Wojciech Kętrzyński

Kętrzyński Wojciech (1838-1918), polski historyk, publicysta, bibliotekarz i folklorysta. Uczestnik powstania styczniowego, działacz na rzecz polskości Mazur. W 1872 założył tajne Towarzystwo Mazurskiej Inteligencji Ludowej, w 1881 Komitet Niesienia Pomocy Mazurom. Długoletni dyrektor Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie.

W swojej pracy badawczej zajmował się głównie dziejami ludności Mazur, badał źródła, zapisywał zwyczaje, obrzędy oraz pieśni Mazurów. Opublikował ponad 200 dzieł, rozpraw i artykułów z zakresu historii i etnografii Pomorza, Warmii i Mazur, osadnictwa i nazewnictwa polskiego w Prusach. Jego nazwiskiem w 1946 nazwano miasto Kętrzyn (wcześniej Rastenburg) w województwie warmińsko-mazurskim.

Ojciec Kętrzyńskiego pochodził ze szlacheckiej rodziny, której nazwisko powstało od miejscowości Kętrzyno w powiecie wejherowskim. Dziadkowi Kętrzyńskiego dopisano przy nazwisku dodatek Winkler, a ojciec Wojciecha Kętrzyńskiego o imieniu Józef używał już tylko nazwiska Winkler. Matką Wojciecha Kętrzyńskiego była Eleonora z domu Raabe, która pochodziła z Nowej Wsi pod Iławą. Po śmierci ojca 1846 , który był żandarmem w Giżycku, Kętrzyński w latach 1849-1853 przebywał Poczdamie (w szkole dla sierot po byłych wojskowych). W latach 1853-1855 ukończył progimnazjum ( w dwa lata pięcioletni kurs) w Ltzen (obecnie Giżycko). Następnie w od 1855 roku w Gimnazjum w Rastenburgu (Rastembork, obecnie Kętrzyn). W roku 1856 otrzymał list od siostry, z którego dowiedział się o polskim pochodzeniu i dawnym nazwisku rodowym Kętrzyński. W roku 1859 zdał egzamin maturalny i 13 października rozpoczął studia historyczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu "Albertyna" w Królewcu.
W roku 1861 Kętrzyński przeprowadził urzędową zmianę imienia i nazwiska na - Wojciech Kętrzyński. Później zaangażował się w działalność patriotyczną i miał swój udział w powstaniu styczniowym - organizował transport broni. Dnia 11 września 1863 został aresztowany i uwięziony w Górnej Bramie w Olsztynie. Sprawa jego rozpatrywana była później na wielkim procesie Polaków w Berlinie. W czasie procesu został mu przedstawiony zarzut zdrady stanu. Ostatecznie od tego zarzutu został uniewinniony i skazany rok (1864) więzienia w twierdzy kłodzkiej. W więzieniu przetłumaczył na łacinę swoją dysertację doktorską i poemat Wincentego Pola na niemiecki. Po wyjściu z więzienia udał się do Królewca na uniwersytet. Tam obronił swoją rozprawę doktorską De bello a Boleslao Magno cum Henrico rege Germaniae gesto a 1002- 1005. Potem w różnych miejscach szukał pracy, ponieważ władze pruskie odmawiały mu zatrudniena na terenach gdzie mieszkali Polacy. W latach 1868-1870 r. znalazł zatrudnienie jako bibliotekarz u J.K. Działyńskiego w Kórniku pod Poznaniem. Ostatecznie od 1873 zaczął pracować w Zakładzie im. Ossolińskich we Lwowie. Pracę tam podjął 1 czerwca 1870 jako sekretarz naukowy, od 1874 - kustosz i od 1 listopada 1876 - dyrektor.
Wojciech Kętrzyński został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie, niedaleko grobu Marii Konopnickiej. Część rodziny Wojciecha Kętrzyńskiego osiedliła się w Warszawie, a niektórzy z niej wyemigrowali do Kanady.
Pamięć Wojciecha Kętrzyńskiego uczczono nadając w roku 1946 mazurskiemu miastu Rastenbork nazwę Kętrzyn. Nazwiskiem jego nazwane jest wiele ulic, a także jego imię i nazwisko występuje w nazwach szkół oraz innych instytucji. Do najważniejszych z nich należy Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, założony w 1963 r.