Przydatność 45%

Słownik terminów literackich

Autor:

Adaptacja - przeróbka utworu literackiego, mająca na celu dostosowanie go do potrzeb nowych odbiorców bądź do innych niż pierwotnie zakładano środków rozpowszechniania.
Aforyzm - zwięzłe sformułowanie ogólnej prawdy o charakterze filozoficznym, psychologicznym czy moralnym, odznaczające się stylistyczną wyrazistością i błyskotliwością. Mechanizm wypowiedzi aforystycznej opiera się najczęściej na chwytach antytezy i paradoksu.
Adres wydawniczy - informacja o miejscu i roku wydania oraz wydawcy. Adresat dzieła literackiego - odbiorca dzieła literackiego.
Agitacja - oddziaływanie za pomocą wypowiedzi mówionej bądź pisanej na opinię publiczną w celu pozyskania zwolenników dla jakiegoś przedsięwzięcia politycznego, idei czy poglądu.
Akcja - typ fabuły w utworze literackim, filmowym, w którym przeważają działania i przeciwdziałania bohaterów, zmierzających do osiągnięcia określonych celów.
Akt - część utworu dramatycznego.
Alegoria - pojedynczy motyw lub rozbudowany zespół motywów w utworze literackim lub dziele plastycznym, który poza znaczeniem dosłownym i bezpośrednio przedstawionym ma jeszcze inne ukryte i domyślne znaczenie.
Anafora - powtórzenie tego samego słowa lub zwrotu na początku kolejnych segmentów wypowiedzi.
Anakolut - konstrukcja składniowa niezgodna z ogólnie przyjętymi normami poprawności, powstała wskutek rozchwiania więzi syntaktycznych. Wprowadzona celowo jako figura retoryczna.
Anakreontyk - utwór poetycki sławiący uroki życia.
Anegdota - krótkie opowiadanie o komicznym zdarzeniu, przedstawiające epizod z życia znanej postaci.
Anonim - autor którego nazwisko nie jest znane.
Antologia - publikacja zawierająca wybór utworów jednego lub wielu autorów.
Antonimy - pary słów związanych semantycznym kontrastem.
Antrakt - przerwa pomiędzy aktami przedstawienia teatralnego.
Antropomorfizacja - przypisywanie cech ludzkich elementom przyrody.
Antyteza - przeciwstawna tezie wypowiedź.
Apokryf - anonimowy tekst religijny związany z tematyką biblijną, nie zaliczony do ksiąg biblijnych.
Apologetyka - dział piśmiennictwa religijnego, zajmujący się uzasadnianiem postaw chrześcijańskich.
Apostrofa - bezpośredni patetyczny zwrot do osoby, bóstwa, upersonifikowanej idei lub przedmiotu.
Archaizm - element językowy pochodzący z minionej epoki, który wyszedł z powszechnego użycia.
Artykuł - wypowiedź publicystyczna na aktualne w danym momencie tematy polityczne, społeczne, kulturalne.
Autobiografia - utwór którego tematem jest życie autora.
Awangarda - zbiorowa nazwa kierunków artystycznych, które sprzeciwiały się zastanej sztuce.
Bajka - opowiadanie o treści fantastycznej osnutej na podaniach i legendach. Utwór przeważnie wierszowany niewielkich rozmiarów, o charakterze satyryczno - dydaktycznym, często alegoryczna przypowieść z życia zwierząt.
Ballada - gatunek literacki obejmujący pieśni o charakterze epicko-lirycznym, nasycone elementami dramatycznymi, opowiadające o niezwykłych wydarzeniach legendarnych lub historycznych.
Barbaryzm - wyraz, zwrot lub konstrukcja składniowa pochodząca z innego języka.
Barok - podstawowy kierunek we wszystkich dziedzinach sztuki pomiędzy renesansem a klasycyzmem i oświeceniem.
Baśń - gatunek epicki literatury ludowej; zazwyczaj krótki utwór o treści fantastycznej, ukazujący dzieje bohaterów swobodnie przekraczających granice między światem poddanym motywacjom realistycznym a sferą działań sił nadnaturalnych.
Behawioryzm - ukształtowany w Ameryce kierunek psychologiczny, zakładający badanie jedynie zachowań człowieka i jego reakcji na świat zewnętrzny; w literaturze nazwa tendencji w powieści amerykańskiej.
Beletrystyka - w znaczeniu współczesnym są to utwory narracyjno-fabularne prozą, w szczególności lżejsze, o charakterze rozrywkowym.
Bestseller - popularna nazwa poczytnych książek.
Biblia - zbiór ksiąg 'Starego i Nowego Testamentu'. 'Stary Testament' jest zbiorem ksiąg objawionych religii judaistycznej. ' Stary i Nowy Testament' jest zbiorem ksiąg objawionych chrześcijaństwa, według interpretacji świeckiej zawiera mity i relacje historyczne, jest dziełem literackim.
Bibliografia - dziedzina nauki zajmująca się rejestracją, opisem, systematyką i statystyką wytworów piśmienniczych.
Biografia - życiorys, opowiadanie o kolejach życia wybitnej osoby.
Bohater liryczny - postać literacka przedstawiona w utworze lirycznym zasadniczo różna od podmiotu lirycznego, jest to bohater o którym się opowiada.
Brzydota - w sztuce kategoria estetyczna określana zazwyczaj przez opozycję do historycznych kryteriów piękna.
Charakter - postać literacka wyraziście zindywidualizowana, wyposażona w dobitne cechy osobowościowe i odpowiadający im kodeks norm moralnych oraz reguł postępowania.
Charakterystyka - ogół zabiegów mających na celu prezentację, analizę i interpretację postaci, jej wyglądu, zachowań, psychiki, postawy moralnej i światopoglądowej.
Chór - grupa osób wypowiadających się zbiorowo.
Commedia dell'arte - włoska komedia ludowa.
Cyganeria artystyczna - bohema, ugrupowanie o charakterze nieformalnym, złożone zazwyczaj z młodych artystów, zbuntowanych przeciwko istniejącym obyczajom i normom moralnym.
Dadaizm - awangardowy kierunek artystyczny rozwijający się w latach 1916 - 1924 w Szwajcarii, Niemczech, Francji i USA, był protestem przeciwko cywilizacji burżuazyjnej i toczącej się wojnie, miał charakter anarchistyczny; odrzuca europejską tradycję kulturalną, ustalone instytucje społeczne i polityczne, ideologię, autorytety, normy moralne.
Dialog - rozmowa, zespół wypowiedzi co najmniej dwóch osób na określony temat.
Diariusz - dziennik, w którym zapisywane są na bieżąco wydarzenia z życia prywatnego lub publicznego, prowadzony bez starań o literacką formę przekazu.
Dominanta kompozycyjna - element świata przedstawionego nadrzędny wobec pozostałych.
Dramat - jeden z trzech podstawowych rodzajów literackich obejmujący utwory sceniczne.
Dzieło literackie - wypowiedź spełniająca w danym okresie historycznym warunki literackości, wzorce artyzmu; w przeciwieństwie do innych form wypowiedzi dominuje w niej funkcja estetyczna.
Dzieło otwarte - utwory sztuki współczesnej, które nie mają z góry określonych form i znaczeń; zakładają aktywny udział odbiorcy, który dokonuje konkretyzacji i interpretacji dzieła.
Dziennik - zespół prowadzonych z dnia na dzień zapisów, w celu utrwalenia bieżących wydarzeń.
Egzegeza - metodyczne objaśnianie tekstów, w szczególności interpretacja i komentowanie tekstów biblijnych.
Eklektyzm - w sztuce odwoływanie się do różnych stylów, bez stapiania ich w spójną całość.
Ekspozycja - sytuacja zarysowana w punkcie wyjścia fabuły epickiej, dramatycznej czy filmowej.
Ekspresja - samoistna wartość estetyczna wypowiedzi; zdolność sugestywnego wyrażania uczuć i przeżyć w wypowiedzi.
Elegia - utwór żałobny wywodzący się ze starożytnej Grecji.
Elipsa - pominięcie w zdaniu lub wyrażeniu jakiegoś składnika, który przy odbiorze daje się zrekonstruować.
Emploi - rodzaj roli, w jakiej specjalizuje się dany aktor.
Epifora - powtórzenie tego samego słowa lub zwrotu na końcu kolejnych segmentów wypowiedzi.
Epigonizm - bierne naśladowanie koncepcji artystycznych i myślowych.
Epigramat - zwięzły utwór poetycki o charakterze aforystycznym.
Epika - jeden z trzech podstawowych rodzajów literackich.
Epilog - końcowa partia utworu epickiego lub dramatycznego, informująca o dalszych dziejach bohaterów, po zamknięciu fabuły.
Epitet - wyraz pełniący w tekście funkcję określającą wobec rzeczownika. Przydomek nadany komuś, często żartobliwy lub złośliwy.
Epizod - samodzielne zdarzenie nie mające dużego wpływu na główną akcją utworu.
Epos - główny gatunek epicki, ukazuje dzieje legendarnych bądź historycznych postaci.
Erystyka - sztuka prowadzenia sporów i dyskusji.
Esej - krótka rozprawa filozoficzna, naukowa, publicystyczna na dowolny temat; zabarwiona świadomym subiektywizmem autora.
Estetyka - nauka o procesach psychicznych zachodzących przy odbiorze dzieł sztuki.
Eufemizm - wyraz lub zwrot używany dla zastąpienia określonego słowa, które z jakichś względów (np. estetycznych, kultowych czy cenzuralnych) nie może być bezpośrednio użyty.
Fabuła - układ zdarzeń w świecie przedstawionym utworu epickiego, dramatycznego i filmowego, składających się na koleje życiowe ukazanych postaci.
Farsa - odmiana komedii posługująca się komizmem sytuacyjnym, efektami groteski i karykatury.
Felieton - jeden z gatunków publicystyki; dotyczy zazwyczaj aktualnych w danym momencie wydarzeń lub problemów, nie jest nigdy programowym komentarzem do nich, składają się nań raczej swobodne rozważania o satyrycznym charakterze.
Figlik - w poezji staropolskiej zwięzły utwór o charakterze żartobliwym.
Figury retoryczne - szczególne sposoby kształtowania wypowiedzi, sklasyfikowane przez klasyczną retorykę, gramatykę i poetykę jako właściwe sztuce oratorskiej i poetyckiej.
Fikcja literacka - właściwość świata przedstawionego dzieła polegająca na tym, że jest on tworem ' wymyślonym' przez autora, nie dającym się weryfikować przez zestawienie z rzeczywistością zewnętrzną wobec dzieła.
Fraszka - drobny utwór poetycki wierszem, często o charakterze żartobliwym, będący odmianą epigramatu.
Frazeologia - ogół połączeń wyrazowych występujących w danym języku.
Gawęda - gatunek staropolskiej prozy epickiej.
Grafomania - dosłownie mania pisania, chorobliwa potrzeba pisania utworów literackich o niskim poziomie artystycznym.
Groteska - kategoria estetyczna realizująca się w utworach literackich, muzycznych i plastycznych o elementach komicznie przejaskrawionych, nieprawdopodobnych lub karykaturalnych.
Hamletyzm - postawa życiowa będąca rezultatem wewnętrznego konfliktu między sferą myśli i działań ludzkiej jednostki.
Hermeneutyczne koło - chwyt interpretacyjny polegający na przechodzeniu od analizy szczegółowych właściwości tekstu do jego całościowego ujęcia i następnie na wyjaśnianiu dalszych szczegółowych właściwości za pomocą uchwyconej wcześniej całości.
Homilie - przemówienia do wiernych, w których komentuje się wybrane fragmenty 'Biblii'.
Homonimy - wyrazy o jednakowej pisowni i brzmieniu , ale nie spokrewnione etymologicznie i różniące się znaczeniem.
Humanizm - prąd umysłowy ukształtowany w XIV w. we Włoszech, przeciwstawiający średniowiecznej kulturze teocentrycznej zainteresowanie człowiekiem.
Humor - zdolność dostrzegania pogodnych, wesołych lub zabawnych stron życia.
Humoreska - krótkie opowiadanie o zabawnym zdarzeniu.
Hymn - uroczysta i podniosła pieśń pochwalna sławiąca bóstwo, bohaterskie czyny, wielkie idee.
Idea - myśl przewodnia utworu, główna prawda, której utwór dowodzi.
Idealizacja - sposób przedstawienia rzeczywistości według określonego wzorca estetycznego czy moralnego.
Idiom - stały związek frazeologiczny.
Iluzja - doznawanie wrażenia, że widzi się coś czego istotnie nie ma.
Interpretacja - tłumaczenie, wyjaśnianie lub odtworzenie utworu literackiego bądź muzycznego.
Inwersja - odstępstwo od zwykłego szyku w zdaniu.
Ironia - ukryta drwina.
Kalambur - żartobliwa, dowcipna gra słów oparta na dwuznaczności wyrazów i identyczności lub podobieństwie ich brzmienia.
Kicz - bezwartościowe dzieło sztuki.
Klasycyzm - kierunek w sztuce nawiązujący do wzorów antycznych.
Klechda - podanie ludowe.
Komedia - gatunek dramatu obejmujący utwory o pogodnej tematyce i żywej akcji zamkniętej szczęśliwym zakończeniem.
Komiks - fabuła opowiedziana za pomocą serii obrazków rysunkowych.
Komizm - przedstawianie pewnych zdarzeń w sposób dowcipny, zabawny, wywołujący śmiech.
Kompilacja - praca naukowa pozbawiona oryginalności, powstała z zestawienia wyników wcześniejszych opracowań.
Kompozycja - budowa dzieła sztuki, układ określający funkcję jego elementów, wzajemnie ustosunkowanie treściowe i formalne elementów w ramach całości.
Koncept - wyszukany pomysł literacki.
Kronika - gatunek prozy historiograficznej, opowieść o dziejach przeszłych lub współczesnych w porządku chronologicznym.
Lakonizm - kształtowanie wypowiedzi w sposób maksymalnie zwięzły i oszczędny.
Legenda - opowieść o treści fantastycznej nasyconej pierwiastkami cudowności.
Legenda literacka - zespół mniemań krążących w społeczeństwie na temat prądu literackiego bądź pisarza.
Liryka - utwory literackie, których cechą jest wyrażanie osobistych przeżyć, uczuć i refleksji.
List - wypowiedź pisemna skierowana do określonego adresata.
Literatura piękna - dział piśmiennictwa obejmujący wypowiedzi, w których dominuje funkcja estetyczna, w przeciwieństwie do typów wypowiedzi o charakterze informacyjnym, naukowym i publicystycznym.
Litota - zastąpienie jakiegoś określenia odpowiadającym mu zaprzeczonym określeniem.
Maksyma - zasada postępowania lub ogólne prawidło moralne sformułowane w sposób zwięzły, zwykle w jednym zdaniu.
Manifest literacki - opublikowane w czasopiśmie lub jako druk samodzielny założenia programowe i postulaty ideowo-artystyczne.
Mesjanizm - pogląd historiozoficzny przypisujący jednostkom lub narodom (narodowi polskiemu wraz z innymi narodami słowiańskimi) szczególne posłannictwo w dziejach ludzkości.
Metafora - figura stylistyczna polegająca na takim łączeniu wyrazów, iż przynajmniej jeden wyraz zyskuje nowe znaczenie; przenośnia.
Metonimia - figura stylistyczna polegająca na oznaczeniu przedmiotu za pomocą nazwy oznaczającej inny przedmiot związany z poprzednim stosunkiem przyczyny do skutku, części do całości.
Metrum - jednostka miary wierszowej powtarzająca się w wersie.
Mimesis - naśladowanie rzeczywistości w sztuce.
Misterium - gatunek średniowiecznego dramatu religijnego.
Mitologia - zbiór podań antycznych o bogach i bohaterach.
Monodram - utwór dramatyczny, jednoaktówka, w której występuje tylko jeden monologujący bohater.
Monografia - praca naukowa poświęcona wyczerpującemu opracowaniu jednego zagadnienia, faktu, życiorysu jednej osoby.
Monolog - dłuższa wypowiedź jednej osoby kierowana do siebie lub odbiorcy.
Moralitet - gatunek dramatyczny ukształtowany w średniowieczu, obejmujący utwory o charakterze dydaktycznym lub filozoficznym, w którym występowały alegoryczne postacie.
Morał - końcowy wniosek o charakterze pouczającym, wyjaśniający sens zdarzeń w utworze.
Morfologia dzieła literackiego - to samo co struktura lub poetyka opisowa.
Motto - cytat postawiony przed tekstem utworu lub jego fragmentem.
Motyw - element kompozycji, określona myśl, zasada formalna lub treściowa dająca się wyróżnić w utworze literackim.
Motywacja - wyjaśnienie pobudek, umotywowanie działań postaci.
Mowa niezależna - jeden ze sposobów przytaczania wypowiedzi postaci w tekście narracyjnym.
Mowa zależna - jeden ze sposobów przytaczania wypowiedzi postaci w tekście narracyjnym; cytat podporządkowany jest składniowo narracji i stanowi zdanie podrzędne.
Narracja - wypowiedź monologowa prezentująca ciąg zdarzeń uszeregowanych w jakimś porządku czasowym, powiązanych z postaciami w nim występującymi.
Narrator - osoba opowiadająca w utworze literackim.
Nowela - prozaiczny utwór epicki niewielkich rozmiarów o skondensowanej i wyraziście zarysowanej akcji.
Oda - jeden z podstawowych gatunków liryki; utwór stroficzny o charakterze pochwalno-panegirycznym lub dziękczynnym, utrzymany w patetycznym stylu, opiewający wybitną postać, wydarzenie, uroczystość czy wzniosłą ideę.
Oksymoron - związek frazeologiczny obejmujące dwa opozycyjne znaczeniowo wyrazy - antonimy.
Opis - przedstawia szczegółowo: wygląd obiektu, zawartość obiektu, przebieg wydarzenia lub jakiś proces.
Opowiadanie - niewielki utwór epicki napisany prozą, tematycznie ograniczony do jednego wątku fabularnego; wyróżnia się brakiem wyraźnej konstrukcji, luźnym układem akcji, często wzbogaconej epizodami.
Oratorstwo - gatunek twórczości językowej, obejmujący wypowiedzi przeznaczone do publicznego wygłaszania.
Pamflet - utwór satyryczny, często anonimowy, będący napastliwą, demaskatorską i ośmieszającą krytyką osoby lub osób albo określonych zjawisk z życia społecznego i politycznego.
Pamiętnik - utwór literacki zawierający opisy wydarzeń oparte na bezpośredniej obserwacji autora.
Panegiryk - przesadna wypowiedź wysławiająca jakąś osobę.
Paradoks - sformułowanie zawierające myśl sprzeczną wewnętrznie.
Parafraza - swobodna przeróbka utworu literackiego, rozwijająca i modyfikująca treść pierwowzoru.
Paralelizm - tożsamość lub podobieństwo treściowe, kompozycyjne lub składniowe kilku części utworu, zdań lub wersów.
Parodia - wypowiedź naśladująca cudzy styl w celu jego ośmieszenia.
Pastisz - utwór świadomie podrabiający manierę stylistyczną konkretnego dzieła.
Patos - ton, styl sposób mówienia lub pisania podniosły, pełen powagi.
Personifikacja - nadanie przedmiotom, zjawiskom, zwierzętom, pojęciom abstrakcyjnym cech właściwych tylko ludziom; uosobienie.
Peryfraza - figura stylistyczna polegająca na zastąpieniu słowa oznaczającego dany przedmiot, czynność, cechę przez opis, metaforę lub charakterystykę przedmiotu; omówienie.
Pieśń - synonim utworu lirycznego.
Plagiat - przypisywanie sobie autorstwa dzieła, którego się nie napisało.
Plan treści - materiał znaczeniowy wypowiedzi.
Plan wyrażania - to sposób organizowania materiału językowego w wypowiedzi literackiej.
Pleonazm - zgromadzenie wyrazów lub zwrotów bliskoznacznych bądź synonimicznych; usterka stylistyczna.
Podanie - przekazywana z pokolenia na pokolenie opowieść historyczna oparta na legendach lub mitach.
Podanie - pismo z prośbą skierowaną do władz.
Podmiot liryczny - w utworze lirycznym fikcyjna osoba opowiadająca swoje przeżycia, doznania, refleksje i poglądy.
Poemat dydaktyczny - dłuższy epicki utwór wierszowany o charakterze rozprawy pouczającej.
Poemat dygresyjny - ukształtowany w okresie romantyzmu gatunek poezji narracyjnej, posługujący się dygresją, łączący elementy epickie z lirycznymi i dyskursywnymi.
Poemat epicki - wierszowany utwór narracyjny o mniej lub bardziej rozbudowanej fabule pozbawionej - w odróżnieniu od eposu - sytuacji epizodycznych, skupionej na głównym wątku; wierszowana opowieść, romans lub nowela.
Poemat heroikomiczny - gatunek poezji epickiej obejmujący utwory będące parodiami eposu bohaterskiego.
