Przydatność 50%

Stany Zjednoczone Ameryki Północnej - wykorzystanie gospodarcze

Autor: Ciemny





STANY ZJEDNOCZONE AMERYKI PÓŁNOCNEJ











Wiadomości ogólne:



Państwo związkowe w Ameryce Północnej, nad Oceanem Spokojnym, Oceanem Atlantyckim oraz Zatoką Meksykańską, między Kanadą na północy, a Meksykiem na południu. Powierzchnia Stanów zjednoczonych wynosi: 9,4 mln km2. Mieszka tam 268 mln mieszkańców. Stolicą jest Waszyngton.





Państwo podzielone jest na 50 stanów i okręg stołeczny, którym jest Dystrykt Kolumbii. 48 stanów znajduje się w środkowo-południowej części Ameryki Północnej, stan Alaska w północno-zachodniej części kontynentu, stan Hawaje na wyspach Hawaje na Oceanie Spokojnym.





Język urzędowy to angielski. Pod administracją USA znajdują się wyspy: Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych na Morzu Karaibskim, Guam, Mariany Północne, Midway, Samoa Amerykańskie i Wake na Oceanie Spokojnym. Państwami stowarzyszonymi są: Portoryko, Federacja Mikronezji, Wyspy Marshalla i Palau.





Ludność:



Większą część zamieszkują Amerykanie pochodzenia europejskiego (ok. 80,3%), gł. potomkowie imigrantów z Wielkiej Brytanii, Irlandii, Włoch, Francji i Niemiec. Następnie murzyni (12,1%), gł. potomkowie niewolników, skupieni w stanach południowych oraz dużych aglomeracjach miejskich (Waszyngton, Nowy Jork, Chicago, Detroit). Ludnością rdzenną zamieszkującą USA są Indianie (ok. 1,9 mln) w zachodnich stanach, znajdujący się gł. w rezerwatach. Pozostali to: Japończycy, Chińczycy i Filipińczycy. USA zamieszkuje liczna Polonia (ponad 5,6 mln). Największe ośrodki polonijne mieszczą się w: Chicago,

Detroit, Nowy Jork, Cleveland, Buffalo.





Chrześcijanie stanowią 87% (w tym protestanci ponad 52,7%), wyznawcy judaizmu ok. 1,8%, islamu ok. 2%, bez przynależności religijnej ok. 7,5%; liczne sekty wyznaniowe (m.in. mormoni). Przyrost naturalny wynosi 6,8‰ (1993); przeciętna długość trwania życia 76 lat. Napływ imigrantów z Meksyku, Niemiec, Filipin, Korei Południowej i in. Średnia gęstość zaludnienia: 29 mieszkańców na km2. Najgęściej zaludnioną jest północno-wschodnia część kraju, zwł. Nizina Atlantycka (w New Jersey 383 osoby na km2), a najsłabiej Kordyliery, Alaska (0,3 osoby na km2); wysoki stopień urbanizacji. W miastach mieszka 75% ogółu ludności. 40 zespołów miejskich powyżej 1 mln. Największe z nich to: Nowy Jork, Los Angeles, Chicago, San Francisco, Filadelfia, Detroit, Boston, Waszyngton. Największe skupiska miast: na wybrzeżu Oceanu Atlantyckiego - Megalopolis, nad Wielkimi Jeziorami (Chicago-Detroit-Cleveland-Pittsburgh) oraz nad Oceanem Spokojnym (San Francisco-Los Angeles-San Diego). Rozproszone osadnictwo wiejskie. Najwięcej ludności zawodowo czynnej pracuje w usługach - ponad 70%, w przemyśle i budownictwie ok. 25%, w rolnictwie poniżej 3%.





Warunki naturalne:



Zróżnicowana rzeźba powierzchni, charakterystyczny południkowy układ krain fizyczno-geograficznych. Na zachodzie młody system górski - Kordyliery, obejmujący liczne pasma górskie: Góry Nadbrzeżne, Góry Kaskadowe (wulkan Rainier, 4392 m), Sierra Nevada (Whitney, 4418 m), Góry Skaliste (Elbert, 4399 m); w północnej części Kordylierów góry Alaska (McKinley, 6194 m - najwyższy szczyt Ameryki Północnej); łańcuchy górskie rozdzielone tektonicznymi kotlinami, największe: Wyżyna Kolumbii, Wielka Kotlina (Dolina Śmierci, 86 m poniżej poziomu morza - najniższy punkt kraju), Wyżyna Kolorado oraz Dolina Kalifornijska (najbardziej aktywna strefa sejsmiczna kraju); we wschodniej części Stanów Zjednoczonych stary, silnie zdenudowany obszar wyżynno-górski Appalachów (Mitchell, 2037 m), pocięty szerokimi dolinami i zapadliskami; w środkowej części, między Kordylierami i Appalachami wyżynny region Wielkich Równin (wyokość 500-1500 m) oraz Niziny Wewnętrzne, pokryte w północnej części osadami polodowcowymi, w południowej – aluwialnymi. Na granicy z Kanadą znajduje się największy śródlądowy obszar wodny na Ziemi - Wielkie Jeziora, tektoniczno-polodowcowe: Górne, Michigan, Huron, Erie, Ontario; nad Oceanem Atlantyckim rozległa Nizina Atlantycka, przechodząca na południu (u nasady półwyspu Floryda) w Nizinę Zatokową; na Hawajach, na wyspie Hawaii, wielkie masywy wulkaniczne: Mauna Kea (4205 m) i Mauna Loa (4169 m); wybrzeże zachodnie górzyste, wschodnie piaszczyste z licznymi estuariami (Hudson, Delaware, Savannah), południowe wyrównane (mierzeje, laguny), w delcie Missisipi i na Florydzie zabagnione. Długość linii brzegowej wynosi ok. 20 tys. km. Stany Zjednoczone leżą w strefach klimatów zwrotnikowych (krańce południowe i południowo-wschodnie oraz Hawaje), podzwrotnikowych (część środkowa), umiarkowanych (część północna) i okołobiegunowych (północna Alaska). Są tam duże zróżnicowanie temperatury i opadów spowodowane orografią pasm górskich i wpływem prądów morskich (Kalifornijski, Zatokowy). Na wybrzeżach jest klimat morski, a wewnątrz kontynentalny. Średnia temperatura: w styczniu od -20C na północy do 20C na południu, a w lipcu odpowiednio 18-29C; najniższa temperatura (poniżej -40C) na Alasce, najwyższa (ponad 50C) w Dolinie Śmierci. Średnia roczna suma opadów od 400-600 mm na północy, 600-800 mm na Nizinie Zatokowej do 1400 mm na półwyspie Floryda. Najniższe opady w wewnętrznej strefie Kordylierów (ok. 50 mm na pustyni Mojave). Przewaga opadów w półroczu letnim. W części południowo-wschodniej występują silne huragany i tornada. Gęsta sieć rzeczna; rzeki środkowej i wschodniej części USA, Missisipi z Missouri, Ohio, Tennessee, Arkansas, Red oraz Rio Grande (graniczna z Meksykiem), Świętego Wawrzyńca (odwadnia Wielkie Jeziora) oraz rzeki wypływające z Appalachów należą do zlewiska Oceanu Atlantyckiego. Rzeki w zachodniej części - Kolumbia, Kolorado (przecina w głębokich kanionach Wyżynę Kolorado), Sacramento należą do zlewiska Oceanu Spokojnego; w śródgórskich kotlinach Kordylierów (zwł. Wielka Kotlina) obszary bezodpływowe; na północy poza Wielkimi Jeziorami liczne jeziora polodowcowe (zwł. w stanach: Minnesota, Wisconsin), w kotlinach Kordylierów zasolone, największe Wielkie Jez. Słone; w dorzeczu Missisipi, Kolumbii i Kolorado kilkaset zbiorników retencyjnych (wykorzystane gł. do nawadniania); Wielkie Jeziora wraz z Rzeką Świętego Wawrzyńca (Świętego Wawrzyńca, Droga Wodna) oraz Missisipi (połączona kanałem z jeziorem Michigan) stanowią wielkie szlaki komunikacyjne. Naturalne zbiorowiska roślinne zostały w większości przekształcone w użytki rolne; lasy (29,2% powierzchni) modrzewiowo-świerkowe na południu Alaski, mieszane z klonem cukrowym, bukiem amerykańskim w krainie Wielkich Jezior, liściaste (dębowe, dębowo-hikorowe) na południowym wschodzie, wiecznie zielone z zaroślami palmowymi na Florydzie i Hawajach; w Kalifornii lasy iglaste (daglezje, żywotniki) i twardolistne z sekwoją (wysokość ponad 100 m) oraz makia; roślinność stepowa (prerie) na Wielkich Równinach, półpustynna (suche stepy piołunowe) w kotlinach Kordylierów; w górach piętra roślinne; na północy Alaski tundra; ok. 50 parków narodowych, największe: Yellowstone, Everglades, Yosemite, Great Smoky Mountains, Park Narodowy Wielkiego Kanionu, Park Narodowy Sekwoi, wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury i Przyrody UNESCO. Przewaga gleb żyznych; na północnym wschodzie brunatne i płowe, w środkowej części (Wielkie Równiny, Niziny Wewnętrzne) czarnoziemy i kasztanowe; na południu żółtoziemy i czerwonoziemy; w Kordylierach gleby słabo wykształcone: górskie i półpustynne.





Gospodarka:



Największa potęga gospodarcza świata, wytwarza 27% (1993) produktu światowego brutto - 1. miejsce w świecie; duża koncentracja i monopolizacja kapitału; największe w świecie korporacje przemysłowe: General Motors, Ford Motor, Chrysler (branża samochodowa), Exon, Mobil (naftowe), IBM, General Electric (elektroniczne i energetyczne); wartość prywatnych inwestycji amerykańskich za granicą ok. 260 mld dol., najwięcej w zachodniej Europie, Kanadzie, Ameryce Łacińskiej; duże zasoby surowców mineralnych, zwł. energetycznych; wielkie złoża węgla kamiennego (zasoby 224 mld t) w Appalachach (Pensylwania, Wirginia Zachodnia, Kentucky) oraz w stanach Illinois i Indiana, wydobycie 823 mln t - 2. miejsce w świecie (po Chinach); ropa naftowa (zasoby 3,6 mld t) wydobywana gł. w Teksasie, Luizjanie, Kansas, Oklahomie, na północy Alaski oraz ze złóż podmorskich w Zatoce Meksykańskiej (345 mln t - 3. miejsce w świecie); ponad 30% zapotrzebowania krajowego zaspokaja import; drugi producent gazu ziemnego na świecie (gł. w regionach eksploatacji ropy naftowej); złoża rud metali w Kordylierach: miedzi (Arizona, Utah, Montana), uranu, molibdenu, wanadu i wolframu (zwłaszcza Arizona, Nowy Meksyk); światowy producent siarki (nad Zatoką Meksykańską), fosforytów (Floryda), soli potasowych i kamiennej; największa produkcja energii elektrycznej na świecie, 2882 TWh - 1/4 produkcji światowej (12,1 tys. kWh na 1 mieszkańca, 1993); ok. 2/3 energii elektrycznej wytwarzają elektrownie cieplne (węglowe, naftowe), ok. 20% jądrowe (najwięcej w środkowych i wschodnich stanach), pozostałą część wodne - wielkie zespoły hydroelektrowni na rzekach Kolumbia (Grand Coulee), Kolorado (Hoover Dam), Tennessee; w Kalifornii elektrownie słoneczne. Wszechstronnie rozwinięty przemysł przetwórczy wykorzystuje surowce krajowe i importowane, zwłaszcza ropę naftową, rudy żelaza, boksyty; przemysł elektromaszynowy; wytwarza ok. 39% wartości produkcji przemysłowej, chemiczny 19,9%, spożywczy 14,6%, drzewno-papierniczy i poligraficzny ok. 13%; najsilniej rozwinięty przemysł środków transportu, zwłaszcza samochodowy (2. miejsce w produkcji światowej - 9,7 mln sztuk samochodów, 1990), z największym światowym ośrodkiem produkcji w Detroit, lotniczo-rakietowy, gł. w Kalifornii (Los Angeles z zakładami Lockhead, Douglas i San Diego) i Seattle (Boeing), taboru kolejowego (Chicago, Saint Louis, Filadelfia), ciągników (50% produkcji światowej); światowy producent maszyn liczących, urządzeń energetycznych, maszyn włókienniczych, poligraficznych, rolniczych, budowlanych oraz kompletnych obiektów przemysłowych; silnie rozwinięty przemysł rafineryjny i petrochemiczny przetwarza ponad 700 mln t ropy naftowej rocznie; największe kompleksy rafinerii nad Zatoką Meksykańską (Houston), w portach atlantyckich (Nowy Jork, Filadelfia) i pacyficznych (Los Angeles) oraz w okręgu nad Wielkimi Jeziorami (Chicago); produkcja tworzyw sztucznych (ok. 40% światowej produkcji), kauczuków syntetycznych (ok. 30% produkcji światowej), włókien chemicznych; w stanach południowych przemysł nawozów sztucznych (zwłaszcza fosforowe), siarkowy i sodowy; w Nowym Jorku i Chicago światowe centra produkcji leków i kosmetyków; powszechnie rozwinięty przemysł spożywczy, zwłaszcza mięsny (Chicago), młynarski (Buffalo, Minneapolis), mleczarski (stany północno-wschodnie), cukrowniczy w delcie Missisipi (cukier trzcinowy) oraz w Kalifornii (buraczany), warzywniczo-owocowy w pobliżu wielkich aglomeracji (gł. Kalifornia, Floryda); przemysł drzewny i celulozowo-papierniczy (ponad 30% światowej produkcji papieru i tektury) skoncentrowany w stanach północno-zachodnich (Oregon, Waszyngton) oraz południowo-wschodnich; największy ośrodek przemysłu poligraficznego - Nowy Jork; z innych gałęzi przemysłu rozwinięte hutnictwo żelaza w starych okręgach Pensylwanii (Pittsburgh), Maryland i nowych, nad Wielkimi Jeziorami (Detroit, Gary, Buffalo, Cleveland); hutnictwo metali nieżelaznych (zwłaszcza aluminium) gł. nad Zatoką Meksykańską (Mobile, Corpus Christi) i w okręgu zachodnim nad rzeką Kolumbia; największa koncentracja zakładów przemysłowych w regionie północno-wschodnim, zwłaszcza Megalopolis i nad Wielkimi Jeziorami, kalifornijskim oraz w regionie południowym, nad Zatoką Meksykańską. Największy producent żywności na świecie; użytki rolne ok. 44% powierzchni, w tym ponad połowa łąk i pastwisk; gospodarstwa rolne o dużej powierzchni: farmy zbożowe do 200 ha, farmy hodowlane - 500 ha, pasterskie (rancha) - 1000 ha; wysoki stopień mechanizacji (1 ciągnik na 89 ha użytków rolnych, 1993); zużycie nawozów sztucznych na 1 ha niewielkie - ok. 45 kg; regionalna specjalizacja produkcji rolnej, na wschodzie oraz wybrzeżu Oceanu Spokojnego rolnictwo intensywne, na pozostałym obszarze ekstensywne; gł. uprawy: kukurydza (ponad 44% zbiorów światowych), pszenica (niskie plony - 25,3 q z ha), soja (ok. 50% zbiorów światowych), jęczmień, sorgo, bawełna, tytoń, drzewa owocowe i warzywa; w hodowli dominuje chów bydła i trzody chlewnej oraz drobiarstwo; wyraźna strefowość upraw; w stanach środkowowschodnich (zwłaszcza Illinois, Iowa, Missouri) gł. region rolniczy, (Corn Soy Belt) z rozwiniętą hodowlą bydła, trzody chlewnej oraz uprawą kukurydzy, soi, roślin pastewnych; w regionie Wielkich Jezior i stanach Nowej Anglii dominacja hodowli bydła mlecznego i drobiu; wzdłuż Wielkich Równin (od północnego Teksasu po wschodnią Montanę) tzw. pas pszenicy (Wheat Belt), dostarcza 50% krajowych zbiorów pszenicy; w południowo-wschodniej części kraju w tzw. pasie bawełny (Cotton Belt) poza bawełną rośliny pastewne, tytoń, ryż, uprawy specjalne oraz hodowla bydła; w zachodnich stanach ekstensywna hodowla bydła, owiec, a uprawa roślin ma charakter wyspowy i jest związana ze sztucznym nawadnianiem; w Kalifornii rozwinięte sadownictwo i warzywnictwo, poza tym uprawa ryżu, pszenicy, bawełny; uprawa drzew owocowych i warzyw również na Florydzie (gł. cytrusowych) i wybrzeżu atlantyckim; wzdłuż wybrzeża Zatoki Meksykańskiej uprawa roślin podzwrotnikowych i tropikalnych. Stany Zjednoczone zajmują 1. miejsce w światowej produkcji pozyskania drewna (14,5%); eksploatacja lasów rozwinięta w stanach nad Wielkimi Jeziorami (Minnesota, Wisconsin, Michigan) i północno-zachodnich (Oregon); rybołówstwo, połowy (gł. tuńczyk, łososie, płastugi oraz skorupiaki, małże) dochodzą do 6 mln t rocznie. Turystyka, 44,6 mln turystów zagranicznych (1992) - wpływy ponad 54 mld dol.; najważniejsze regiony turystyczne: Wielkie Jeziora, wybrzeże Oceanu Atlantyckiego, Kalifornia, Floryda, Hawaje, Las Vegas oraz regiony górskie (zwłaszcza w Górach Skalistych). Wszechstronnie rozwinięty transport; w przewozach towarowych dominuje transport samochodowy (ponad 26% przewozów); charakterystyczny prostokątny układ sieci komunikacyjnych; transkontynentalne systemy linii kolejowych i drogowych (Droga Panamerykańska); najdłuższa na świecie sieć linii kolejowych (ok. 188 tys. km, 1991) i samochodowych (5,1 mln km); w użytkowaniu 168 mln samochodów osobowych (651 samochodów na 1000 osób); gęsta sieć naftociągów (319 tys. km) i gazociągów z pól naftowych i gazowych do Wielkich Jezior, portów atlantyckich i Kalifornii; na Alasce naftociąg długości 1250 km; 20,6 tys. km żeglownych dróg wodnych (gł. Droga Wodna Świętego Wawrzyńca); główne systemy kanałów żeglugowych w regionie Wielkich Jezior (New York State Barge Canal) oraz na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej i atlantyckim (Wewnętrzny Kanał Przybrzeżny); nośność morskiej floty handlowej ponad 30 mln DWT (1991); łączny przeładunek w portach morskich i portach Wielkich Jezior 899 mln t (1993); główne porty śródlądowe: Duluth, Detroit, Chicago, Toledo, Cleveland, główne porty morskie: Houston (przeładunki 86,7 mln t, 1992), Corpus Christi (72,6 mln ton), Long Beach (73 mln t) oraz Hampton Roads, Nowy Jork, Nowy Orlean, Tampa; największe węzły komunikacji lotniczej: Chicago (O'Hare), Nowy Jork (J.F. Kennedy, La Guardia) z Newark, Atlanta, Los Angeles, Dallas-Fort Worth. Stany Zjednoczone zajmują 1. miejsce w światowej wymianie handlowej (14% obrotów międzynarodowych); wartość eksportu 1966 dol. na 1 mieszkańca, importu 2547 dol. (1994); eksport środków transportu (gł. samochody, samoloty), maszyn i urządzeń, wyrobów elektronicznych, towarów rolno-spożywczych (zboże, bawełna, tłuszcze), surowców (gł. węgiel kamienny, siarka), chemikaliów; import środków transportu, maszyn i urządzeń, surowców (ropa naftowa, rudy metali), tekstyliów i in.; handel gł. z Kanadą, Japonią, krajami UE, Ameryką Łacińską.

Ustrój.

Republika związkowa; konstytucja z 1787 (z 27 poprawkami, ostatnia z 1992); głowa państwa: prezydent (kadencja 4 lata, wybór przez elektorów wyłanianych w głosowaniu powszechnym), będący również szefem rządu; władza ustawodawcza: parlament 2-izbowy, Kongres (wybory powszechne): Izba Reprezentantów (435 członków, kadencja 2 lata) i Senat (100 członków, kadencja 6 lat, co 2 lata wybierana 1/3 składu).





Historia:



Obszar zamieszkany przez Indian, od XVII w. kolonizowany przez Anglików, Francuzów, Holendrów, Szwedów i Hiszpanów; 1776 kolonie brytyjskie ze wschodniego wybrzeża ogłosiły Deklarację niepodległości Stanów Zjednoczonych i utworzyły niezależne państwo p.n. Stany Zjednoczone Ameryki; w wojnie z Wielką Brytanią (1775-83) obroniły jego niepodległość, uznaną przez Wielką Brytanię 1783 pokojem paryskim; w XIX w. ekspansja terytorialna: 1803 zakup francuskiej Luizjany, 1819 - hiszpańskiej Florydy, 1845 aneksja Teksasu, 1846 przyłączenie Oregonu, 1848 (po wojnie meksykańskiej 1846-48) - Arizony, Kalifornii i Nevady, Nowego Meksyku i Utah, 1867 zakup rosyjskiej Alaski, 1898 aneksja Hawajów. Niewolnictwo podstawą gospodarki w stanach rolniczego Południa, o jego zniesienie zabiegały stany Północy; na tym tle secesja 11 stanów Południa (1860-61), które utworzyły Skonfederowane Stany Ameryki, a następnie wojna secesyjna 1861-65, zakończona klęską Południa i powrotem do Unii w okresie zwanym rekonstrukcją. Od 2. połowy XIX w. wzmożony napływ imigrantów; 1898 wojna hiszpańsko-amerykańska - zajęcie Filipin i Portoryko, protektorat nad Kubą (do 1934); od końca XIX w. przejmowanie dominacji politycznej i gospodarczej w Ameryce Łacińskiej (doktryna Monroego i panamerykanizm); 1903-14 budowa Kanału Panamskiego i od 1903 dzierżawa Strefy Kanału. Od 1917 udział w I wojnie światowej po stronie ententy, a po wojnie - w paryskiej konferencji pokojowej (czternaście punktów Wilsona); po wojnie polityka izolacjonizmu; 1929-33 wielki kryzys gospodarczy, przezwyciężony m.in. dzięki polityce prezydenta F.D. Roosevelta (Nowy Ład); od 1941 udział w II wojnie światowej przeciwko państwom Osi. Po wojnie mocarstwo światowe; polityka przeciwstawiania się ekspansji ZSRR i komunizmu w świecie: doktryna Trumana, plan Marshalla, doktryna Eisenhowera, udział w paktach NATO, SEATO, ANZUS i zimnej wojnie, 1950-53 w wojnie koreańskiej, 1961 inspirowanie inwazji na Kubie, 1962 kryzys kubański, udział w wojnie wietnamskiej 1965-73; od 1969 rokowania z ZSRR w sprawie ograniczenia zbrojeń strategicznych SALT, od 1982 - w sprawie ich redukcji START; w 2. połowie lat 80. (prezydent R. Reagan) odprężenie w stosunkach z ZSRR; 1991 (prezydent George Bush) udział w wojnie nad Zatoką Perską; podpisanie z Kanadą i Meksykiem Północnoamerykańskiego Układu Wolnego Handlu (wszedł w życie 1994); od 1993 prezydentem Bill Clinton.

Przydatna praca?
Przydatna praca? tak nie 51
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie
JAK DOBRZE ZNASZ JĘZYK ANGIELSKI? x ads

Otrzymałaś kupon na darmowe lekcje angielskiego.

3 MIESIĄCE NAUKI MOŻESZ MIEĆ GRATIS.
Odbierz kupon rabatowy