Przyczyny i skutki II wojny światowej

Przyczyny II wojny światowej

a) Narodziny i wzrost faszyzmu oraz nazizmu w Europie – rozwój ideologii totalitarnych we Włoszech pod wodzą Benito Mussoliniego i w Niemczech pod przywództwem Adolfa Hitlera.

b) Dojście Adolfa Hitlera do władzy w Niemczech – w 1933 roku Hitler został kanclerzem, co umożliwiło nazistom przejęcie pełnej kontroli nad państwem.

c) Dążenie Niemiec do rozszerzenia "przestrzeni życiowej" (Lebensraum) – polityka ekspansji terytorialnej skierowana na wschód, mająca na celu zdobycie nowych terenów dla narodu niemieckiego.

d) Łamanie przez Niemcy postanowień traktatu wersalskiego z 28 czerwca 1919 r. – m.in. remilitaryzacja Nadrenii, rozbudowa armii, Anschluss Austrii, zajęcie Czechosłowacji.

e) Polityka appeasementu państw zachodnich – ustępstwa Wielkiej Brytanii i Francji wobec agresywnych działań Niemiec w nadziei uniknięcia wojny.

f) Zawarcie Paktu Antykominternowskiego – sojusz Niemiec i Japonii w 1936 r., do którego w 1937 r. dołączyły Włochy, skierowany przeciwko ZSRR i międzynarodowemu komunizmowi.

g) Pakt Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 r. – tajny układ między Niemcami a ZSRR o nieagresji i podziale stref wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej.

h) Niewydolność Ligi Narodów – brak skuteczności tej organizacji w utrzymaniu pokoju i powstrzymaniu agresorów.

i) Skutki Wielkiego Kryzysu lat 1929–1933 – destabilizacja gospodarcza sprzyjająca radykalizacji nastrojów społecznych i wzrostowi poparcia dla ruchów totalitarnych.

j) Ekspansjonizm Japonii w Azji – agresywna polityka Japonii dążącej do dominacji w regionie.

Skutki II wojny światowej

a) Zwycięstwo aliantów – pokonanie państw Osi (Niemiec, Włoch, Japonii) przez koalicję antyhitlerowską.

b) Powstanie dwóch supermocarstw: USA i ZSRR – ukształtowanie się nowego ładu międzynarodowego i rozpoczęcie zimnej wojny.

c) Utworzenie Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) – międzynarodowej organizacji mającej na celu utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa na świecie.

d) Obalenie faszyzmu i nazizmu w Europie oraz imperializmu japońskiego w Azji – likwidacja totalitarnych reżimów i okupacji.

e) Podział Niemiec i Berlina na cztery strefy okupacyjne – amerykańską, brytyjską, francuską i radziecką; późniejszy podział na RFN i NRD.

f) Śmierć około 50–70 milionów ludzi – ogromne straty w ludności cywilnej i wojskowej, Holokaust Żydów i innych narodów.

g) Zniszczenia materialne i gospodarcze – zrujnowanie infrastruktury, przemysłu i miast w wielu krajach.

h) Procesy norymberskie – osądzenie i ukaranie głównych zbrodniarzy wojennych.

i) Początek dekolonizacji – stopniowe wyzwalanie się kolonii w Afryce i Azji spod panowania europejskich mocarstw.

j) Zmiany granic w Europie – przesunięcie granic Polski na zachód, utrata terytoriów przez Niemcy.

k) Podział Europy na blok wschodni i zachodni – ukształtowanie się żelaznej kurtyny i rywalizacja ideologiczna.

Kampania wrześniowa (wojna obronna Polski)

Od 1 września do 6 października 1939 r. Polska prowadziła walkę obronną przeciw agresji Niemiec, a od 17 września także ZSRR. Przyczyną była agresywna polityka obu państw dążących do rozbioru Polski i zmiany układu sił w Europie. Kampania zakończyła się klęską Polski i podziałem jej terytorium między okupantów zgodnie z paktem Ribbentrop-Mołotow.

Konferencja w Teheranie (28 listopada – 1 grudnia 1943 r.)

Pierwsze spotkanie przywódców Wielkiej Trójki: Franklina D. Roosevelta, Winstona Churchilla i Józefa Stalina. Ustalono:

- Otwarcie drugiego frontu w Europie Zachodniej (operacja Overlord) w maju 1944 r.
- Przebieg granicy wschodniej Polski wzdłuż linii Curzona.
- Zobowiązanie ZSRR do przystąpienia do wojny z Japonią po pokonaniu Niemiec.
- Zasadę bezwarunkowej kapitulacji Niemiec.

Konferencja jałtańska (4–11 lutego 1945 r.)

Drugie spotkanie Wielkiej Trójki w Jałcie na Krymie. Postanowienia:

- Podział Niemiec na cztery strefy okupacyjne.
- Przesunięcie granic Polski na zachód; granica wschodnia wzdłuż linii Curzona, zachodnia na Odrze i Nysie Łużyckiej.
- Przeprowadzenie wolnych wyborów w wyzwolonych krajach Europy (niezrealizowane w pełni).
- Powołanie Organizacji Narodów Zjednoczonych.
- Zobowiązanie ZSRR do przystąpienia do wojny z Japonią.

Konferencja poczdamska (17 lipca – 2 sierpnia 1945 r.)

Ostatnie spotkanie przywódców koalicji antyhitlerowskiej: Józefa Stalina, Harry'ego Trumana i Winstona Churchilla (potem Clementa Attlee). Ustalono:

- Szczegóły dotyczące okupacji i zarządzania Niemcami (4D): demilitaryzacja, denazyfikacja, demokratyzacja, dekartelizacja.
- Ostateczne granice Polski na zachodzie (Odra i Nysa Łużycka).
- Przesiedlenie ludności niemieckiej z Polski, Czechosłowacji i Węgier do Niemiec.
- Reparacje wojenne od Niemiec dla państw poszkodowanych.

4 x D

- Demilitaryzacja – rozbrojenie Niemiec i zakaz posiadania przez nie sił zbrojnych.
- Denazyfikacja – usunięcie wpływów nazistowskich z życia publicznego, edukacji i kultury; ukaranie zbrodniarzy wojennych.
- Demokratyzacja – wprowadzenie demokratycznego systemu politycznego w Niemczech.
- Dekartelizacja – rozbicie wielkich monopoli przemysłowych i finansowych kontrolujących gospodarkę niemiecką.

Polskie Państwo Podziemne

Tajne struktury państwowe działające w okupowanej Polsce podczas II wojny światowej, podległe Rządowi RP na uchodźstwie. Obejmowały administrację, sądownictwo, edukację oraz Armię Krajową jako siłę zbrojną.

Powstanie Warszawskie (1 sierpnia – 2 października 1944 r.)

Największa akcja zbrojna podziemia w okupowanej Europie. Celem było wyzwolenie Warszawy przed wkroczeniem Armii Czerwonej i manifestacja niepodległości Polski. Po 63 dniach heroicznych walk powstanie upadło, a miasto zostało niemal całkowicie zniszczone.

Okupacja niemiecka

Wprowadzenie przez III Rzeszę systemu terroru na okupowanych ziemiach polskich. Charakteryzowała się masowymi egzekucjami, eksterminacją ludności żydowskiej (Holokaust), wywózkami na roboty przymusowe, rabunkiem dóbr kultury i majątku narodowego.

Okupacja radziecka

Po agresji 17 września 1939 r. ZSRR zajął wschodnie tereny II RP. Okupacja ta wiązała się z represjami wobec ludności polskiej, masowymi deportacjami w głąb ZSRR, egzekucjami (m.in. zbrodnia katyńska).