Poetyka - dziedzina teorii literatury zajmująca się strukturą dzieł literackich.
Poezja - dziedzina twórczości literackiej obejmująca utwory liryczne pisane mową wiązaną.
Porównanie - uwydatnienie wyróżnionych właściwości opisywanego zjawiska lub obiektu, przez wskazanie jego podobieństwa z innym zjawiskiem lub obiektem.
Porte-parole - w utworach literackich poglądy i przekonania autora wypowiedziane przez postacie utworu.
Posłowie - zamieszczone na końcu książki uwagi o dziele.
Powiastka filozoficzna - narracyjny utwór prozaiczny, którego świat przedstawiony ma za zadanie ilustrować w sposób nie ukrywany tezę światopoglądową lub moralną.
Powieść - podstawowy gatunek prozy epickiej czasów nowożytnych.
Powieść poetycka - ukształtowany w okresie romantyzmu gatunek poezji narracyjnej, powstały z połączenia elementów epickich i lirycznych.
Prąd literacki - zespół spójnych tendencji literackich właściwych danemu okresowi historycznemu.
Prometeizm - stanowisko etyczne uznające za ideał moralny poświęcenie się jednostki dla idei.
Proza - utwory pisane mową niewiązaną.
Proza poetycka - typ utworów prozaicznych nasyconych środkami właściwymi mowie poetyckiej (metaforyka, rytmizacja).
Przerzutnia - środek wyrazu stylistycznego w liryce, polegający na przerzuceniu zapisanej myśli do następnego wersu lub wydzielenia myśli w wersie.
Przypis - objaśnienie lub uzupełnienie określonego miejsca w tekście na dole strony bądź na końcu odpowiedniego fragmentu tekstu.
Przypowieść - alegoryczne opowiadanie o treści moralno-dydaktycznej lub religijnej.
Przysłowie - powiedzenie utrwalone w tradycji kulturowej, uogólniające doświadczenie społeczności; podane często w formie wierszowanej.
Psalm - biblijny utwór poetycki, a także literacki utwór liryczny wzorowany na pieśniach biblijnych.
Psałterz - zbiór psalmów wchodzących w skład 'Starego Testamentu'; księga zawierająca ten zbiór.
Publicystyka - wypowiedzi na aktualne w danym momencie tematy interesujące społeczeństwo.
Punkt kulminacyjny - wyeksponowanie zasadniczego momentu akcji.
Pytanie retoryczne - pytanie na które nie oczekujemy odpowiedzi, ponieważ dotyczy tematu ogólnie znanego lub zarazem zawiera w sobie odpowiedź.
Rapsod - poetycki utwór epicki (lub samodzielna część poematu) o charakterze patetycznym, opiewającym doniosłe wydarzenie historyczne lub znaną postać.
Recenzja - publikowana lub wygłaszana krytyczna ocena tworu naukowego lub kulturalnego.
Replika - ustna lub pisemna odpowiedź na zarzuty.
Reportaż - gatunek prozy publicystycznej stanowiącej żywy opis zdarzeń i faktów znanych autorowi z bezpośredniej obserwacji.
Retoryka - sztuka przemawiania oparta na teorii przekazywania myśli mówcy.
Rodzaj literacki - tradycyjny podział utworów literackich, ujętych w klasy o wspólnych cechach: liryka, epika i dramat.
Romans - jednowątkowy utwór o tematyce erotycznej.
Rozprawa - obszerna pisemna praca naukowa, prezentująca pełny zasób dostępnego materiału dowodowego.
Rozprawka - krótka rozprawa.
Rozwiązanie akcji - końcowy etap fabuły ostatecznie objaśniający zdarzenia zawarte w akcji.
Równoważnik zdania - wyraz lub zespół wyrazów pełniących funkcję zdania.
Rym - zgodność brzmieniowa co najmniej dwóch wyrazów na końcach wersów lub wewnątrz wersu.
Rytm - równomierne powtarzanie się elementów dźwiękowych i składniowych np. regularny rozkład sylab, akcentów, rymów, podobieństwo w budowie zdań.
Satyra - utwór literacki ośmieszający wady i przywary ludzkie, sposoby postępowania i poglądy, obyczajowość, stosunki społeczne i polityczne
Scena - jednostka kompozycyjna utworu dramatycznego: cząstka akcji wyodrębniona ze względu na występowanie w niej określonego zespołu osób.
Scenariusz filmowy - tekst literacki służący do kręcenia filmu; zawiera szkic fabuły utworu, ramową charakterystykę postaci i scenerii wydarzeń oraz dialogi.
Scenografia - plastyczne i architektoniczne ukształtowanie przestrzeni scenicznej widowiska teatralnego; obejmuje dekoracje, kostiumy i rekwizyty.
Scenopis - szczegółowy opis kolejnych ujęć (obrazu i dźwięku) sporządzony na podstawie scenariusza filmowego, będący w toku pracy nad utworem filmowym wytyczną dla reżysera, operatora, scenografa i kompozytora.
Science fiction - proza fantastyczno-naukowa, w której fantastyka dotyczy opisywania przyszłych osiągnięć nauki i techniki i ich wpływu na życie społeczeństwa i jednostki.
Sielanka - utwór poetycki, zwykle o charakterze liryczno - opisowym, przedstawiający w sposób wyidealizowany uroki życia wiejskiego, często o tematyce miłosnej.
Skecz - krótki utwór, najczęściej dialogowy, o charakterze humorystyczno - satyrycznym.
Sofizmat - wypowiedź mająca postać logicznego dowodu, w którym świadomie popełniono błąd rozumowania sprawiający, iż fałszywe twierdzenie zyskuje pozory prawdy.
Sonet - utwór poetycki o specjalnym metrum i układzie rymów, składający się z dwóch strof czterowersowych o charakterze opisowo-narracyjnym i dwóch trzywersowych o charakterze liryczno-refleksyjnym.
Streszczenie - krótkie omówienie zawartości publikowanego dzieła, umieszczone na końcu książki.
Streszczenie - wypowiedź pisemna lub ustna ujmująca w zwięzłej formie treść utworu epickiego, filmu lub sztuki.
Strofa - zespół wersów stanowiący całość w obrębie utworu wierszowanego, wyodrębniony graficznie i powtórzony w tym samym kształcie dwa lub więcej razy.
Strumień świadomości - rodzaj monologu wewnętrznego, zastosowany przez J.Joyce'a.
Styl - sposób wyrażania się, formułowania wypowiedzi
Symbol - znak, przedmiot, pojęcie zastępujące inne pojęcia lub przedmioty, mające poza znaczeniem dosłownym inne ukryte, odczytywane na podstawie doraźnej umowy (symbol matematyczny, chemiczny) lub na zasadzie nie w pełni określonej analogii (symbol artystyczny, którego istotą jest wieloznaczność).
Synekdocha - rodzaj metonimii polegający na użyciu nazwy całości lub ogółu przedmiotów na oznaczenie części lub jednego przedmiotu.
Średniówka - ustalony przez reguły dawnego systemu wersyfikacyjnego rytmiczny podział wewnątrzwersowy.
Świat przedstawiony - treść dzieła, całokształt zaprezentowanych w nim zjawisk (stanów rzeczy, procesów, przeżyć, działań ludzkich), odczytywany przez odbiorcę.
Teatr absurdu - kierunek we współczesnym dramacie operujący groteską i parodią.
Tekst - wypowiedź utrwalona graficznie.
Temat - podstawowa myśl, przedmiot utworu dzieła; zespół motywów stanowiący ośrodek świata przedstawionego utworu.
Tendencja - myśl, idea, teza utworu literackiego, dzieła naukowego, którą autor pragnie przekazać odbiorcy poprzez treść dzieła (często o niskim poziomie intelektualnym i artystycznym).
Tendencyjna literatura - literatura zwłaszcza powieść i dramat, która główny swój cel upatruje w propagowaniu aktualnych w danym czasie idei społecznych bądź politycznych.
Teoria trzech stylów - rozróżnia się następujące style: wzniosły, średni i prosty.
Teoria stylu wzniosłego - stosowana w wypowiedziach dotyczących doniosłych spraw. W dawnych czasach używany był w odniesieniu do osób wysoko usytuowanych w hierarchii społecznej. Stosowana w tragediach, eposach i podniosłych mowach.
Teoria stylu średniego - stosowana w wypowiedziach dotyczących nauki, kultury i spraw społecznych wyższej rangi. Stosowana w poematach opisowych, elegiach i moralizujących dialogach, oraz w mowach okolicznościowych.
Teoria stylu prostego - stosowana w wypowiedziach przeznaczonych dla przedstawiania tematów powszednich i życia prostych ludzi. Stosowana w sielankach, komediach, satyrze oraz pouczeniach.
Termin - wyraz lub grupa wyrazów o ściśle określonym definicyjnie znaczeniu; elementarna jednostka języka nauki.
Teza - wypowiedź którą się uzasadnia.
Tło - miejsce, środowisko, warunki w których toczy się akcja.
Tragedia - jeden z podstawowych gatunków dramatu. Utwór dramatyczny przedstawiający konflikt dążeń bohatera z nie dającymi się przezwyciężyć przeciwnościami, prowadzący do nieuchronnej klęski bohatera.
Tragikomedia - jeden z gatunków dramatycznych. Tragedia z pierwiastkami komediowymi.
Tragizm - splot nieszczęśliwych wydarzeń, okoliczności prowadzący do klęski bohatera.
Traktat - rozprawa obszernych rozmiarów, podejmująca podstawowe problemy danej dziedziny wiedzy. Ważna umowa międzynarodowa.
Treść - to co jest zawarte w wypowiedzi.
Trzy jedności - trzy podstawowe dominanty kompozycyjne dramatu antycznego - jedność czasu, akcji i miejsca.
Turpizm - programowe włączenie do poezji motywów brzydoty, kalectwa, choroby oraz odrażających zjawisk i przedmiotów.
Typ - postać literacka mająca cechy ponadindywidualne, właściwe jakiejś grupie ludzi lub tradycyjnie powtarzanemu wzorowi osoby literackiej.
Tytuł - nazwa nadana dziełu przez autora.
Ujęcie - forma opracowania, sposób przedstawienia czegoś.
Walenrodyzm - postawa człowieka, który poświęca swe życie słusznej walce z wrogiem ojczyzny, ucieka się w swoim działaniu do metod podstępu i zdrady.
Wartościowanie - sąd stwierdzający występowanie w dziele określonych wartości.
Wartość estetyczna - zdolność jakiegoś zjawiska do wywoływania przeżyć estetycznych.
Wartość stylistyczna - szczególne piętno stylistyczne właściwe określonemu elementowi językowemu ze względu na jego przynależność do pewnego stylu funkcjonalnego.
Wątek - zdarzenia fabularne, których ośrodkiem jest jedna postać lub parę postaci wyodrębnionych ze względu na rodzaj wiążących je relacji. Zajmuje miejsce pośrednie między zdarzeniem, a fabułą utworu.
Wątek główny - zdarzenia współtworzące losy postaci pierwszoplanowych.
Wątek uboczny - zdarzenia współtworzące losy postaci dalszoplanowych.
Wątki obiegowe - schematy przebiegu zdarzeń powtarzające się w różnych utworach literackich.
Wdzięk - właściwość dzieła sztuki uważana za konieczny warunek jego piękna. Wdzięk określany był jako przeciwieństwo sztuczności, będący wynikiem umiejętnego ukrycia wysiłku twórczego, odrzucenia sztywnych reguł i osiągnięcia efektu lekkości i swobody dzieła.
Wers - wyodrębniona graficznie samodzielna linijka wiersza.
Werset - wyodrębniony graficznie odcinek tekstu, obejmujący kilka zdań, tworzących dwudzielną całość znaczeniową i rytmiczno-intonacyjną.
Wersyfikacja - budowa wiersza; ogół zasad i właściwości systemowych i strukturalnych kształtujących mowę wierszową w odróżnieniu jej od prozy.
Wiersz - utwór pisany mową wiązaną ukształtowany przez rytm, często także przez rym.
Wiersze - rodzaje: biały, meliczny, nieregularny, sylabotoniczny, toniczny, obrazkowy, ropaliczny, składniowo-intonacyjny, stroficzny, stychiczny, sylabiczny, wolny.
Wieszcz - poeta mający dar przewidywania przyszłości.
Wstęp - wyodrębniona graficznie początkowa część dzieła informująca o jego treści.
Wywiad - rozmowa ze znaną osobistością podana do wiadomości publicznej.
Zawiązanie akcji - wstępny etap fabuły budowanej według klasycznych zasad, w którym zarysowuje się podstawowy konflikt.

Przydatna praca?
Przydatna praca? tak nie 444
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie