Przydatność 25%

Motyw pracy w literaturze pozytywistycznej.

Autor:

  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image

W swojej pracy semestralnej chciałbym przeanalizować motyw pracy przedstawiony w literaturze pozytywistycznej. Termin pozytywizm został wprowadzony i spopularyzowany przez francuskiego filozofa Auguste'a Comte'a w dziele "Kurs filozofii pozytywistycznej". Słowo to określa antyromatyczną postawę światopoglądową zaprzeczając wszystkiemu, co było kiedyś cudowne i irracjonalne. Pozytywizm kieruje się zaufaniem do rozumu, gdyż rozum jest narzędziem poznawczym pozwalającym poznać prawa rządzące światem. Światopogląd ten zakładał postawę optymizmu poznawczego, utwierdzając w przekonaniu, że odpowiedzi na dręczące ludzi pytania można znaleźć jedynie poprzez zgłębianie nauki. Pełną wiedzę człowiek uzyska dopiero w dalekiej przyszłości, więc każde pokolenie powinno wzbogacić ludzkość o nowe doświadczenia i wiedzę, by móc rozwiązać różne dylematy trapiące ludzkość. Dylematy, które do tej pory nie zostały rozwiązane z powodu swej istoty a jedynie niepełnej wiedzy ludzi.
Pozytywizm w literaturze polskiej to nurt literacki, który występował w okresie od powstania styczniowego (1863-1864) do lat 90. XIX wieku.
Pozytywizm występował po okresie romantyzmu, a po nim następował okres Młodej Polski.
Klęska powstania styczniowego i dotkliwe carskie represje nasunęły potrzebę szukania koncepcji, które pozwoliłyby polskiemu społeczeństwu przetrwać i zachować podstawy bytu. Pozytywiści w przyszłość, do momentu kiedy cały naród będzie przygotowany, odsunęli problem walki narodowowyzwoleńczej. Zmienił się typ bohatera literackiego. W miejsce bojownika spiskowca, pojawił się człowiek trzeźwo oceniający rzeczywistość, oddany pracy, działalności gospodarczej i oświatowej. Ideałem epoki była praca użyteczna, przynosząca dobra materialne i duchowe jednostce, a zarazem całemu społeczeństwu. Pozytywiści wypowiedzieli walkę wszelkim pozostałościom feudalizmu, wysunęli program dźwignięcia gospodarczego kraju. W oparciu o filozofię Herberta Spencera głosili hasło pracy organicznej, według której każdy człowiek powinien działać użytecznie, tylko wtedy całe społeczeństwo będzie mogło poprawnie funkcjonować. Pozytywiści kierowali się również hasłem pracy u podstaw, pracy wśród najuboższych warstw społecznych. Szerzenie oświaty i utrwalanie świadomości narodowej przez warstwy wykształcone było częstym tematem utworów literackich. Wśród gatunków prozatorskich szczególną uwagę warto zwrócić na nowelistykę, która odegrała bardzo istotną rolę w walce pozytywistów o nowy, lepszy świat. Nowela jest to krótki utwór epicki, charakteryzujący się niewielkimi rozmiarami, o niezwykle skondensowanej i zwartej kompozycji. Jest pozbawiona komentarzy, refleksji autorskich, dużej ilości bohaterów oraz panoramicznego ujęcia świata. Na pierwszy plan wysuwa się niezwykle zwięzła i wyraźnie zarysowana akcja, rozwijająca się szybko i sprawnie. Każde z wydarzeń ma dla bohatera niezwykłe znaczenie. Fabuła jest prosta i przejrzysta, składa się z jednego głównego wątku. Nowelę kończy pointa nietrudna do odczytania dla odbiorcy, może zawierać prawdę filozoficzną. W nowelach uwidaczniały się najwyraźniej dążenia społeczne i dydaktyczne pisarzy. Ukazywano w nich życie najuboższych warstw społecznych, narodowościowych, jednostek słabych, skrzywdzonych, smutny los dzieci. W utworach tych pisarze wypowiadali protest przeciw niesprawiedliwości, krzywdzie i poniżeniu. W charakterystycznych dla nowel pointach zawarte były hasła pozytywistyczne, pracy u podstaw, pracy organicznej oraz emancypacji kobiet. Autorzy nowel skupiali się na ukazaniu pracy społeczeństwa jako dobra ogólnego, jako możliwości wyjścia z niższych warstw społecznych. Propagowali pracę u podstaw, zakładanie szkół zawodowych, podnoszenie kwalifikacji. A wszystko po to by wyszkolić świadome siebie społeczeństwo, społeczeństwo zdolne w przyszłości do walki o swój kraj, swoją tożsamość. Temu miała służyć literatura. W noweli „Latarnik” Henryka Sienkiewicza, główny bohater Skawiński, emigrant na tułaczce. Bez możliwości powrotu w ojczyste strony, bez narodowości, bez perspektyw, zostaje latarnikiem na jednej z latarni z dala od cywilizacji i ludzi. Jest w pracy sumienny i obowiązkowy, wie że od jego pracy zależy życie wielu ludzi i istnienie statków. W momencie gdy otrzymuje przesyłkę z książkami i jedna z nich to „Pan Tadeusz” Mickiewicza, tak zapada w nią iż zapomina o całym świecie, wracają do niego wspomnienia z Jego walk o wyzwolenie. Dowiadujemy się dlaczego musiał uciekać z kraju ojczystego. Książka przypomniała Mu kim jest i po co właściwie żyje na tym świecie. Literatura obudziła w Nim na nowo ducha patriotyzmu. Takie właśnie przesłanie miała nieść literatura pozytywizmu, przypominać skąd się wywodzi obecne pokolenie, jakiej narodowości jesteśmy, co sobą reprezentujemy i o czym nam nie wolno zapomnieć. Przesłanie to miało przypominać wszystkim czytelnikom jak należy pielęgnować ducha narodowego w sobie, jak prostymi opowiadaniami możemy podtrzymywać przynależność narodową. Ponadto literatura pozytywizmu miała za zadanie podtrzymać ciągłość tradycji w narodzie. W wielu utworach przedstawiony jest model dworku szlacheckiego w którym to kultywuje się narodowe obyczaje, pamięć i tradycje. Przywiązanego do ziemi ojczystej, żyjącego wspomnieniami walk o niepodległość. Innym wątkiem ukazywanym w literaturze pozytywizmu i zmuszającym do zastanowienia jest obraz wsi i jej mieszkańców. Na przykładzie „Tadeusza” Elizy Orzeszkowej, możemy zapoznać się z warunkami jakie panowały na ówczesnej wsi. Wieś folwarczna, pełna wyzysku i ciężkiej pracy od świtu do nocy nie pozostawia wiele czasu na zajęcie się dzieckiem, zapewnieniem mu godziwej opieki i bezpieczeństwa. W efekcie takich warunków życia mały Tadeusz ginie. W poszukiwaniu zajęcia dla siebie trafia nad mały staw. Tam dochodzi do tragedii. Nie wiemy jaka będzie reakcja Jego matki i ojca. Tego autorka nie przedstawia nam w noweli, możemy się tylko domyślać iż żal po stracie tak ukochanego synka będzie ogromny, szczególnie iż było to ich jedyne dziecko. Autorka tej noweli pragnie zwrócić nam uwagę na dolę i niedolę pracy na wsi. Na brak zapewnienia opieki dla dzieci w trakcie gdy ich rodzice zajmują się pracą. Pracą która jest ich obowiązkiem, która im pozwala przeżyć i utrzymać rodzinę. Praca ta stała się pośrednim przyczynkiem do utraty jedynego dziecka.
Literatura pozytywizmu miała za zadanie wnieść nowe trendy do literatury polskiej. Głównym przesłaniem w tamtym okresie była pochwała pracy, zarówno prostych ludzi jak i szlachty czy inteligencji. Praca dla całego społeczeństwa miała przynieść dobro wszystkim, odłożono na dalszą (bliżej nieokreśloną) przyszłość walkę zbrojną z zaborcami. Zostawiono to na czas okrzepnięcia Polaków jako narodu. Zjednoczenia myślowego i narodowego. Praca miała być takim pomostem łączącym wszystkie stany, od chłopa po bogatego przedsiębiorcę. Szlachcie i inteligencji pozytywizm wyznaczał rolę nauczycieli. Przekazanie narodowych wartości honoru i godności bycia polakiem. Moim zdaniem dzięki literaturze pozytywizmu możemy dowiedzieć się jak w tamtym czasie układały się relacje pomiędzy poszczególnymi warstwami społeczeństwa polskiego, jak wyglądała Polska ówczesnych czasów, w jaki sposób budziła się narodowa jedność ludzi. Ponadto i w dzisiejsze czasy możemy przenosić wiele ze spostrzeżeń autorów literatury tamtego czasu. Wiele z tych wartości jest i dziś aktualnych. Np. etos pracy, jej wartość dla człowieka, praca u podstaw o oświatę i rozwój społeczny. Obudzenie wartościowości w ludziach. Czym bylibyśmy bez świadomości własnej odrębności kulturowej i narodowej w zjednoczonej europie? Siła roboczą potrzebną tylko do wykonywania najprostszych czynności? Najprawdopodobniej tak. Dzięki świadomości możemy powiedzieć że wyrośliśmy z korzeni sięgających wiele wieków wstecz i mamy swoje wzorce zachowane w literaturze, sztuce i tradycji. To jest niezaprzeczalna wartość która możemy się pochwalić w dzisiejszym świecie i nie mamy się czego wstydzić.

Przydatna praca?
Przydatna praca? tak nie 24
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie