Przydatność 50%

Wybitne postaci Warmii i Mazur

Autor: lukasz_tarasiuk

Jak z wielu regionów Polski tak i z Warmii i Mazur wywodzą się znane postacie i osobowości zasłużone np.: walką o ojczyznę, zaangażowaniem w sprawy narodu, działalnością kulturalną itd. Mieszkańcy Warmii i Mazur mogą się poszczycić tym, że z ich terenów wywodzą się Ignacy Krasicki, Krzysztof Celestyn Mrongowiusz, Herman Marcin Gustaw Gizewiusz i Michał Kajka.
Ignacy Krasicki był słynnym poetą, powieściopisarzem i biskupem
Żył w latach 1735 – 1801. Urodzony w Dubienku koło Przemyśla. Ukończył szkołę prowadzoną przez jezuitów we Lwowie. Uczył się w seminarium duchownym w Warszawie. W latach 1759–1761 studiował w Rzymie. Od 1764r. przez dwa lata znajdował się w kręgu najbliższych współpracowników króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Był współzałożycielem i publicystą „Monitora”. W 1765r. był prezesem trybunału małopolskiego w Lublinie.
Od 1766r. stał się biskupem warmińskim, następnie zamieszkał w Lidzbarku Warmińskim. Po zaborze Warmii przez Prusy utrzymywał ścisły kontakt
z krajem. Po trzecim zaborze został arcybiskupem gnieźnieńskim. W latach 1798 – 99 zajmował się wydawaniem czasopisma „ Co tydzień”. Był czołowym pisarzem polskim. W swych poematach nie stronił od ostrej krytyki społeczno – obyczajowej duchowieństwa. W utworze Monachomachia opisał ciemnotę i nieróbstwo licznych wówczas zakonów żebrzących. Był autorem licznych, krótkich bajek i przypowieści. Pisał też sztukę komediową. Objawiał się jako mądry obserwator świata, patrzący z gorzkim uśmiechem na panującą w nim głupotę, przemoc i kłamstwo. Był najwybitniejszym przedstawicielem literatury polskiej XVIII w.
Zmarł w 1801r. w Berlinie. Dwadzieścia osiem lat po jego śmierci prochy zostały przeniesione do Katedry Gnieźnieńskiej.
Krzysztof Celestyn Mrongowiusz był pisarzem, tłumaczem, leksykografem, gramatykiem, pastorem. Żył w latach 1764 – 1855. Był profesorem języka polskiego i nauczycielem w szkole katedralnej w Królewcu. Od 1797r. był działaczem w Gdańsku m.in. był profesorem w Gdańskim Gimnazjum Akademickim. Był członkiem TPN w Warszawie i Krakowie, Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu. Spuścizna literacka i naukowa Mrongowiusza obejmuje kilkadziesiąt pozycji. Wydał słowniki, m.in. Dokładny słownik polsko-niemiecki krytycznie wypracowany. Ausfhrliches polnisch-deutsches Wrterbuch wydany w 1835r. Ausfhrliche Grammatik der polnischen Sprach wydany 1837r., zbiory kazań i pieśni religijnych. m.in. Postylla kościelna i domowa, cz. 1–2, wydane w 1834–35r. Tłumaczył utwory np.: Homera, Ksenofonta, Epikteta z Hierapolis, Teofrasta z Eresos, Platona oraz I. Kanta; Mrongowiusz był pierwszym badaczem kaszubszczyzny i gwar Warmii i Mazur.
Herman Marcin Gustaw Gizewiusz był etnografem, działaczem oświatowym na Mazurach, pastorem kościoła ewangelickiego. Żył w latach 1810 – 1848r. Pochodził z polskiej rodziny Giżyckich osiadłej na Mazurach w XVI w., która uległa zniemczeniu. Ukończył studia teologiczne i nad językiem polskim w Królewcu. Od 1835r. polski Kaznodzieja parafii ewangelickiej w Ostródzie. Był on zainteresowany kulturą Mazur i studiował ją.
Bronił prawa i kultury ludu mazurskiego, a zwłaszcza szkoły polskiej
na Mazurach. W 1841 wraz z Krzysztofem Celestynem Mrongowiuszem współautor memoriału domagającego się uznania języka polskiego na
Mazurach, który osobiście doręczył królowi Fryderykowi Wilhelmowi IV.
Działalność ta wywołała napaści ze strony zwolenników germanizacji, a władze kościelne wytoczyły mu procesy dyscyplinarne w roku 1843 oraz w 1847. Gizewiusz zapoczątkował badania etnograficzne regionu mazurskiego. Układał śpiewniki polskie m.in. Śpiewnik szkolny i domowy wydany w 1846r. Był współzałożycielem pisma „Przyjaciel Ludu Łecki”. Współpracował z przedstawicielami czeskiego i serbołużyckiego ruchu narodowego. Autor pracy na temat kultury i języka ludności mazurskiej Polskiej kwestii językowej w Prusach wydanej w 1845, wydanie polskie 1961r. W 1848r. został wybrany posłem do parlamentu w Berlinie, zmarł przed objęciem mandatu. W 1946r. miejscowość Łuczany na Mazurach nazwano na cześć Gizewiusza — Giżyckiem
MICHAŁ KAJKA był najwybitniejszym mazurskim poetą ludowym. Żył w latach 1858–1940. W 1883r. osiadł we wsi Ogródek na Mazurach. Działacz narodowy i polityczny. W 1896r. był współzałożycielem Mazurskiej Partii Ludowej. W 1920 uczestnik akcji plebiscytowej. W swych utworach poetyckich, głównie religijnych i patriotycznych (np. O, ojczysta nasza mowa), nawiązywał do moralistycznej i religijnej tradycji poezji polskiej, od polskich przekładów Biblii i poezji Jana Kochanowskiego po utwory Marii Konopnickiej. Twórczość i działalność społeczno-oświatowa Kajki przyczyniła się do obudzenia świadomości narodowej wśród ludu mazurskiego. W 1927r. zostały wydane Pieśni mazurskie, Opowiadania ucieszne, wybór wierszy Zebrałem snop plonu (1958), Z duchowej mej niwy (1982)




Bibliografia

• Maria Gensler, Bohdan Gołębiowski, Ewa Marciniak, Andrzej Syta „Historia i społeczeństwo” WSiP Warszawa 2000
• „Nowa multimedialna encyklopedia powszechna PWN” wersja 1.0 Warszawa 1999r.
• Grażyna Maszczyńska – Góra, Jadwiga Gustawicz, Małgorzata Kaliszewska „Uczę się świata”- podręcznik do języka polskiego KLEKS Bielsko – Biała 2003r.
• „Mała encyklopedia PWN” Warszawa 2000r.

Przydatna praca?
Przydatna praca? tak nie 14
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie