Przydatność 20%

Zagadnienia maturalne z biologii

Autor: misiakova

1. Klasyfikacja organizmów
Podstawy taksonomii
- Historyczne i współczesne systemy klasyfikowania organizmów
- Botanika i zoologia - klasyczne dziedziny biologii
- Metody badania rozwoju życia na Ziemi

2. Bakterie
Bakterie - pierwsze organizmy na Ziemi
- Powstanie komórek prokariotycznych
- Budowa komórki prokariotycznej
- Występowanie i rodowisko życia bakterii
- Systematyka współczesnych bakterii
- Funkcje życiowe i ekologia bakterii
- Podstawowe funkcje życiowe bakterii (odżywianie, oddychanie, rozmnażanie się)
- Rola bakterii w cyklach biogeochemicznych węgla i azotu

3. Wirusy Budowa i natura wirusów
- Budowa i klasyfikacja wirusów
- Niektóre choroby wirusowe rolin, zwierząt i ludzi
- Przebieg infekcji wirusowej
- Wirusy w wietle współczesnych badań naukowych
- Różne pogl±dy na temat pochodzenia wirusów
- Budowa komórki eukariotycznej
- Budowa komórki eukariotycznej
- Porównanie budowy komórki rolinnej i zwierzęcej
- Komórka prokariotyczna a komórka eukariotyczna

4. Protisty Protisty - najprostsze organizmy eukariotyczne
Występowanie i rodowisko życia protistów
Niektóre procesy życiowe protistów (odżywianie, oddychanie, wydalanie, ruch. wrażliwoć)
Na pograniczu wiata rolin i zwierz±t - myksotrofy
Rozmnażanie i rozwój protistów
- Sposoby rozmnażania się protistów
- Proces izogamii, anizogamii i oogamii
- Cykle życiowe protistów
Przegl±d systematyczny i znaczenie protistów
- Przegl±d systematyczny
- Ogólnobiologiczne znaczenie protistów

5. Roliny telomowe. Ewolucyjny rozwój rolin telomowych
- Teoria telomowa
- Opanowanie rodowiska l±dowego przez roliny
- Główne szczepy rozwojowe rolin

6. Mszaki Mszaki - odrębna linia organowców
- Pochodzenie mszaków i rodowisko życia
- Budowa morfologiczna i anatomiczna mszaków
- Cykl rozwojowy mszaków
- Gametofit i sporofit mszaków
- Przemiana pokoleń mszaków - dominacja gametofitu
- Przegl±d systematyczny i znaczenie mszaków
- Przegl±d systematyczny mszaków
- Znaczenie mszaków w rodowisku
- Rola mszaków w obiegu wody w przyrodzie
- Gospodarcze znaczenie mszaków

7. Paprotniki
Paprotniki - właściwe organowce lądowe
- Budowa morfologiczna paprotników (organy wegetatywne i rozrodcze)
- Przystosowania paprotników do życia na lądzie
Tkanki organowców roślinnych
- Twórcze
- Stałe (okrywająca, wypełniająca, wzmacniająca, przewodząca)
- Tkanki roślinne a tkanki zwierzęce
Cykle rozwojowe paprotników
- Gametofit i sporofit paprotników
- Przemiana pokoleń paprotników - dominacja sporofitu
- Paprotniki jednako- i różnozarodnikowe
Przegląd systematyczny i znaczenie paprotników
- Przegląd systematyczny paprotników
- Ochrona gatunkowa paprotników
- Historyczne i współczesne znaczenie paprotników

8. Rośliny nasienne
Rośliny nasienne – sukces ewolucyjny na lądzie
- Funkcje i budowa korzenia:
- systemy korzeniowe,
- metamorfozy korzeniowe,
- symbiozy korzeniowe
- Funkcje i budowa pędu:
- metamorfozy łodygowe
- Funkcje i budowa liści:
- typy ulistnienia,
- budowa anatomiczna liścia,
- metamorfozy liściowe
Rozmnażanie się roślin nagozalążkowych
- Budowa organów rozrodczych roślin nagozalążkowych
- Zapylenie i zapłodnienie u roślin nagozalążkowych
- Cykl rozwojowy roślin nagozalążkowych
- Organy rozrodcze i cykl rozwojowy paproci nasiennych
Rozmnażanie się roślin okrytozalążkowych
- Budowa kwiatu roślin okrytozalążkowych
- Rodzaje kwiatów i kwiatostanów
- Zapylanie
- Podwójne zapłodnienie roślin okrytozalążkowych
- Cykl rozwojowy roślin okrytozalążkowych
- Bezpłciowe sposoby rozmnażania się roślin okrytozalążkowych
Nasiona i owoce - tajemnica sukcesu ewolucyjnego roślin nasiennych
- Powstawanie i budowa nasienia
- Rodzaje nasion
- Okres spoczynku; warunki kiełkowania nasion
- Powstawanie i rodzaje owoców
- Sposoby rozprzestrzeniania się roślin nasiennych
- Gospodarcze wykorzystanie nasion i owoców
Przegląd roślin nagozalążkowych
- Przegląd systematyczny roślin nagozalążkowych
- Charakterystyka gatunków krajowych
- Ochrona gatunkowa roślin nagozalążkowych
Przegląd roślin okrytozalążkowych
- Charakterystyka wybranych grup roślin okrytozalążkowych
- Ochrona gatunkowa roślin okrytozalążkowych
- Porównanie roślin jedno- i dwuliściennych
- Porównanie roślin nago- i okrytozalążkowych
Formy ekologiczne i zbiorowiska roślin nasiennych
- Formy biologiczne roślin nasiennych
- Charakterystyka wybranych form ekologicznych
- Charakterystyka wybranych zbiorowisk roślinnych (bór sosnowy, grąd, zbiorowisko roślin ruderalnych itp.)

9. Grzyby - plechowce lądowe
- Środowisko i tryb życia grzybów
- Poziomy organizacji budowy ciała grzybów (plechy jednokomórkowe, nitkowate i plek-tenchymatyczne)
- Strategie odżywiania się grzybów
Sposoby rozmnażania się grzybów
- Rodzaje rozmnażania bezpłciowego grzybów
- Strategie rozmnażania się płciowego
- Przemiana pokoleń wybranych grup grzybów (sprzężniaków, workowców i podstawczaków)
Przegląd systematyczny i znaczenie grzybów
- Systematyka grzybów:
- przegląd grzybów kapeluszowych,
- wademekum rozsądnego grzybiarza
- Biocenotyczne i gospodarcze znaczenie grzybów
- Ochrona gatunkowa grzybów
Porosty - organizmy dwuskładnikowe
- Środowisko życia porostów
- Morfologia i anatomia porostów
- Klasyfikacja porostów
- Porosty jako organizmy pionierskie
- Ochrona gatunkowa porostów

10. Gąbki - najprostsze zwierzęta wielokomórkowe
- Pochodzenie zwierząt wielokomórkowych
- Główne linie rozwojowe zwierząt
- Środowisko życia gąbek
- Budowa morfologiczna i anatomiczna gąbek
- Znaczenie ekologiczne i gospodarcze gąbek

11. Parzydełkowce - najstarsze zwierzęta tkankowe
- Środowisko życia parzydełkowców
- Plan budowy polipa i meduzy
- Budowa histologiczna parzydełkowców
- Przemiana pokoleń parzydełkowców
- Przegląd systematyczny parzydełkowców
- Ekologia parzydełkowców i ich znaczenie rafotwórcze

12.Płazińce Budowa i biologia płazińców wolnożyjących
- Pochodzenie zwierząt trójwarstwowych
- Systematyka płazińców
- Środowisko i tryb życia wirków
Budowa i biologia płazińców pasożytniczych
- Przystosowania przywr i tasiemców do pasożytnictwa
- Wybrane cykle rozwojowe tasiemców
- Profilaktyka chorób pasożytniczych
- Wybrane cykle rozwojowe przywr

13. Nicienie - zwierzęta schizoceliczne
Pochodzenie i cechy nicieni
- Morfologia i anatomia nicieni
Przegląd systematyczny nicieni
- Systematyka obleńców:
- cykle życiowe wybranych gatunków nicieni pasożytniczych
- Profilaktyka chorób wywołanych przez nicienie

14. Pierścienice
Pierścienice - zwierzęta celomatyczne
- Pochodzenie pierścienic
- Plan budowy pierścienic
- Cechy aromorfotyczne pierścienic
Przegląd systematyczny pierścienic
- Charakterystyka wieloszczetów, skąposzczetów i pijawek
- Ekologia pierścienic
- Znaczenie pierścienic w ewolucji zwierząt bezkręgowych

15. Mięczaki
- Budowa i biologia mięczaków
- Pochodzenie mięczaków
- Występowanie i środowisko życia mięczaków
- Budowa i biologia ślimaków, małży i głowonogów
- Przegląd systematyczny mięczaków
- Ekologia i znaczenie gospodarcze mięczaków

16. Stawonogi
Pochodzenie i radiacja adaptatywna stawonogów
- Pochodzenie stawonogów (w tym opanowanie środowiska lądowego)
- Środowisko życia stawonogów
- Morfologia i anatomia stawonogów
Biologia stawonogów
- Wzrost skokowy - linienie
- Rozwój prosty i złożony u stawonogów
- Opieka nad potomstwem
Przegląd systematyczny stawonogów
- Charakterystyka skorupiaków, pajęczaków, wijów oraz owadów
- Ekologia i znaczenie gospodarcze grup stawonogów ze szczególnym uwzględnieniem owadów
- Ochrona gatunkowa stawonogów

17. Strunowce
Charakterystyka ogólna strunowców
- Pochodzenie strunowców
- Główne linie radiacyjne strunowców
- Cechy charakterystyczne strunowców
- Zwierzęta pierwouste i wtórouste
Lancetnik - swoisty model strunowca
- Pozycja systematyczna lancetnika
- Morfologia i anatomia lancetnika
- Lancetnik jako swoisty „pierwowzór" strunowców

18. Kręgowce
Pochodzenie i ewolucja kręgowców
- Charakterystyczne cechy kręgowców
- Pochodzenie i drzewo rodowe kręgowców
- Ogólna systematyka kręgowców

19. Bezżuchwowce i ryby - kręgowce pierwotnie wodne
- Stanowisko systematyczne ryb i bezżuchwowców
- Morfologia i anatomia minoga
- Dwie linie rozwojowe ryb - chrzęstnoszkieletowe i kościste
- Przystosowania morfologiczne, anatomiczne i fizjologiczne ryb do życia w wodzie
- Przegląd systematyczny ryb
- Ekologia ryb - tarło i wędrówki ryb
- Przegląd gatunków krajowych ryb i ochrona gatunkowa
- Znaczenie gospodarcze ryb

20. Płazy
Płazy - kręgowce dwuśrodowiskowe
- Wyjście kręgowców na ląd (meandrowce)
- Wodno-lądowa strategia życiowa płazów
- Przystosowania morfologiczne, anatomiczne i fizjologiczne płazów do życia na lądzie
- Uzależnienie płazów w budowie i czynnościach życiowych od środowiska wodnego
- Rozród i rozwój płazów
- Przegląd krajowych gatunków płazów i ochrona gatunkowa
- Czynniki zagrażające płazom
- podaje systematykę płazów (PP)
- wymienia i omawia charakterystyczne cechy płazów (P)
- wymienia i rozróżnia gatunki podlegające ochronie prawnej (P) [E.E.]
- charakteryzuje wybrane gatunki płazów (PP)
- wymienia i omawia czynniki zagrażające płazom (P) [E.E.]
- wyjaśnia, dlaczego płazy stanowią obecnie jedną z bardziej zagrożonych wyginięciem grup organizmów (PP) [E.E.]

21. Gady
Pochodzenie i radiacja adaptatywna gadów
- Progresywne trendy ewolucyjne gadów:
- lokomocja,
- pokrycie ciała,
- gospodarka wodna,
- błony płodowe
- Radiacja adaptatywna gadów mezozoicznych (drzewo rodowe gadów)
- Hipotezy wyjaśniające wyginięcie gadów mezozoicznych
Budowa i biologia gadów współczesnych
- Przystosowania morfologiczne, anatomiczne i fizjologiczne gadów współczesnych do życia na lądzie
- Rozród i rozwój gadów
- Przegląd systematyczny gadów
- Ochrona gatunkowa gadów

22. Ptaki - władcy przestworzy
- Progresywne cechy ptaków związane ze zdolnością do lotu:
- skrzydła i pióra,
- szkielet i masa ciała,
- rozwój mózgu,
- mechanizm wymiany gazowej
- Stałocieplność ptaków
- Hipotezy wyjaśniające pochodzenie zdolności ptaków do aktywnego lotu
- Rozród i rozwój ptaków:
- strategie rozrodcze ptaków (gody, opieka nad potomstwem, gniazdowniki i zagniazdowniki),
- wędrówki ptaków
- Przegląd systematyczny ptaków
- Znaczenie biologiczne i gospodarcze ptaków
- Gatunki krajowe i ochrona gatunkowa

23. Ssaki
Tajemnica sukcesu ewolucyjnego ssaków
- Progresywne cechy ssaków:
- lokomocja,
- okrywa ciała i Stałocieplność,
- rozwój mózgu,
- łożysko
- Radiacja adaptatywna i drzewo rodowe ssaków
- Systematyka ssaków
Stekowce i torbacze
- Występowanie stekowców i tor-baczy
- Progresywne i prymitywne cechy stekowców
- Morfologia, anatomia i fizjologia torbaczy
Ssaki właściwe - najwyżej uorganizowane kręgowce lądowe
- Morfologia i anatomia ssaków właściwych
- Fizjologia ssaków
- Rozród i rozwój ssaków
- Opieka nad potomstwem
- Przystosowania ssaków do życia w różnych środowiskach
Przegląd systematyczny i znaczenie ssaków
- Charakterystyka wybranych rzędów ssaków
- Rodzime gatunki ssaków
- Znaczenie ekologiczne i gospodarcze ssaków
- Ochrona gatunkowa ssaków
- Człowiek też jest ssakiem

24. Nieorganiczne i organiczne składniki komórki
Skład chemiczny komórek
- Udział pierwiastków i związków chemicznych w budowie Ziemi i organizmów:
- pierwiastki biogenne,
- makroelementy,
- mikroelementy i ultraelementy
- Funkcje wybranych pierwiastków lub ich jonów w komórkach (organizmach)
Związki nieorganiczne
- Woda jako środowisko komórki i składnik przemian metabolicznych
- Właściwości fizykochemiczne cząsteczki wody i jej biologiczne znaczenie
- Inne ważne związki nieorganiczne i ich sole
- Efekty toksycznego oddziaływania soli metali ciężkich
Cukrowce, lipidy i kwasy nukleinowe
- Klasyfikacja związków organicznych występujących w strukturach ożywionych:
- wiązania chemiczne,
- monomery i biopolimery cukrowce i ich funkcje,
- tłuszczowce właściwe i fosfolipidy oraz ich funkcje,
- kwasy nukleinowe i ich funkcje Aminokwasy, peptydy i białka
- Aminokwasy: budowa i właściwości chemiczne
- Właściwości chemiczne białek; białka proste i złożone
- Struktura przestrzenna białek i jej modyfikacje
- Funkcje białek:
- białka strukturalne i enzymatyczne,
- immunoglobuliny Metody sekwencjonowania oraz wykrywania i identyfikacji białek (chromatografia bibułowa, elektroforeza)

25. Organizacja strukturalna i funkcjonalna komórki eukariotycznej
Błony biologiczne
- Budowa chemiczna i organizacja przestrzenna elementarnej błony biologicznej
- Rodzaje transportu błonowego
- Pino- i fagocytoza
- Właściwości receptorowe błony komórkowej
- Błony wewnątrzkomórkowe:
- tonoplast;
- rodzaje, organizacja przestrzenna i funkcje retikulum endoplazmatycznego;
- organizacja przestrzenna i funkcje aparatu Golgiego i GERL;
- powstawanie, rodzaje i funkcja lizosomów Ściana komórkowa
- Budowa chemiczna ściany komórkowej
- Rozwój ścian komórkowych;
pierwotna i wtórna ściana komórkowa
- Modyfikacje wtórne ściany komórkowej: inkrustacja i adkrustacja
- Funkcje ściany komórkowej
Cytoplazma
- Skład chemiczny cytoplazmy
- Ruchy cytoplazmy
- Elementy strukturalne cytoszkieletu
- Budowa, lokalizacja i funkcja centrosomu i centrioli
- Organelle odpowiedzialne za ruch komórki - wici i rzęski
Wakuola
- Skład chemiczny soku wakuolarnego
- Potencjał osmotyczny a turgor komórkowy
- Plazmoliza i deplazmoliza
- Funkcje wakuoli
Organelle półautonomiczne
- Plastydy - organelle komórek autotroficznych:
- rodzaje i funkcje plastydów.
- ultrastruktura chloroplastu.
- rodzaje, lokalizacja i funkcje barwników fotosyntetycznych
- Mitochondria - centra energetyczne komórek:
- ultrastruktura mitochondrium,
- enzymy i funkcje mitochondrium
Jądro komórkowe i aparat biosyntetyczny białek
- Ultrastruktura jądra komórkowego
- Organizacja chromatyny i chromosomów
- Funkcje jądra komórkowego w interfazie i podczas podziałów komórkowych
- Ultrastruktura, lokalizacja i funkcje centrioli
- Podziały jądra komórkowego - mitoza i mejoza
- Struktura, lokalizacja i funkcje rybosomów
Przekazywanie informacji genetycznej komórkom potomnym
Cykl komórkowy i mitoza
- Cykl komórkowy
- Przygotowanie i przebieg mitozy
- Znaczenie mitozy
Mejoza i jej znaczenie
- Przygotowanie i przebieg mejozy:
- zjawisko crossing-over
- Znaczenie mejozy
- Porównanie mitozy i mejozy
Metabolizm komórkowy
Enzymy
- Klasyfikacja i nazewnictwo enzymów
- Budowa i działanie enzymów (apoenzym, koenzym, grupy prostetyczne, centrum aktywne, teoria indukcyjnego dopasowania)
- Kinetyka reakcji enzymatycznych
- Fizyczne i chemiczne czynniki wpływające na aktywność enzymów
Metabolizm jako proces przemiany materii i energii
- Zasada sprzęgania reakcji egzo- i endoergicznych
- Rodzaje fosforylacji
- Budowa ATP
Fotosynteza - strategia odżywiania się autotrofów Fotosystemy jako jednostki czynnościowo-strukturalne fotosyntezy
- Lokalizacja procesu fotosyntezy
- Barwniki fotosyntetyczne
- Fosforylacja fotosyntetyczna (cykliczna i niecykliczna)
Etapy i chemizm fotosyntezy
- Lokalizacja, przebieg i produkty fazy jasnej
- Lokalizacja i przebieg fazy ciemnej
- Bilans węglowy i wydajność i energetyczna fotosyntezy
- Wpływ czynników fizycznych i chemicznych na tempo fotosyntezy
Fotosynteza typu C4
Znaczenie fotosyntezy dla funkcjonowania całej biosfery
Chemosynteza - alternatywna strategia autotrofizmu
- Istota i przebieg procesu chemosyntezy
- Grupy bakterii chemosyntetyzujacych (wodorowe, siarkowe, nitryfikacyjne, żelazowe)
- Udział chemoautotrofów w cyklach biogeochemicznych
Utlenianie biologiczne
Uzyskiwanie energii użytecznej biologicznie
- Lokalizacja procesu oddychania komórkowego
- Etapy oddychania tlenowego:
- glikoliza (i fermentacja),
- cykl Krebsa (przebieg i zysk energetyczny),
- łańcuch oddechowy i fosforylacja oksydacyjna
- Znaczenie biologiczne oddychania beztlenowego i tlenowego
- Wymiana gazowa a utlenianie biologiczne
Niektóre przemiany tłuszczów i aminokwasów
- (-oksydacja i synteza kwasów tłuszczowych
- Dezaminacja aminokwasów - cykl ornitynowy
- Budowa i rola acetylo-CoA
- Gospodarka wodno-mineralna i wydalanie u zwierząt amonio-, uriko- i ureotelicznych

26. Ekologia jako nauka
Podstawowe pojęcia i koncepcje ekologiczne
- Ekologia jako nauka - obiekty badań ekologicznych (populacje, biocenozy, ekosystemy) - Autekologia i synekologia
- Związek ekologii z praktyką (leśnictwo, rolnictwo, przemysł) - ekologia a ochrona środowiska
Tolerancja organizmów na czynniki fizyczne i chemiczne
- Tolerancja ekologiczna (prawa Liebiga oraz Shelforda)
- Nisza ekologiczna
- Tolerancja organizmów jako wynik dziedziczenia i ewolucji Populacja
- Krzywa rozkładu naturalnego
- Cechy populacji (struktura i stosunki ilościowe):
- struktura przestrzenna i terytorializm,
- struktura ilościowa i mechanizmy regulacji liczebności,
- struktura wieku i krzywe przeżywania,
- struktura płci,
- struktura socjalna
Biocenoza
- Stosunki pomiędzy populacjami:
- antagonistyczne (pasożytnictwo zewnętrzne i wewnętrzne, drapieżnictwo, konkurencja międzygatunkowa, amensalizm, allelopatia);
- nieantagonistyczne (mutualizm, protokooperacja, komensalizm);
- neutralizm Struktura troficzna biocenozy
- Łańcuchy i sieci zależności pokarmowych
- Poziomy troficzne (producenci, konsumenci, destruenci i reducenci)
- Rola różnorodności biologicznej w utrzymaniu struktury troficznej biocenoz
- Przepływ energii w biocenozach
- Równowaga ekologiczna
Ekosystem
- Struktura i funkcjonowanie ekosystemu
- Przepływ energii w ekosystemach
- Produktywność (pierwotna i wtórna) ekosystemów
- Obieg materii Przemiany i rozwój ekosystemów
- Typy sukcesji: pierwotna, wtórna
- Stadia sukcesji (sera, klimaks)
- Znaczenie sukcesji w przyrodzie
- Wpływ antropopresji na stabilność ekosystemów
Biomy i biosfera
Lądowe strefy życia
- Biosfera jako całość
- Biomy i czynniki kształtujące ich rozmieszczenie
- Państwa roślinne (strefy klimatyczno-roślinne) i zwierzęce Wodne strefy życia
- Ekosystemy wodne:
- warunki fizykochemiczne zbiorników słodkowodnych i morskich.
- zróżnicowanie strefowe ekosystemów wodnych
- Zakłócenia w funkcjonowaniu ekosystemów wodnych
- zanieczyszczenia i eutrofizacja

27. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.
Układ pokarmowy człowieka
- Budowa i rola układu pokarmowego
- Przystosowania do rozdrabniania, trawienia i wchłaniania pokarmów
- Gruczoły trawienne lub wspomagające trawienie (ślinianki, trzustka, wątroba) Fizjologia procesów trawienia i wchłaniania
- Enzymy trawienne i hydroliza enzymatyczna
- Rodzaje i działanie enzymów trawiennych
- Wchłanianie jako końcowy etap trawienia; krążenie wrotne
Regulacja czynności układu pokarmowego i pobierania pokarmu
Badania medyczne układu pokarmowego Zapotrzebowanie organizmu na składniki odżywcze, mineralne, witaminy i wodę
- Klasyfikacja chemicznych składników pożywienia człowieka
- Składniki mineralne
- ich źródła oraz rola
- Klasyfikacja i źródła witamin
- awitaminozy i hiperwitaminozy (przyczyny i skutki zdrowotne)
- Składniki organiczne
- ich rola oraz źródła:
- budowa chemiczna białek, cukrowców, tłuszczów i kwasów nukleinowych;
- wartość energetyczna i odżywcza składników odżywczych
Racjonalna dieta
- usprawnienie funkcjonowania organizmu człowieka
- Dietetyka jako nauka
- Dieta pełno
- i niepełnowartościowa
- Rodzaje diet, na przykład bezglutenowa, anty nowotworowa, wegetariańska itp.
- Nieprawidłowe nawyki żywieniowe i ich konsekwencje zdrowotne (np. żywność typu fast food)
- Anoreksja i bulimia
- przyczyny, skutki zdrowotne, leczenie
- Wpływ używek na stan zdrowotny układu pokarmowego oraz przebieg trawienia i wchłaniania
- Znaczenie diety w profilaktyce osteoporozy
Zdrowa żywność
- Magazynowanie i przechowywanie żywności
- Przygotowywanie i spożywanie posiłków
- Zanieczyszczenia i modyfikacje żywności Układ oddechowy i jego rola.
Wymiana gazowa w płucach
- Budowa układu oddechowego
- Przystosowania w budowie układu oddechowego człowieka do wymiany gazowej - Mechanika oddychania i wentylacji płuc
- Ćwiczenia usprawniające oddychanie
- Transport tlenu oraz dwutlenku węgla w organizmie
- Mechanizm i regulacja oddychania
- Przyczyny i skutki niedotlenienia organizmu, zatrucia CO i na przykład cyjankiem lub nikotyną
- Choroby układu oddechowego
- Diagnostyka chorób dróg oddechowych i płuc: badania objętości płuc i badania rentgenowskie
- Profilaktyka niektórych chorób układu oddechowego
Transport wewnętrzny
- rola układu krążenia i układu limfatycznego
- Funkcje układu krążenia
- Budowa i rodzaje naczyń krwionośnych
- Budowa serca
- Automatyzm pracy serca
Maty i duży obieg krwi
Ciśnienie krwi
- Topografia układu limfatycznego Współdziałanie układu krwionośnego i limfatycznego Płyny ustrojowe
- krew i limfa
- Główne układy grupowe krwi (A, B, AB, 0), czynnik Rh
- Podstawowe zasady transfuzji
- Mechanizm krzepnięcia krwi
- Badania podstawowe krwi
- Bezpieczeństwo kontaktu z krwią
Choroby układu krwionośnego
- Nadciśnienie, miażdżyca, zawał
- przyczyny, objawy i skutki ;
- Diagnoza schorzeń serca: EKG, EKG wysiłkowe i całodobowe (tzw. Holter), USG;
- Poziom cholesterolu a ryzyko zachorowania, sposoby jego obniżania
- Profilaktyka i leczenie chorób serca i układu krążenia
Mechanizmy obronne organizmu
- Rodzaje odporności (nieswoista i swoista)
- Limfocyty jako komórki immunokompetentne: antygeny, hapteny i przeciwciała (immunoglobuliny)
- Reakcje antygen
- przeciwciało
- Odporności humoralna (typu B) i komórkowa (typu T); rola cytokin
- Znaczenie odporności w życiu człowieka
Odporność sztuczna
- Rodzaje odporności sztucznej
- Szczepionki i szczepienia ochronne
- Choroby wywołane brakiem lub obniżeniem naturalnej odporności
- Reakcje alergiczne organizmu, działanie histaminy, testy
- Podstawy transplantologii
- zgodność tkankowa, leki immunosupresyjne Wydalanie. Zachowanie równowagi osmotycznej
- Równowaga osmotyczna organizmu
- podstawowy warunek homeostazy ustrojowej
- Anatomia układu wydalniczego człowieka
- Mechanizm regulacji równowagi wodno-mineralnej płynów ustrojowych
- Dobowy bilans wody w organizmie człowieka
Nefron - elementarna jednostka strukturalna i funkcjonalna nerek
- Wytwarzanie i wydalanie moczu: filtracja, reabsorpcja i sekrecja
- Właściwości i skład chemiczny moczu pierwotnego i ostatecznego Skład chemiczny moczu oznaką stanu zdrowia człowieka
- Wstępne diagnozowanie cukrzycy, białaczki, żółtaczki na podstawie kontrolnych badań moczu
- Testy ciążowe
- Przyczyny chorób i zaburzeń pracy układu wydalniczego
- Najczęstsze choroby nerek i układu wydalniczego (moczówka prosta, kamica nerkowa, zapalenie miedniczek nerkowych i pęcherza moczowego)
- Profilaktyka chorób nerek i dróg moczowych
- Współczesne osiągnięcia medycyny
- dializa, przeszczepy nerek
Rozmnażanie się człowieka
Zachowanie ciągłości życia
- Rozmnażanie płciowe
- mechanizm i korzyści ewolucyjne
- Budowa anatomiczna układu rozrodczego człowieka
- Proces oogenezy i spermatogenezy
- fazy i regulacja hormonalna cyklu menstruacyjnego
- czynniki wpływające na regularność i przebieg cyklu menstruacyjnego
Początki życia
- rozwój zarodkowy i płodowy człowieka
- Zapłodnienie
- Rozwój zarodkowy i płodowy człowieka
- Budowa i funkcje łożyska
- Przebieg i mechanizmy fizjologiczne porodu
- Genetyczna determinacja płci, ciąża bliźniacza
- Leczenie bezpłodności i zaburzeń ciąży {zapłodnienie pozaustrojowe)
Od narodzin do śmierci
- rozwój osobniczy człowieka
- Okresy rozwojowe człowieka
- Dojrzałość biologiczna, psychiczna i społeczna
- Charakterystyka zmian towarzyszących pokwitaniu
- Okres dojrzałości
- dorosłość
- Charakterystyka zmian towarzyszących przekwitaniu
- Śmierć procesem kończącym życie
- Wzrost zgonów uwarunkowany czynnikami cywilizacyjnymi
- Eutanazja Ruch człowieka
Układ ruchu i jego rola w prawidłowym funkcjonowaniu ciała człowieka
- Biologiczne znaczenie ruchu dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka
- Część bierna układu ruchu i jej rola:
-właściwości i budowa kości,
- połączenia kości
- Część czynna układu ruchu i jej rola:
- właściwości i budowa mięśni szkieletowych,
-typy mięśni
- Fizjologia pracy mięśni:
- antagonizm pracy mięśni szkieletowych (zginacze prostowniki),
- prawidłowy rozwój umięśnienia
- Higiena układu ruchu
- Zmęczenie mięśni
- Odpoczynek bierny i czynny
- Ćwiczenia fizyczne podstawą zachowania zdrowia
- Trening fizyczny a indywidualne możliwości organizmu
- Szkodliwość dopingu
- Urazy i choroby układu ruchu m.in. krzywica, skolioza, osteoporoza)
- Podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy przy urazach układu ruchu Regulacja i kontrola czynności życiowych człowieka
Percepcja bodźców
- narządy zmysłów
- Bodźce i ich klasyfikacja
- Typy i lokalizacja receptorów
- Wrażenia wzrokowe, słuchowe i smakowe
- Mechanizm widzenia a budowa oka; widzenie przestrzenne
- Słuch i równowaga a budowa ucha
- słyszenie przestrzenne
- Węch i smak
- Wady i choroby narządów zmysłu
- Badania oraz leczenie wad i chorób wzroku oraz słuchu Układ nerwowy
- koordynacja procesów życiowych
- Pobudliwość jako jeden z przejawów życia
- Podział układu nerwowego (ośrodkowy, obwodowy; somatyczny, wegetatywny)
- Zjawiska elektrochemiczne zachodzące w błonie neuronu
- Synapsy
- Wpływ leków i trucizn na funkcjonowanie połączeń synaptycznych
- Choroby centralnego układu nerwowego Odruchy
- fizjologia układu nerwowego
- Odruch jako jednostka czynnościowa układu nerwowego
- Łuk odruchowy, neurony czuciowe i ruchowe
- Typy odruchów: odruchy warunkowe i bezwarunkowe
- Mechanizm tworzenia i wygasania odruchów warunkowych według koncepcji Pawiowa
Mózg
- nadrzędny ośrodek kontrolno-integracyjny
- Organizacja strukturalna i czynnościowa mózgowia (rdzeń przedłużony, móżdżek, podwzgórze, kresomózgowie)
- Pola czynnościowe kory mózgowej (czuciowe, ruchowe, asocjacyjne)
- Badania stanu czynnościowego mózgu (EEG) Uczenie się, pamięć, rozumowanie wyższe czynności nerwowe
- Uczenie i zapamiętywanie
- Formy uczenia się
- Pamięć jako zapis doświadczeń w ośrodkowym układzie nerwowym, materialne podłoże pamięci
- Pierwszy i drugi układ sygnałów
- Myślenie abstrakcyjne
- Elementy psychologii uczenia się (indywidualne wzorce myślenia uczenia się, techniki szybkiego i efektywnego czytania, techniki pamięciowe,
- umiejętność koncentrowania się, kreatywne myślenie, motywacja
Higiena układu nerwowego
- Rozwój emocjonalny człowieka
- Zewnętrzne i wewnętrzne czynniki stresogenne
- Fazy zespołu ogólnej adaptacji
- Trudności adaptacyjne i choroby o podłożu stresowym
- Aktywny wypoczynek
- Fizjologia snu
- Techniki obniżania napięcia (relaksacja, masaż, medytacja, kinezjologia edukacyjna) Układ dokrewny
- hormonalna koordynacja i regulacja procesów życiowych Rodzaje i lokalizacja gruczołów dokrewnych;
Swoistość działania hormonów
Mechanizm ujemnego sprzężenia zwrotnego; nadrzędna rola przysadki mózgowej
- Powiązania strukturalne i funkcjonalne układu hormonalnego z nerwowym
- Regulacja hormonalna wzrostu i rozwoju, gospodarki wodno-elektrolitowej, rozrodu (w tym cyklu menstruacyjnego)
- Hormonalna regulacja rytmów i cykli biologicznych
- Choroby wynikające z niedoczynności lub nadczynności gruczołów dokrewnych
- Poradnictwo endokrynologiczne
Skóra jako wyspecjalizowany narząd ochronny i czuciowy
- Skóra i jej funkcje (ochronna i termoregulacyjna)
- Mechanizm termoregulacji
- Budowa skóry i jej wytwory
- Skóra jako swoisty narząd czucia: dotyk i ucisk, ból, zmiany temperatury
- Higiena skóry i jej wytworów
- Choroby skóry i ich profilaktyka
Czynniki chorobowe
- Stan zdrowia i choroby
- Choroba wynikiem zachwiania homeostazy organizmu
- Klasyfikacja czynników chorobotwórczych
- Choroby społeczne
- Choroby cywilizacyjne
- Choroby dziedziczne
- Urazy i zatrucia
- Profilaktyka chorób cywilizacyjnych i społecznych
- Zasady udzielania pierwszej pomocy przed medycznej
Trucizny i ich wpływ na zdrowie człowieka
- Klasyfikacja trucizn według stopnia toksyczności
- Trucizny pochodzenia naturalnego: roślinne, grzybowe i zwierzęce (jady)
- Środki halucynogenne i zatrucia grzybami
- Toksykologiczne zanieczyszczenia wód, gleby i powietrza
- Elementy profilaktyki w zakresie ochrony przed zatruciami
Środki psychoaktywne
- Klasyfikacja środków psychoaktywnych
- Leki nasenne i uspakajające (barbiturany)
- Alkoholizm, narkomania i lekomania
- Biologiczne i społeczne skutki uzależnień fizycznych i psychicznych
- Profilaktyka i leczenie uzależnień
Choroby nowotworowe i ich profilaktyka
- Czynniki mutagenne i kancerogenne
- Cechy komórek nowotworowych
- Nowotwory złośliwe u kobieti mężczyzn (m.in. w Polsce)
- Badania profilaktyczne
- Metody leczenia nowotworów
- Genetyczne podłoże chorób nowotworowych
Choroby wywołane przez wirusy i mikroorganizmy
- Mikroorganizmy patogenne: wirusy, bakterie i grzyby
- Mechanizmy infekcji wirusowych, bakteryjnych i grzybiczych
- Choroby wirusowe (AIDS, żółtaczki typu A i B, grypa, ospa prawdziwa, opryszczka)
- Choroby bakteryjne (dur plamisty, choroby weneryczne, płonica, zgorzel, tężec, płonica, błonica)
- Selekcyjne działanie antybiotyków oraz negatywne skutki ich nadużywania
- Budowa antygenowa retrowirusa HIV
- Źródła i drogi zakażenia AIDS
- Pierwotne i wtórne objawy zakażenia wirusem HIV
-Objawy AIDS
- Sukcesy i porażki w leczeniu AIDS
- Profilaktyka HIV/AIDS Choroby inwazyjne
- Pierwotniaki, robaki i stawonogi wywołujące choroby inwazyjne
- Przyczyny i skutki wybranych inwazji pasożytniczych: toksoplazmoza, rzęsistkowica, pełzakowica, malaria, robaczyce, świerzb
- Zasady profilaktyki i ochrony w zakresie chorób pasożytniczych
Profilaktyka zdrowotna (podsumowanie)
- Edukacja zdrowotna
- promocja zdrowia, kultura zdrowotna
- System opieki zdrowotnej
- profilaktyka, terapia, opieka paliatywna
- Postęp w medycynie
- propagowanie osiągnięć farmakologii, transplantologii i immunologii

28. Informacja genetyczna Budowa DNA
- Zasadnicze cechy modelu DNA Watsona i Cricka Przechowywanie informacji genetycznej
- Struktury przestrzenne DNA wyższego rzędu
- Budowa chromosomu:
- prokariotycznego,
- eukariotycznego
Powielanie Informacji genetycznej
- Hipotetyczne modele procesu syntezy DNA
- Lokalizacja, czynniki i przebieg replikacji:
- inicjacja replikacji,
- widełki replikacyjne i nieciągłość replikacji,
- wierność replikacji
- Błędy procesu replikacji i ich znaczenie
- Mechanizmy kontrolujące wierność replikacji
- Replikacja telomerów
Organizacja genomów
- Genomy wiroidów, wirusów, komórek prokariotycznych i eukariotycznych
- Autosomy i chromosomy płci
- Porównanie wielkości (pojemności informacyjnej) genomów różnych organizmów
- Priony Ekspresja informacji genetycznej
Transkrypcja i translacja
- Transkrypcja i obróbka posttranskrypcyjna
- Budowa aparatu translacyjnego
- Translacja i modyfikacje posttranslacyjne
- Znaczenie translacji
- Ekspresja informacji genetycznej wirusów
Zasady kodowania informacji genetycznej
- Pojęcia genetyczne: tryplet, kodon, antykodon
- Cechy kodu genetycznego
- Gen jako jednostka dziedziczna podlegająca mutacjom i rekombinacjom Regulacja ekspresji genów
- Operon laktozowy
- Systemy kontrolne w komórkach eukariotycznych
- Poziomy regulacji metabolizmu komórkowego
Zmienność informacji genetycznej Procesy mutagenezy
- Klasyfikacja mutacji:
- mutacje spontaniczne,
- mutacje indukowane
- Efekty mutacji genowych i chromosomowych
- Czynniki mutagenne
- Systemy naprawcze DNA
- Mechanizm transformacji nowotworowej Inżynieria genetyczna
Genetyka i medycyna
- Terapia genowa
- Hodowle komórkowe i tkankowe
- Klonowanie organizmów
- Eugenika i eufenika
- Sekwencjonowanie genomu człowieka
Perspektywy genetyki
- Rozwój inżynierii genetycznej i biotechnologii
- Proteomika
Zasadnicze strategie rozmnażania się organizmów
- Namnażanie się wirusów
- Cykle życiowe organizmów eukariotycznych (cykl diplonta i haplonta)
- Przemiana pokoleń roślin i zwierząt
Elementy genetyki klasycznej
Podstawowe reguły dziedziczenia według Gregora Mendla
- Historia odkryć Mendla (prawa Mendla)
- Mechanizm krzyżówek jedno-oraz dwugenowej
- Krzyżówka testowa
Chromosomowa teoria dziedziczności Morgana
- Założenia chromosomowej teorii dziedziczności Morgana:
- sprzężenie genów,
- rola crossing-over w procesie dziedziczenia cech
- Mapowanie chromosomów i całych genomów
- Dziedziczenie płci
- Współczesna interpretacja praw Mendla
Przykłady dziedziczenia określonych cech
- Dominacja zupełna i niezupełna oraz kodominacja
- Allele wielokrotne
- Geny dopełniające się oraz kumulatywne
- Geny sprzężone z płcią
- Geny sprzężone ze sobą parami Elementy genetyki.
- Dziedziczenie niektórych cech fizycznych człowieka
- Dziedziczenie grupy krwi, czynnika Rh (konflikt serologiczny)
- Mechanizm dziedziczenia niektórych chorób sprzężonych z płcią (hemofilia, daltonizm)

29. Naukowe podstawy ewolucjonizmu
Dzieje myśli ewolucyjnej
- Arystotelesowska teoria stałości form i dynamiki życia
– Jońscy filozofowie przyrody
- Teoria statycznej struktury przyrody Linneusza
- Teoria ewolucji Lamarcka
- Teoria Cuviera
Teoria doboru naturalnego Darwina
- Wallace'a
- Geneza i założenia teorii doboru naturalnego Darwina
- Wallace'a
- Syntetyczna teoria ewolucji
- Wpływ genetyki na rozwój ewolucjonizmu
Bezpośrednie i pośrednie dowody ewolucji
- Bezpośrednie dowody ewolucji w tym sfosylizowane szczątki, skamieniałości, inkluzje, koprolity, relikty
- Pośrednie dowody ewolucji z anatomii porównawczej, embriologii, biochemii, fizjologii, genetyki i biogeografii
- Metody datowania znalezisk (metody izotopowe, metoda analizy pyłkowej, analiza warstwowa, kalendarz czasu geologicznego)
- Znaczenie bezpośrednich i pośrednich dowodów ewolucji
Mechanizmy sprawcze i prawidłowości ewolucji
Podstawowe przyczyny zmian ewolucyjnych
- Populacja jako podstawowa jednostka ewolucyjna (prawo Hardy'ego - Weinberga)
- Dryft genetyczny
- Rodzaje doboru naturalnego (stabilizujący, dynamizujący)
- Ewolucja genów Powstawanie gatunków (specjacja)
- Mechanizmy izolacyjne
- Rola izolacji w procesie specjacji
- Specjacja sympatryczna i allopatryczna
- Filetyczny charakter procesów ewolucyjnych w teorii Darwina
Prawidłowości ewolucji
- Mikro- i makroewolucja
- Prawidłowości ewolucji:
- tempo ewolucji.
- wymieranie szczepów,
- nieodwracalność i postępowość ewolucji,
- wielokierunkowość (konwergencje i dywergencje, radiacja adaptatywna)
Biogeneza i zasadnicze kierunki ewolucji
Ewolucyjna historia życia na Ziemi
- Definicja ewolucji biologicznej
- Historyczne koncepcje powstania życia na Ziemi (kreacjonizm, samorództwo, teoria panspermii)
- Współczesna koncepcja biogenezy
- Autogenna i endosymbiotyczna teoria powstania komórki eukariotycznej
- Powstanie protistów
- Pochodzenie i rozwój roślin, grzybów oraz zwierząt
- Skamieniałości przewodnie (trylobity, amonity, belemnity)
Ewolucja naczelnych i antropogeneza
- Cechy charakterystyczne i drzewo rodowe naczelnych
- Uwarunkowania i etapy antropogenezy (charakterystyka form przed- i praludzkich)
- Ewolucja kulturowa człowieka

30. Szansę i zagrożenia biotechnologii
Biotechnologia jako nauka stosowana
- Klasyczne i nowoczesne techniki biotechnologii:
- inżynieria genetyczna,
- hodowle komórkowe i tkankowe,
- sekwencjonowanie genów i tworzenie bibliotek cDNA, Przemysłowe procesy biotechnologiczne
- Biotechnologiczne otrzymywanie insuliny i hormonu wzrostu
- Immobilizacja enzymów i ich zastosowanie w przemyśle spożywczym oraz farmaceutycznym
Biotechnologia w rolnictwie
- Rośliny i zwierzęta transgeniczne
- Insektycydy biologiczne
- Zapłodnienie in vitro jako metoda hodowlana
Biotechnologia a ochrona środowiska
- Paliwa ekologiczne i sposoby ich pozyskiwania:
- etanol biologiczny,
- biogaz,
- osad czynny Biotechnologia oparta na modyfikacjach DNA
- Inżynieria genetyczna:
- nukleazy restrykcyjne,
- konstruowanie wektorów,
- lepkie końce Przyszłość biotechnologii
- Problemy etyczne związane ze stosowaniem nowoczesnych biotechnologii Bezpieczeństwo w zakresie prac inżynierii genetycznej

Przydatna praca?
Przydatna praca? tak nie 157
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie