Części mowy - powtórka

Części mowy
- rzeczownik,
- przymiotnik,
- zaimek,
- czasownik,
- przysłówek,
- liczebnik,
- przyimek,
- spójnik,
- partykuła,
- wykrzyknik.

Rzeczownik
Rzeczownik odpowiada na pytania: kto? co? Odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje.

- Mianownik: kto? co?
- Dopełniacz: kogo? czego?
- Celownik: komu? czemu?
- Biernik: kogo? co?
- Nadrzędnik: z kim? z czym?
- Miejscownik: o kim? o czym?
- Wołacz: o!

Przymiotnik
Przymiotnik odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? czyj? czyja? czyje? który? która? które?

Odmienia się przez stopnie, przypadki i liczby. Rodzaje: męski, żeński, nijaki.

- Stopnie: równy, wyższy, najwyższy (np. dobry, lepszy, najlepszy; zły, gorszy, najgorszy).

Czasownik
Czasownik odpowiada na pytania: co robi? co się z nim dzieje? w jakim jest stanie?

Odmienia się przez osoby, liczby, czasy, tryby, strony oraz aspekty.

- Aspekty: dokonany i niedokonany.
- Czasownik dokonany: informuje o czynności zakończonej lub zakończonej w przyszłości.
- Czasownik niedokonany: informuje o czynności trwającej, nieukończonej lub będącej w przyszłości bez informacji o jej zakończeniu.
- Czasy: przyszły, przeszły, teraźniejszy (czas teraźniejszy występuje tylko w aspekcie niedokonanym).
- Tryby: oznajmujący, przypuszczający, rozkazujący.
- Strony: czynna, bierna, zwrotna (się, siebie, sobie).

Przykłady stron:

- Czynna: Matka myje córkę.
- Bierna: Córka jest myta przez matkę.
- Zwrotna: Córka myje się.

Nie zawsze można utworzyć stronę zwrotną, np. „mechanik naprawia samochód” (strona czynna) vs. „samochód jest naprawiany przez mechanika” (strona bierna). Nie ma strony zwrotnej, ponieważ samochód sam się nie naprawia.

Liczebnik
Liczebnik odpowiada na pytania: ile? który z kolei?

Odmienia się jak rzeczownik przez przypadki, liczby i rodzaje.

Dzieli się na:
- Liczebniki główne: np. jeden, dwa, trzy, cztery, dziesięć.
- Liczebniki porządkowe: odpowiadają na pytanie „który z kolei?”, np. pierwszy, drugi, trzeci.
- Liczebniki zbiorowe: np. dwoje, troje, dziesięcioro.
- Liczebniki nieokreślone: np. kilka, kilkanaście.

Zaimek
- Rzeczownikowy: odpowiada na pytania: kto? co? np. on (zamiast „chłopiec”), ona (zamiast „dziewczyna”).
- Przymiotny: odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie?
- Liczebny: odpowiada na pytania: ile? który z kolei?

Przysłówek
Przysłówek odpowiada na pytania: jak? kiedy? gdzie? np. ciemno, wczoraj, na ulicy.

Zaimek przysłówkowy odpowiada na pytania: jaki? kiedy? gdzie?

Przyimek
Przyimek to np. pod, nad, przy, z, ze, po.

Przykład: „na stole” – połączenie przyimka z rzeczownikiem tworzy wyrażenie przyimkowe.

Przyimek nie ma pytań.

Spójnik
Spójnik to np. i, oraz, albo, lecz, ponieważ, dlatego.

Łączy dwa wyrazy lub dwa zdania pojedyncze.

Wykrzyknik
Wykrzyknik to np. ach, och, ale, o.

Wykrzyknik nie ma pytań.

Partykuła
Partykuła to np. -by, -bym, -byśmy, -byście, -byś, -że, -ż, nie, chyba, li.

Przykłady: chodźże, czyż, li (oznacza „czy”).