Przydatność 45%

Wielka Emigracja

Autor: Dominika1186

Wielka emigracja to emigracja polityczno-patriotyczna po upadku powstania litopadowego (1830-1831), do której dołączyli w późniejszym okresie inni uchodźcy, głównie z zaboru rosyjskiego. Odegrała dużą rolę w historii Polski XIX w. Należała do największych ruchów migracyjnych w Europie tamtego czasu. Jej ośrodkiem był Paryż, we Francji liczyła ok. 6 tys. osób. Znaczące ośrodki emigracyjne znajdowały się również w Belgii i Anglii.

Polska emigracja po powstaniu listopadowym wyróżniała się zdecydowanie wśród licznych emigracji, które występowały w Europie w XIX w. Była najliczniejsza - objęła około 8-9 tys. żołnierzy i cywilów i odegrała ważną rolę w przyszłych losach Polski: zainicjowała działania konspiracyjne i walkę zbrojną w kraju oraz programy polityczne na przyszłość. W skład Wielkiej Emigracji wchodzili przedstawiciele szlachty (ok. 3/4 całości), żołnierze powstańczy, członkowie Rządu Narodowego, politycy, pisarze i artyści. Między nimi było wielu sławnych i wybitnych ludzi i dlatego nazywamy ją "Wielką Emigracją". Najwięksi wśród nich to czołowi poeci Mickiewicz i Słowacki, a nadto genialny Chopin oraz historyk, członek powstańczego rządu, mędrzec Lelewel. Wszyscy chociaż na emigracji pracowali bez przerwy dla sprawy polskiej; Mickiewicz na wzór Dąbrowskiego utworzył we Włoszech zbrojny legion, ale już nie było Napoleona, który poprowadziłby ten legion nad Wisłę. Na emigrację udali się wyłączeni z carskiej amnestii inicjatorzy i kierownicy powstania, a także wielu jego uczestników, którzy odrzucili amnestię, licząc na rychłe wznowienie walki; ok. 2/3 emigrantów osiadło we Francji (gł. na prowincji), pozostali — w W. Brytanii, Belgii, Szwajcarii, Algierii i Stanach Zjednoczonych. Była to gł. młoda inteligencja (wywodząca się ze zdeklasowanej szlachty), część bogatych ziemian i plebsu.Niepowodzeniem zakończyły się starania o kompromisową jedność emigracji. Było to związane zarówno ze sporami na temat przyczyn klęski powstania i koncepcji działań na przyszłość. Znaczenie miał też skład społeczny emigracji: zdecydowana przewaga elementów szlacheckich (3/4) nad plebejskimi rodziła obawy tych ostatnich, że ich stanowisko mogłoby zostać zignorowane. Konserwatyści i cześć liberałów uważali za główny powód klęski dysproporcję sił na korzyść Rosji i brak realnego poparcia przez państwa zachodnie. Oskarżali też lewicę powstańczą o niekarność, żądając podporządkowania się uznanym autorytetom. Drugą sprawą, która wpłynęła na podział, był stosunek do sprawy chłopskiej. W ostatecznym rezultacie powstały trzy zasadnicze kierunki - obozy polityczne emigracji:
demokratyczny
plebejsko-radykalny
konserwatywno-ziemiański

Obóz liberalno-zachowawczy był reprezentowany przez Htel Lambert z A.J. Czartoryskim na czele; obóz demokr. początkowo skupiał się wokół Kom. Narodowego Pol. (1831–32, pod przewodnictwem J. Lelewela), następnie reprezentowało go Towarzystwo Demokratyczne Polskie, od którego oderwała się rewol. lewica, tworząc Gromady Ludu Polskiego (Grudziąż i Humań). Secesja części członków TDP spowodowała powstanie rewolucyjno-demokratycznej organizacji Lud Polski (Gromady Grudziąż i Humań, 1835-1846). Kierunek demokratyczno-republikański i częściowo lewicowy reprezentowały ugrupowania znajdujące się pod wpływem J. Lelewela: Komitet Narodowy Polski (1831-1832), a także tajne organizacje stawiające sobie za cel organizowanie partyzantki i patriotycznych spisków w kraju: 1832 Zemsta Ludu (nieudana wyprawa do zaboru austriackiego oddziału J. Zaliwskiego), Młoda Polska 1832-1834 (m.in. pomoc w zorganizowaniu spisku S. Konarskiego). Zasługą Lelewela było doprowadzenie do utworzenia Zjednoczenia Emigracji Polskiej (1837-1846).

Do najważniejszych sił politycznych Wielkiej Emigracji należało stronnictwo konserwatywno-ziemiaskie księcia A.J. Czartoryskiego, nazywane od jego siedziby w Paryżu Htel Lambert, skupiające się głównie na działalności dyplomatyczno-propagandowej na arenie międzynarodowej oraz dysponujące czasopismami, m.in.: Le Polonais (1833-1837), Kraj i Emigracja (1835-1843), Trzeci Maj (1839-1848), Wiadomości Polskie (1854-1861). Do ważniejszych periodyków emigracyjnych należał także Pielgrzym Polski (1832-1833). Obóz konserwatywno-ziemiański zrzeszał cywilne i wojskowe kierownictwo powstania, część inteligencji i nieutytułowanej emigracji, skupione przy Adamie J. Czartoryskim i uznające międzynarodową pozycję księcia i jego walory, jako ponadpartyjnego przywódcy narodu.
Program społeczno-polityczny stopniowo zbliżał się w niektórych punktach do haseł liberalno-demokratycznych: przejście od zastąpienia pańszczyzny oczynszowaniem do uwłaszczenia na zasadach dobrowolnej umowy. Przyszłe państwo polskie miało być monarchią konstytucyjną o ustroju nawiązującym do postanowień konstytucji 3 Maja -> władza w rękach elity szlachecko-burżuazyjnej. Elastyczność programu insurekcyjnego pozostawała w ścisłym związku z rozwojem sytuacji międzynarodowej. Głównym polem działania były akcje dyplomatyczne podejmowane w Europie Zachodniej, na Bałkanach i Wschodzie - jednym słowem wszędzie, gdzie można było zaszkodzić Rosji.

Obok działalności politycznej obóz ten prowadził działalność dobroczynną, kierował i wspierał finansowo organizacje naukowe i literackie: Biblioteka Polska w Paryżu (1839), Towarzystwo Literackie Polskie (1832) przekształcone w Towarzystwo Historyczno-Literackie. Wspierał rozwój kultury polskiej poprzez pomoc dla przebywających na emigracji wybitnych twórców - Mickiewicza, Szopena, Słowackiego.

Działalność i program obozu demokratycznego:
 Komitet Tymczasowy Emigracji został zorganizowany z inicjatywy "Kaliszan" (Bonawentura Niemojewski) 6 listopada 1831 i rozwiązany po powołaniu przez członków Towarzystwa Patriotycznego (15 grudzień 1831) Komitetu Narodowego Polskiego na czele z Lelewelem. Teoria "pierwotnego gminowładztwa" z prac historycznych Lelewela nie znalazła jednak odzwierciedlenia w jego działalności politycznej, w której dystansował się od radykalnych rozwiązań - stając na pozycjach umiarkowanego centrum politycznego.
 KNP nawiązuje współpracę z karboniuszami we Francji, Włoszech i krajach niemieckich - republikanizm demokratyczno-burżuazyjny
 w trakcie przygotowań do podjęcia konspiracji i walki w kraju nastąpiło rozwiązanie KNP przez władze francuskie oraz wydalenie Lelewela z Francji (przełom 1832/3 - pretekstem była odezwa "Do braci Rosjan")
 w Szwajcarii leleweliści nawiązują kontakty z emigracją włoską ("Młode Włochy" Józefa Mazziniego). Konsekwencją tych kontaktów było założenie przez przywódców emigracji polskiej, włoskiej i niemieckiej "Młodej Europy", w skład której weszła powstała 12 maja 1834 pod przywództwem Lelewela "Młoda Polska". Program tej organizacji - o charakterze kadrowym - oparto na zasadach republikańsko-demokratycznych, pomijając całkowicie kwestię reform społecznych. Kontakty z krajem utrzymywano poprzez emisariuszy (Szymon Konarski). "Młoda Polska" zaprzestała działalności w 1838. Część jej członków przystąpiła do Towarzystwa Demokratycznego Polskiego (sam Lelewel dopiero w 1846)
 Towarzystwo Demokratyczne Polskie powstało 16 marca 1832 w wyniku odejścia z KNP kilkunastu radykałów (Tadeusz Krępowiecki, Jan Nepomucen Janowski, ks. Kazimierz Aleksander Pułaski). Następnego dnia - 17 marca - wydano tzw Mały Manifest TDP, w którym: potępiono szlacheckich przywódców powstania listopadowego za stanowy egoizm, stwierdzono potrzebę pozyskania dla walki o wolność Polski postępowych sil Europy, roztoczono utopijną wizję "wspólnej dla wszystkich ziemi i jej owoców". W nieco późniejszej odezwie "Do obywateli żołnierzy" ogłoszono hasło nadania chłopom na własność użytkowanej przez nich ziemi.

Usuwanie z TDP członków o poglądach zbyt radykalnych (Pułaski w 1832, Krępowiecki w 1833, Worcell w 1835) doprowadziło do zmiany układu sił w kierownictwie organizacji. Konsekwencją było przejęcie władzy przez grupę skupioną wokół Wiktora Heltmana. 4 grudnia 1836 wydają oni Wielki Manifest. Zawarte w nim postanowienia przeformułowują program TDP w duchu demokratyczno-burżuazyjnym: złagodzono zarzuty przeciw szlachcie - dostrzegając w niej obok ludu uczestnika w przyszłym wyzwoleniu kraju, zapowiedziano nieodpłatne uwłaszczenie chłopów - użytkowników. Polska miała stać się republiką w przedrozbiorowych granicach.

Na przełomie lat 30/40 XIX wieku TDP było najliczniejszym ugrupowaniem emigracyjnym - ponad 2 tys. członków - zorganizowanym w lokalne sekcje i kierowanym przez pięcioosobową (wybieraną rocznie) Centralizację.

Działalność i program nurtu plebejsko-radykalnego:
 przybyli do Wielkiej Brytanii w 1834 z Prus żołnierze - powstańcy zorganizowali 2 sekcje TDP (na wyspie Jersey i Portsmouth)
 radykalizacja nastrojów i wpływy socjalizmu utopijnego powodują zerwanie z TDP (1835) i założenie przy udziale Krępowieckiego, Pułaskiego i Worcella nowej organizacji. Składały się na nią: Gromada Grudziąż, Gromada Humań (koliwszczyzna na Ukrainie 1868), Gromada Praga (powstała w Londynie dla upamiętnienia rzęzi Pragi 1794). Wszystkie razem występowały pod zbiorową nazwą "Lud Polski" (symboliczną tak jak nazwy cząstkowe).

Działające w izolacji od kraju, atakowane w środowisku emigracyjnym za utopijny program (hasła antyszlacheckie, zapowiedź likwidacji nierówności społeczno-prawnych i majątkowych oraz przekazanie własności środków produkcji, w tym ziemi, ludowi, który miał odzyskać niepodległość Polski w drodze rewolucji ludowej). Gromady popadały w wewnętrzne spory ideologiczne. Po odejściu Krępowieckiego i Worcella głównym przywódcą zostaje Zenon Świętosławski. Poprzednie założenia programowe zostają przeredagowane w stylu religijno-mistycznym (1842)
 po wybuchu powstania krakowskiego 1846 nastąpiło rozwiązanie Gromad. Część członków ponownie przystąpiła do TDP, część zaś udała się na dalszą emigrację do USA
Wielka Emigracja założyła również liczne instytucje i zrzeszenia, zlokalizowane w większości w Paryżu, np.: Towarzystwo Litewskie i Ziem Ruskich (1831-1836), Towarzystwo Historyczno-Literackie (1832-1893), liceum polskie w Batignolles (1842-1900), Bibliotekę Polską (1838), księgarnie i drukarnie m.in. E. