezentował orientację antyniemiecką; przewodniczył Komitetowi Narodowemu Polskiemu; Prezentował Polskę podczas paryskiej konferencji pokojowej; w 1923 r. sprawował urząd ministra spraw zagranicznych; prekursor polskiego nacjonalizmu, postulował odejście od romantycznego patriotyzmu na rzecz służby interesom narodu; opowiadał się za stworzeniem państwa jednolitego narodowo, obejmującego ziemie riiodnie (Wielkopolskę, Śląsk, Pomorze Gdańskie, Warmię i Mazury); zwalczał ruchy liberalne; za głównych wrogów Polski uważał Niemców, Żydów i masonów; pod koniec życia interesował się koncepcjami faszystowskimi oraz popadł w obsesyjny semityzm

Piłsudzki Józef - działacz socjalistyczny i niepodległościowy, mąż stanu komendant strzelców, brygadier Legionów, Naczelnik Państwa, Wódz Naczelny, premier i dyktator w II Rzeczpospolitej; od 1893 r. członek PPS; w latach 1908 organizator i uczestnik akcji bojowych; w latach 1908-1914 organizował formacje paramilitarne w Galicji; walczył w Legionach, zainicjował powstanie POW; po „kryzysem przysięgowym" i zerwaniu z Niemcami więziony w Magdeburgu; w latach 1922 jako główny organizator państwa i sił zbrojnych bezskutecznie próbował i zorganizować koncepcję federacyjną;w maju 1926 r. dokonał zamachu stanu i stał się faktycznie dyktatorem, zapoczątkował rządy sanacji: odcinał się od ideologii politycznych i systemu partyjnego,, za podstawę władzy uznawał wojsko;

Przydatna praca?
Przydatna praca? tak nie 20
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie
JAK DOBRZE ZNASZ JĘZYK ANGIELSKI? x ads

Otrzymałaś kupon na darmowe lekcje angielskiego.

3 MIESIĄCE NAUKI MOŻESZ MIEĆ GRATIS.
Odbierz kupon rabatowy