Przydatność 75%

Słówka z h. sztuki - architektura

Autor:

MOŻE SIĘ KOMUŚ PRZYDA:)


BAPTYSTERIUM [łac. < gr.], w architekturze chrześc. budynek przeznaczony do obrzędu chrztu, zwykle w pobliżu dużego kościoła (od strony zach.); najczęściej na planie centr.; we wnętrzu, pośrodku znajdował się zagłębiony w posadzce zbiornik na wodę lub kam. chrzcielnica na cokole; baptysterium występowało w IV–XII w. (we Włoszech do XV w.).
BARBAKAN [łac.], rondel, element średniow. fortyfikacji stałej; okrągła budowla ze strzelnicami, poza obrębem murów obronnych i połączona z nimi osłoniętym przejściem (tzw. szyją) lub mostem zwodzonym; barbakan zamykał wejście do miasta lub zamku, bronił bramy gł.; barbakany zachowały się m.in. w Krakowie i Carcassonne (Francja); barbakan warszawski zrekonstruowano 1953.
BAZYLIKA [gr.]:
1) w staroż. architekturze gr. budowla urzędowa archonta basileusa, w rzym. — hala sądowo-targowa na forum (prostokątna budowla podzielona kolumnami na nawy, z trybuną dla sądu naprzeciw wejścia);
2) w architekturze chrześc. kościół wielonawowy o nawie środk. wyższej i szerszej od pozostałych; przeciwieństwo kościoła halowego; rozróżnia się bazyliki: w zależności od planu — podłużne (na planie prostokąta, o 3 lub więcej nawach podłużnych), krzyżowe (na rzucie krzyża z transeptem), krzyżowo-kopułowe (połączenie bazyliki z budowlą centr. z kopułą na skrzyżowaniu naw); w zależności od przekroju poprzecznego — bazyliki właściwe (o nawach krytych odrębnie i bezpośrednim oświetleniu nawy gł. oknami umieszczonymi nad dachami naw bocznych) i pseudobazyliki (o nawach krytych wspólnym dachem), z uwagi na przekrycie — bazyliki pułapowe i sklepieniowe; ze względu na rodzaj podpór dzielących nawy — bazyliki filarowe, kolumnowe itp.; bazylika jest najczęstszym typem kościoła; charakterystyczna zwł. dla okresu wczesnochrześc. (bazylika z atrium i narteksem).
Pierwsze bazyliki chrześcijańskie powstały w czasach Konstantyna w Rzymie (Św. Pawła Za Murami, IV w.; S. Maria Maggiore i S. Sabina, IV–VI w.), następnie rozpowszechniły się w całej Italii (S. Apollinare Nuovo i S. Apollinare in Classe w Rawennie, VI w.), na Bałkanach, w Azji Mniejszej, Syrii i Afryce. Były dominującą formą kościoła w okresie rom. (wzbogacenie planu przez dodanie prezbiterium), a dalszy ich rozwój nastąpił w gotyku. W renesansie bazylika przekształciła się w budowlę, w której nawy boczne zostały zastąpione przez kaplice (L.B. Alberti); system ten podjęła barok. architektura jezuicka (Vignola);
3) w Kościele katol. tytuł honorowy niektórych świątyń: bazylika większa — kościół własny papieża, z jego tronem (5 w Rzymie, 1 w Asyżu); bazylika mniejsza — tytuł nadawany niekiedy katedrom (w Polsce np. katedra Św. Wojciecha w Gnieźnie, Św. Jana w Warszawie), kolegiatom, większym kościołom zakonnym.

BELKOWANIE 1. w świątyni greckiej architraw fryz i gzyms wieńczący
2. w późniejszych epokach stosowane nad poszczególnymi elementami architektonicznymi, np. w formie impostów nad kolumnami
BLANKI [łac.], krenelaż, arch. zwieńczenie murów obronnych i baszt, w kształcie szeregu zębatych prostokątnych sterczyn z prześwitami; charakterystyczny element średniow. architektury obronnej.
Zależnie od kształtu wyróżnia się : blanki prostokątne, z pulpitowym lub dwuspadowym daszkiem, o łuku dwukrzywiznowym, w jaskółczy ogon, zwieńczone półkoliście, schodkowe
BONIOWANIE, dekor. opracowanie lica muru, polegające na obróbce kam. ciosów lub płyt za pomocą ścięcia lub sprofilowania ich krawędzi; także imitacje takich ciosów lub płyt w tynku; b. wprowadzano w staroż. architekturze rzym., popularne od renesansu (gł. we wł. budownictwie pałacowym).
CALADARIUM- termy rzymskie łaźnie stanowiące często monumentalny obiekt wyposażony w centralne ogrzewanie
CELLA [łac.], arch. → naos. NAOS [gr.], świątynia gr. lub jej gł. sala (cella) mieszcząca posąg kultowy bóstwa; duży naos bywał dzielony kolumnadą na 3, wyjątkowo na 2 nawy, bez okien
CENTRALNA BUDOWLA, budowla wzniesiona na planie koła, kwadratu, krzyża równoramiennego, skomponowana na zasadzie symetrii względem 2 prostopadle przecinających się osi lub w stosunku do osi obrotowej (bryła i wnętrze budowli); przeważnie przykryta kopułą; lub wielobocznym sklepieniem; w zależności od skali rozróżnia się b.c. jedno- lub wieloprzestrzenne; b.c. występują od starożytności (popularne zwł. w rzym. architekturze sakralnej i sepulkralnej), w okresie wczesnochrześc. (mauzolea, martyria i baptysteria), monumentalne b.c. powstały też na Bliskim Wschodzie i w Bizancjum; często wznoszone w okresie renesansu i klasycyzmu.
CHÓR [łac. < gr.], arch. → prezbiterium. PREZBITERIUM [łac.
COKÓŁ [wł.], arch. najniższa nadziemna część budynku lub elementu arch. (np. kolumny, filaru, portalu), także rzeźby i pomnika, wysunięta lub wsunięta uskokowo w stosunku do górnych partii muru, stanowiąca ich podstawę konstrukcyjną lub opt.; c. sięga zwykle do podłogi parteru.

donżon śrdw. stołp, wieża obronna, baszta zamkowa, zawierająca skarbiec, stanowiąca ostatni punkt oporu załogi.
Etym. - fr. donjon 'jw.' ze śrdw.łac. dominio 'wieża pana (a. pani) zamku' od łac. dominus, zob. dominacja.
PORZĄDKI ARCHITEKTONICZNE, systemy konstrukcyjno-kompozycyjne, których elementy, o określonym kształcie i sposobie dekoracji, są powiązane określonymi proporcjami obliczanymi wg jednostek zw. modułem; najbardziej charakterystycznym elementem porządku architektonicznego jest kolumna, a zwł. jej głowica. Podstawowe porządki architektoniczne wykształciły się w starożytności, w kręgu kultury klas.; w końcu VII w. p.n.e. ustaliły się w Grecji zasady porządku doryckiego i jońskiego; porządek dorycki cechują ciężkie proporcje, surowość i monumentalność; kolumny bez bazy, wsparte bezpośrednio na stylobacie, o żłobkowanym (kanelowanym) trzonie zwężającym się ku górze, z lekkim wybrzuszeniem (entazis) oraz głowicy złożonej z echinusa i abakusa (średnica trzonu u jego podstawy stanowi moduł proporcji innych elementów, m.in. interkolumnium i belkowania); belkowanie składa się z gładkiego architrawu i fryzu podzielonego na tryglify i metopy oraz gzymsu zakończonego często rynną (sima) z rzygaczami i antefiksami; pod każdym tryglifem poniżej listwy (tenia) oddzielającej architraw od fryzu znajduje się listewka (regula) z 6 łezkami (guttae), nad fryzem płytka (medalion) z łezkami w 3 rzędach, podtrzymująca gzyms; surowe reguły kanonu doryckiego (m.in. tzw. zasada tryglifu, określająca sposób ich rozmieszczenia — na osiach kolumn i interkolumniów), trudne do zastosowania w dużych budowlach, spowodowały zaniechanie go w okresie hellenistycznym; porządek joński cechuje lekkość, smukłość proporcji i ozdobność; kolumny mają profilowaną bazę, gęsto kanelowany trzon z nieznaczną entasis oraz głowicę z kimationem i wolutami (ślimacznicami); belkowanie, którego części oddziela kimation z astragalem, składa się z trójdzielnego architrawu, fryzu z płaskorzeźbioną dekoracją i silnie wysuniętego gzymsu, pod którym znajduje się rząd ząbków; porządek joński, mniej od doryckiego rygorystyczny, dopuszczał różne warianty; w porządku korynckim głowica miała kształt kosza okolonego rzędami liści akantu, z 4 wolutami z każdej strony; płyta gzymsu, wsparta konsolkami, była zdobiona od spodu kasetonami. W architekturze rzym., oprócz wymienionych, stosowano także porządek toskański — odmianę porządku doryckiego (kolumna z bazą i gładkim trzonem), oraz porządek kompozytowy, w którym głowica łączyła cechy jońskie (2 ślimacznice) z korynckimi (liście akantu); w kilkukondygnacjowych budowlach mógł występować porządek spiętrzony wg zasady superpozycji (u dołu dorycki lub toskański, wyżej joński, u góry koryncki lub kompozytowy). Porządki architektoniczne zostały przejęte przez architekturę nowoż.; stosowano w niej także tzw. wielki porządek (kolumny lub pilastry przechodzące przez dwie kondygnacje). Teoretyczną podstawę dla porządków antycznych stanowi traktat rzym. architekta Witruwiusza De architectura; w epoce odrodzenia zasady architektury porządkowej wraz z różnymi wariantami rozpowszechniły traktaty L.B. Albertiego, S. Serlia, A. Palladia i J. Barozziego da Vignoli; od starożytności przejęta też została, zwł. w okresie manieryzmu, tzw. charakterologiczna teoria porządków, wiążąca poszczególne z nich z rodzajami ludzkimi (dorycki — męski, joński — żeński, koryncki — dziewczęcy), usposobieniami, bóstwami i łącząca różne porządki z określonym przeznaczeniem budowli; w manieryzmie też chętnie stosowano zamiast kolumn kariatydy i podpory w formie niewolników (persów); te ostatnie występowały w porządku zw. perskim.
ECHINUS [łac. < gr.], dolna część głowicy doryckiej i toskańskiej, o kształcie podobnym do spłaszczonej poduszki, stanowiąca element łączący trzon kolumny z abakusem.
AEDICULA [łac.], edykuł, miniaturowa budowla, model arch. lub motyw dekor. w tym kształcie; w sztuce staroż. w formie wnęki lub kapliczki zwieńczonej frontonem wspartym na kolumnach; w architekturze średniow. (a zwł. nowoż.) ae. pojawiały się w portalach, ołtarzach i attykach (w Polsce w okresie renesansu).
EMPORA [niem.], arch. rodzaj galerii lub trybuny wznoszonej gł. w kościołach w celu powiększenia powierzchni lub wydzielenia przestrzeni dla określonej grupy osób (kobiety, dwór); empora wywodzi się z Bliskiego Wschodu; typowa dla architektury chrześc. i zborów ewang. od XVII w.
ENTAZIS [gr.], lekkie wybrzuszenie trzonu kolumny, przeważnie w ok. 1/3 wys. od podstawy, stosowane w celu usunięcia opt. nieprawidłowości i wrażenia zbyt ciężkiego belkowania i wklęsłości kolumn, które występują przy zastosowaniu prostego trzonu.
EPITAFIUM [łac. < gr.]:
1) lit. zwięzły napis nagrobkowy lub utwór lit. poświęcony zmarłej osobie; forma upowszechniona podczas wojen gr.-pers. w V w. p.n.e., znana w czasach nowoż. (J. Kochanowski, M. Sęp Szarzyński);
2) szt. plast. ozdobna tablica (kam., metal., drewn.) poświęcona pamięci zmarłego; umieszczane zwykle na ścianach lub filarach kościoła, najczęściej w pobliżu miejsca pochówku, przeważnie zdobione płaskorzeźbą, niekiedy malowane (portret zmarłego z inskrypcją, sceny figuralne, symbole); epitafia są znane od starożytności, rozkwit nastąpił w renesansie i baroku.

FARA → kościół (arch.). KOŚCIÓŁ [czes.< łac.], arch. świątynia chrześc. — budowla dostosowana do potrzeb kultu chrześc., a w węższym znaczeniu — świątynia rzymskokatol.; wg ustalonej w Kościele katol. hierarchii kościoły dzielą się na: katedry (kościoły biskupie), bazyliki (mniejsze i większe — kościoły o specjalnych przywilejach papieskich), kolegiaty (kościoły, przy których działa kapituła kanoników), kościoły parafialne (kościoły z siedzibą proboszcza), kościoły filialne (mniejsze kościoły w obrębie parafii, o charakterze pomocniczym). Rozróżnia się też kościoły o specjalnych funkcjach (np. kościoły klasztorne, cmentarne, odpustowe, garnizonowe). Główny kościół parafialny w mieście zwano farą. W zależności od sposobu kształtowania bryły arch. można wydzielić kościoły podłużne — jednonawowe, wśród nich salowe i wielonawowe (bazylika, halowy kościół) oraz kościoły centralne, a także kościoły podłużno-centr. (kompozytowe), często na planie krzyża. Kościół składa się z części przeznaczonej dla wiernych (korpus nawowy z transeptem), poprzedzonej przedsionkiem (narteks, kruchta) i części kapłańskiej (prezbiterium), do której przylegają pomieszczenia zakrystii, skarbca lub składu; ponadto do korpusu nawowego lub prezbiterium przylegają niekiedy kaplice. Nad nawami bocznymi mogą mieścić się empory, w obrębie gł. nawy chór muzyczny. Częstym elementem kościoła są wieże, umieszczone m.in. w fasadzie, na skrzyżowaniu naw, na ramionach transeptu, niektóre wolno stojące przy kościele (np. kampanila), mieszczące dzwony (dzwonnica, sygnaturka); pod kościołem mogą znajdować się krypty. Do gł. elementów wyposażenia należą: ołtarze, ambona, stalle, konfesjonały, chrzcielnica; w kościołach mogą też być umieszczone różne pomniki nagrobne (nagrobek, epitafium). Początki budownictwa kośc. przypadają na IV w.; kształt przestrzenny, konstrukcja, dekoracja i wyposażenie kościoły zmieniały się w ciągu wieków w zależności od dominujących w danej epoce kierunków; okresami najbujniejszego rozkwitu budownictwa kośc. były średniowiecze i barok. Z kościołem i jego elementami składowymi wiązała się od średniowiecza złożona symbolika.
FASADA [fr. < wł.], elewacja budynku, w której przeważnie znajduje się gł. wejście, odróżniające się od pozostałych bogatszą kompozycją arch. i dekoracyjną.

FILAR [łac.], arch. pionowa podpora o przekroju wielobocznym (gł. 4- i 8-bocznym) lub okrągłym przenosząca obciążenie konstrukcji; znany od starożytności, szeroko stosowany do dzisiaj; w architekturze got. gł. element systemu przyporowego; filary w budownictwie mostowym służą do oparcia przęseł.
FLANKUJĄCA WIEŻA 1. wieża schodowa – wieza mieszczaca wewnątrz schody krete 2. wieża boczna bramy warownej
FRONTON [wł.], przyczółek, szczyt, trójkątne zwieńczenie fasady lub ryzalitu budynku, także portalu lub okna; znany od starożytności i stosowany w okresie nawiązywania do form antycznych; w okresie baroku wykształciły się też formy frontonu przerwanego, wyłamanego i załamanego.
FRYZ [fr., niem.]
1) w architekturze klas. środk. część belkowania zawarta między architrawem a gzymsem, składająca się z tryglifów i metop (porządek dorycki), gładka lub zdobiona reliefem o motywach figuralnych i ornamentalnych (np. porządek joński);
2) poziomy pas dekor. stosowany w architekturze, rzemiośle artyst., malarstwie ściennym;
3) półfabrykat tarcicy przeznaczony do wyrobu deszczułek posadzkowych, rzadziej boazerii; na fryzy używa się gł. drewna dębowego, bukowego, jesionowego i brzozowego.

GALERIA 1) arch. podłużne pomieszczenie w formie empory, ganku, loggii lub przejścia, przeważnie otwarte lub oświetlone z jednej strony, łączące ze sobą 2 części budowli bądź 2 osobne budowle; w architekturze pałacowej długie reprezentacyjne sale, oświetlone z jednej strony rzędem dużych okien, mieszczące często zbiory sztuki; także najwyższy balkon w teatrze; w XIX i XX w. kryty pasaż handl. łączący 2 ulice; 2)kolekcja dzieł sztuki (zwł. malarstwa i rzeźby) istniejąca jako samodzielna instytucja lub stanowiąca dział większego muzeum; kościół sw.wawrzynca
GEISON gzyms wieńczący świątynie greckie, Gerson ukośny biegnie po ukośnej krawędzi frontonu.
GIEROWANIE --- gzyms azywamy kierowanym wyłamywanym jeśli calym swoim profilem omijauskokowo występy muru. Palermo kościół s anna
GIMNAZJON 1) W staroż. Grecji (gimnazjon) park z budynkiem przeznaczony do uprawiania ćwiczeń fiz chlopców., także miejsce spotkań towarzyskich i dysput. olimpia
2) W okresie hellenistycznym (w Rzymie od czasów Nerona) — publ. szkoła średnia.
GŁOWICA, kapitel, arch. najwyższa, wieńcząca część kolumny, filaru lub pilastra, stanowiąca pośredni człon konstrukcyjny między podporą i elementami dźwiganymi. Akantowa, dorycka, kielichowa,kostkowa.
GZYMS poziomy, zwykle profilowany pas wysunięty przed lico muru; pełni funkcje zarówno prakt. (ochrona elewacji przed ściekającą wodą opadową), jak i dekor.; występują gzymsy zewnętrzne (koronujące, cokołowe, międzypiętrowe, naddrzwiowe, nadokienne, obramujące) i wewn. (zdobiące ściany, kominki, piece i sprzęty).
HERMA element arch. w formie czworokątnego słupa, zwykle zwężającego się ku dołowi, zwieńczonego głową lub popiersiem; w starożytności rodzaj pomników; w sztuce nowożytnej hermy, jako przyścienne elementy arch. a w rzemiośle artyst. — motywu dekor. (gł. meblarstwo, złotnictwo); również nazwa metal. relikwiarza w kształcie popiersia. „glowa Hermesa na czworobocznym trzonie”
HYPOSTYL pomieszczenie, w którym strop oparty jest na słupach (kolumnach) rozmieszczonych w sposób równomierny na całej powierzchni pomieszczenia. Rozwiązanie charakterystyczne dla świątyń egipskich. W okresie od XIV do XI wieku p.n.e. podwyższano część środkową, tworząc nawę główną i pozostawiając niższe części jako nawy boczne. Największa sala hypostylowa znajduje się w świątyni Amona w Karnaku w Egipcie.
IGLICA,zwieńczenie w kształcie b. wysmukłego ostrosłupa lub stożka, stanowiące zakończenie wieży lub zakończenie hełmu, czasem sam hełm; charakterystyczny element architektury rosyjskiej. Reims
IKONOSTAS ściana z ikonami oddzielająca w cerkwiach część ołtarzową od nawy; kościół Stiris
INTERKOLUMNIUM odległość miedzy osiami sąsiednich kolumn, podzielone przez dolna srednice kolumny daje 2 moduly które maja istotne znaczenie dla wyglady kolumnady.
KANDELABR ŚWIECZNIK stojacy 7ramienny-zydowski kultowy, w chrzescij. Symbol wypelnienia ST.
ŻŁOBKOWANIE, kanelowanie, arch. dekoracja trzonów kolumn i pilastrów pionowymi, wklęsłymi rowkami (tzw. kanelurami); stosowane gł. w klas. porządkach architektonicznych.
KAPITULARZ 1) sala w klasztorze przeznaczona do narad zakonników, przeważnie o charakterze reprezentacyjnym, usytuowana zazwyczaj w skrzydle wsch., 2) miejsce zebrań kapituły kanoników.
KAPLICA ogolne określenie mniejszych służących do modlitwy wolnostojących budowli. Do najpopularniejszych typów należą kaplice kościelne, klasztorne, cmentarne, grobowe zamkowe i pałacowe; rozróżnia się też kaplice związane z określonymi osobami (kaplica królewska, biskupia). (w Polsce najsłynniejsza Kaplica Zygmuntowska).
KARIATYDA podpora arch. w formie posągu kobiety dźwigającej na głowie elementy arch. wykorzystywana w architekturze, np. Sala Kariatyd w Luwrze także w rzemiośle artyst. i grafice.
KARTUSZ dekor. obramienie tarczy herbowej, tablicy inskrypcyjnej, płaskorzeźby, malowidła itp., w kształcie na ogół owalnym lub sercowatym,
KASETON wieloboczne (najczęściej kwadratowe) zagłębienie widoczne od spodu stropu wykonane w drewnie, kamieniu lub stiuku, rzeźbione lub malowane w stropach, sklepieniach i kopułach; palazzo ducale
KATEDRA w Kościele katol. gł. kościół diecezji, przy którym mieści się lub mieściła siedziba biskupa ordynariusza; symbol. oznaką władzy biskupa jest tron biskupi;

Klasztor zamknięty zespół budynków — miejsce wspólnego życia zakonników lub zakonnic, charakterystyczne dla większości wyznań chrześc. oraz dla niektórych religii wsch W zach. Europie decydujący wpływ na rozwój klasztorów wywarł zakon benedyktynów (najstarszy klasztor na Monte Cassino we Włoszech, 529).. Największy rozwój klasztorów nastąpił w średniowieczu, m.in. klasztory cystersów (lokowane poza miastem), klasztory dominikanów i franciszkanów (w miastach), klasztory-zamki zakonów rycerskich (zakon krzyżacki, templariusze, joannici
Kolebka Sklepienie kolebkowe (beczkowe) - sklepienie w kształcie połowy leżącego walca przeciętego wzdłuż płaszczyzny poziomej. Wykonywane z ciosów kamiennych w kształcie klińca przewiązanych z zasadą mijania spoin. Kolebka sklepienia oparta jest na ścianach podłużnych (ustawionych wzdłuż osi sklepienia). Ściany przejmują obciążenie pionowe i poziome (ciężar i rozpór)
Kolegiata kościół nie będący katedrą, przy którym istnieje kolegium kanoników; duchowieństwo kolegiaty ma przywileje honorowe wyróżniające je spośród duchowieństwa innych kościołów w danej miejscowości.
Kolumna pionowa podpora arch. o przekroju kolistym; składa się z bazy, trzonu i głowicy, wykonywana najczęściej z kamienia, z jednego bloku (monolit) lub z bębnów, a także z drewna, cegły, żeliwa, żelbetu; k. znalazły zastosowanie także jako pomniki (m.in. k. Trajana w Rzymie, K. Zygmunta III w Warszawie).
Kominek otwarte palenisko w mieszkaniu, blisko podłogi, połączone z przewodem kominowym, służące do ogrzewania wnętrz (dawniej zamiast pieców); często z dekor. oprawą architektoniczną.
Koncha skorupa, koncha, szkielet zewn. mięczaków, wytwarzany przez nabłonek fałdu skóry zw. płaszczem; na ogół zbud. z 3 warstw:
Konfesja przedsionek prowadzący do grobu męczennika znajdującego się pod gł. ołtarzem; grobowiec męczennika z jego relikwiami, wewnątrz kościoła, najczęściej w bogatej oprawie arch.-rzeźb.; ozdobna obudowa grobu męczennika, często w formie baldachimu (np. konfesja w bazylice Św. Piotra w Rzymie, konfesja Św. Stanisława w katedrze na Wawelu).
Kopula sklepienie oparte, najczęściej na planie koła; składa się z klińców kam. lub ceglanych, wznoszone nad pomieszczeniami na planie centr. (okrągłe, kwadratowe, wieloboczne); gł. częścią kopuły jest czasza, jej wewn. powierzchnia jest zw. podniebieniem, które często jest rozczłonkowane żebrami, pasami sklepiennymi i kasetonami, kopuła może spoczywać bezpośrednio na koronie muru lub na bębnie; oświetlenie kopuły uzyskuje się przez okna umieszczone w czaszy lub bębnie albo przez latarnię; nad pomieszczeniami kwadratowymi i prostokątnymi stosuje się kopułę na trompach lub na pendentywach (żagielkach); (Panteon), (Hagia Sophia (bazylika Św. Piotra w Rzymie).
Korpus nawowy nazwa środk., gł. części budynku zwykle zwana korpusem głównym, przeważnie o charakterze reprezentacyjnym; w architekturze sakralnej korpus stanowi część nawowa kościoła.
Kościół bazylikowy 1) w rzym. — hala sądowo-targowa na forum (prostokątna budowla podzielona kolumnami na nawy, z trybuną dla sądu naprzeciw wejścia 2) w architekturze chrześc. kościół wielonawowy o nawie środk. wyższej i szerszej od pozostałych; przeciwieństwo kościoła halowego; rozróżnia się bazyliki: w zależności od planu — podłużne (na planie prostokąta, o 3 lub więcej nawach podłużnych), krzyżowe (na rzucie krzyża z transeptem), krzyżowo-kopułowe (połączenie bazyliki z budowlą centr. z kopułą na skrzyżowaniu naw
Kościół halowy budowla sakralna, w której wszystkie nawy są jednakowej wysokości, a nawa gł., pozbawiona okien, jest oświetlona za pośrednictwem okien w nawach bocznych; najczęściej występują kościoły halowe 2-, 3- lub 5-nawowe, przeważnie przykryte jednym, wspólnym dachem; kościół NMP w Gdańsku, NMP i Św. Jana w Toruniu.
Kościół pseudohalowy ma uskokowe usztaltowanie planu i bryly, nawa glowna podniesiona ale pozbawiona okien np. Poitiers erfurt
Kruchta babiniec, przedsionek w kościele, poprzedzający wejście gł., czasem także boczne, do naw lub zakrystii; pomieszczenie wyodrębnione wewnątrz kościoła
Krużganek długi ganek kolumnowy lub filarowy (zwykle arkadowy), obiegający budynek, przeważnie wokół wewn. dziedzińca; pełni funkcję komunikacyjną, bywa przykryty sklepieniem lub stropem.
Krypta podziemne, sklepione pomieszczenie w kościele, zwykle pod prezbiterium, w którym składano relikwie lub chowano zmarłych; w Polsce — k. św. Leonarda na Wawelu.
Kuria budynek posiedzen senatu lub sadu w starożytnym Rzymie, Pompeje.
Kurtynowa sciana sciana oslonowa nie pelniaca funkcji nosnej często z metalu lub szkla Kwatera czworoboczna płaszczyzna wyodrębniona z większej całości: 1) arch. segment wielodzielnego okna; 2) szt. plast. wydzielone obramieniem malowane lub rzeźbione pole skrzydeł ołtarza;
Laskowanie got. dekoracja arch. z wąskich, profilowanych, wypukłych prętów (lasek) o różnych profilach, przeważnie kam.; charakterystyczne gł. dla architektury późnogot.; zdobiono nim gł. okna (obramienia, pionowe podziały wewn.) lub pola elewacji.
Latarnia okrągła lub wieloboczna wieżyczka nad dachem lub kopułą, z gęsto rozmieszczonymi oknami, zwieńczona hełmem, oświetlająca wnętrze od góry;
Lektorium drewn. lub murowana ścianka w kościołach oddzielająca prezbiterium od nawy gł. i zasłaniająca widok na ołtarz gł.; często zdobiona dekoracją rzeźb. i mal.; lektorium w Naumburgu z XIII w.
Lizena pionowy pas muru występujący nieco z lica ściany (bez bazy i głowicy); pełni funkcję konstrukcyjną i dekor.
Loggia pomieszczenie otwarte na zewnątrz arkadami, zwykle przesklepione, zajmujące część lub całą szerokość elewacji; szczególnie charakterystyczne dla renes. pałaców i willi; Lukarna okno lub okienko w dachu, często owalne lub okrągłe o ozdobnym obramieniu; charakterystyczna dla barok. i rokok. architektury pałacowej i kamienic.
Luneta 1) małe sklepienie, wcięte w sklepienie główne (przeważnie kolebkowe), poprzecznie do jego osi (powstaje w ten sposób sklepienie kolebkowe z lunetami); luneta obejmuje na ogół otwór okienny lub drzwiowy;

Przydatna praca?
Przydatna praca? tak nie 27
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie
JAK DOBRZE ZNASZ JĘZYK ANGIELSKI? x ads

Otrzymałaś kupon na darmowe lekcje angielskiego.

3 MIESIĄCE NAUKI MOŻESZ MIEĆ GRATIS.
Odbierz kupon rabatowy