Przydatność 45%

Surowce mineralne na Ziemi

Autor:

Surowce mineralne na Ziemi


Uszczegółowienie zagadnień:
Przemysł to dział gospodarki narodowej polegający na wydobywaniu surowców mineralnych (przemysł wydobywczy) i ich przetwarzaniu (przemysł przetwórczy).
Surowce mineralne dzielą się ze względu na ich użyteczność na: energetyczne (węgiel kamienny, brunatny, ropę naftową, gaz ziemny, torf), hutnicze (rudy żelaza, miedzi, cynku i ołowiu), chemiczne (sól kamienna, sól potasowa, siarka i fosforyty) i skalne (granity, bazalty, piaskowce, wapienie, gliny).

Podstawowe surowce energetyczne i obszary ich wydobycia:
Początkowo surowcem energetycznym było drewno, później duże znaczenie odgrywało wydobycie węgla, a obecnie najważniejszym surowcem energetycznym, wydobywanym na świecie, jest ropa naftowa. Od niej uzależniona jest w dużej mierze gospodarka wielu narodów i dlatego surowiec ten jest zaliczany do surowców strategicznych. Ropa naftowa cechuje się najwyższą wartością energetyczną sięgającą 50 000 kJ/kg.
Największe zasoby ropy naftowej znajdują się w Azji Mniejszej nad Zatoką Perską: Arabii Saudyjskiej, Kuwejcie, Iraku, Iranie, w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Kraje te mają wysoką pozycję w organizacji OPEC – Organizacji Krajów Eksportujących ropę naftową. Celem działania tej organizacji jest kontrola nad wielkością cen za ropę i wielkością jej wydobycia. Ropa naftowa jest również wydobywana nad Morzem Kaspijskim, na Uralu, w Zagłębiu Zachodniosyberyjskim, nad Zatoką Meksykańską, na Morzu Północnym, nad Zatoką Gwinejską i w północno-zachodnich Chinach.
Wydobycie ropy naftowej w Polsce stanowi jedynie 2% krajowego zapotrzebowania i w związku z tym jesteśmy zmuszeni importować ropę przede wszystkim z Rosji.
Rozpoznane zasoby ropy naftowej w Polsce są minimalne.
Ropa naftowa występuje w Polsce w okolicach Kamienia Pomorskiego, Koszalina, rejonie koło Gorlic i Jasła, Krosna Odrzańskiego, Bochni, 70 km na północ od Przylądka Rozewie na Bałtyku.

Górnictwo węgla kamiennego straciło ostatnio swoją wysoką pozycję, choć wciąż jeszcze np. w Polsce, surowiec ten jest wykorzystywany jako podstawowy do produkcji energii elektrycznej. Węgiel kamienny również jest wysokokaloryczny, a pokłady węgla w Rybnickim Okręgu Przemysłowym posiadają wartość energetyczną nawet na poziomie 29 000 kJ/kg. Udokumentowane zasoby węgla kamiennego w Polsce wynoszą 61 mld t i należą do największych w Europie. Większość z nich (52 mld t) usytuowana jest w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym, 8,8 mld t zasobów przypada na Lubelskie Zagłębie Węglowe, a pozostałe niewielkie zasoby - na zlikwidowane obecnie Zagłębie Wałbrzyskie.
Wydobycie tego surowca w Polsce kształtuje się obecnie na poziomie niecałych 100 mln ton.
Węgiel kamienny występuje w GOP, ROW, Zagłębiu Dolnośląskim (obecnie, z uwagi na niekorzystne warunki geologiczne wszystkie kopalnie tego zagłębia są już nieczynne) i Lubelskim (czynna jest jedyna kopalnia węgla kamiennego w tym rejonie – kopalnia w Bogdance);
Na świecie węgiel kamienny występuje w USA Zagłębie Apallaskie, okolicach Johannesburga w RPA, w Zagłębiu Ruhry w Niemczech, Zagłębiu Donieckim na Ukrainie, Zagłębiu Karagandzkim w Kazachstanie, Zagłębiu Kuźnieckim w Rosji, Newcastle w Australii, na Nizinie Mandżurskiej w Chinach.

Węgiel brunatny jest znacznie mniej kaloryczny od węgla kamiennego, gdyż proces jego tworzenia trwał zaledwie ok. 30 mln lat. Jego pokłady pochodzą z trzeciorzędu. Kaloryczność waha się w granicach od 8 000 do 16 000 kJ/kg. Z uwagi na małą kaloryczność i dużą ilość zawartej w nim wody, nie nadaje się on do transportu i jest wykorzystywany w zlokalizowanych w pobliżu elektrowniach.
Zasoby węgla brunatnego w Polsce wynoszą ponad 14 mld t i są rozproszone na Nizinie Polskiej. Jego wydobycie utrzymuje się na dość stabilnym poziomie 60 - 70 mln t rocznie.
W Polsce węgiel brunatny występuje pospolicie w Zagłębiu Turoszowskim, Zagłębiu Bełchatowskim, Zagłębiu w okolicy Konina i Turka;
Na świecie największe obszary występowania tego surowca znajdują się w Zagłębiu Łużyckim i Dolnoreńskim w Niemczech, Zagłębiu Podmoskiewskim w Rosji, Zagłębiu Mosteckim w Czechach.

W ostatnich latach również wzrasta zainteresowanie gazem ziemnym, jako surowcem energetycznym, gdyż jego kaloryczność jest podobna do węgla kamiennego. W wydobyciu gazu ziemnego największe znaczenie mają: Stany Zjednoczone, Rosja i Kanada.
Łączne zasoby złóż gazu ziemnego wynoszą 147 mld m3. Poza tym, do wykorzystania są jeszcze zasoby metanu z pokładów węgla kamiennego na Górnym Śląsku. W Polsce gaz ziemny jest wydobywany w okolicach Przemyśla, Jarosławia, Lubaczowa, w województwie zachodniopomorskim. Wartość jego wydobycia nie zaspokaja zapotrzebowania kraju na ten surowiec i dlatego również jest on importowany głównie z Rosji. W poprzednich latach próbowano zdywersyfikować uzależnienie od dostawy ropy naftowej poprzez podpisanie umowy ze Norwegią. Miał powstać rurociąg na dnie Bałtyku. Wiele osób uważało, że jest to jednak zbyt wysoki koszt i obecnie Polska w dużej mierze jest uzależniona od jednego dostawcy.
Poza Polską gaz ziemny wydobywa się w Zagłębiu Donieckim, na Uralu, Sachalinie, pomiędzy morzem Azowskim, a Kaspijskim, nad Zat. Meksykańską, w G. Skalistych w Kanadzie, w Groningen w Holandii.

Surowce hutnicze i ich występowanie w Polsce i na świecie:
Surowce hutnicze dzielą się na:
- metale czarne: żelazo, chrom, mangan;
- metale uszlachetniające stal: tytan, wolfram, nikiel;
- metale kolorowe: miedź, cynk, ołów, cyna;
- metale szlachetne: platyna, złoto, srebro;
- metale lekkie: glin, magnez;
- metale promieniotwórcze: uran, tor.

Najbardziej jednak rozpowszechnionymi i wykorzystywanymi surowcami są rudy żelaza. W zależności od zawartości czystego metalu wyróżnia się magnetyty i hematyty – najbogatsze rudy, ale pospolicie występują także w niektórych miejscach na ziemi syderyty i limonity.
W Polsce rudy żelaza występują pomiędzy Częstochową, a Zawierciem jednak ich wydobycie jest nieopłacalne. Większe zasoby tego surowca odkryto w rejonie Suwałk, ale z uwagi na ochronę środowiska nie podjęto eksploatacji. Na świecie rudy żelaza wydobywa się w Kirunie Gallivare w Szwecji, na Ukrainie Krzywy Róg, w Rosji – południowy Ural, w Kanadzie Półwysep Labrador, we Francji Lotaryngia, Wenezuela, południowo-wschodnich Chinach, Indiach.

Rudy miedzi są surowcem hutniczym pospolicie występującym w Polsce, dlatego jego wydobycie jest znaczne na tle krajów świata. Rudy miedzi wydobywa się w okolicy Bolesławca, Złotoryji, Lubina, Głogowa, Legnicy, natomiast na świecie głównie w zachodniej części Ameryki Południowej i na Filipinach.

Cynk i ołów, to surowiec, który w Polsce wydobywa się w znacznej ilości i przeznacza się go nawet na eksport, ale jego zasoby w okolicy Olkusza i Bukowna oraz w Piekarach Śląskich są już na wyczerpaniu. Razem z cynkiem i ołowiem występuje tam srebro.
Na świecie cynk i ołów występuje w Górach Skalistych, Peru i Japonii.

Występowanie surowców chemicznych w Polsce i na świecie:
Surowce chemiczne dzieli się na:
- surowce pochodzenia organicznego: węgiel, ropa naftowa, gaz ziemny, wapienie, gipsy, anhydryty, drewno, tłuszcze roślinne i zwierzęce, kości zwierząt;
- surowce nieorganiczne: siarka, sól kamienna, sól potasowa, fosforyty, apatyty.

Surowce te mają szereg różnych zastosowań:
- siarka służy do produkcji kwasu siarkowego, materiałów wybuchowych, tworzyw sztucznych, włókien syntetycznych, zapałek;
- sól kamienna służy do konserwacji żywności, produkcji chloru, kwasu solnego i sody;
- sól potasowa służy do produkcji nawozów mineralnych, jest wykorzystywana w przemyśle farmaceutycznym i fotografii;
- fosforyty i apatyty służą do produkcji nawozów sztucznych i są wykorzystywane w przemyśle zapałczanym;
- na bazie węgla kamiennego wytwarza się np.: koks, materiały pędne, lekarstwa, smoły drogowe, fenol, smołę, bakelit, oleje, plastik, nawozy sztuczne, gaz opałowy, barwniki.

Siarka jest surowcem, który w Polsce wydobywa się ze złóż rodzimych. W wielu jednak innych miejscach na świecie, gdzie surowiec ten nie występuje, siarkę otrzymuje się w procesie odsiarczania gazu ziemnego lub ropy naftowej.
W Polsce siarka występuje w okolicy Tarnobrzega, ale jej wydobycie ma coraz mniejsze znaczenie, gdyż ma niekorzystny wpływ na środowisko naturalne (wydobycie metodą odkrywkową lub metodą tłoczenia gorącej wody w podziemne kanały, w celu rozpuszczenia siarki). Na świecie złoża siarki występują nad Zatoką Meksykańską, na Sycylii i w Japonii.
Sól kamienna jako surowiec dla przemysłu chemicznego i spożywczego występuje w dużych ilościach w Polsce w okolicach Inowrocławia, w rejonie Zatoki Puckiej i w mniejszym zakresie w Bochni, Tarnowa i Wieliczki. Na świecie sól kamienną wydobywa się w: USA, Ukrainie, Chinach, Brazylii.
Pozostałe surowce chemiczne nie znajdują się na terenie Polski, ale są wydobywane na świecie.
Sól potasowa: USA, Kanada, Niemcy, Francja, Egipt;
Fosforyty i apatyty: USA, Skandynawia, Egipt, Kazachstan, Rosja (Półwysep Kolski), Algieria, RPA.
Węgiel kamienny, ropa naftowa i gaz ziemny są także surowcami chemicznymi.

Surowce skalne są wykorzystywane przede wszystkim w przemyśle budowniczym, szklarskim, ceramicznym i cementowym. W Polsce występują one powszechnie.
Najczęściej eksploatowane są:
- granity wydobywane w kamieniołomach Strzegomia na Dolnym Śląsku;
- bazalty: w Złotoryi, Lubaniu, na przedgórzu Sudeckim;
- porfiry i melafiry: w Krzeszowicach koło Krakowa;
- piaskowce: w Sudetach, Karpatach i Górach Świętokrzyskich;
- marmury: w okolicach Kielc, Chęcin i Dębnika pod Krakowem;
- piaski, żwiry, iły i gliny eksploatowane są pospolicie na terenie całej Polski.

Przydatna praca?
Przydatna praca? tak nie 317
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie
JAK DOBRZE ZNASZ JĘZYK ANGIELSKI? x ads

Otrzymałaś kupon na darmowe lekcje angielskiego.

3 MIESIĄCE NAUKI MOŻESZ MIEĆ GRATIS.
Odbierz kupon rabatowy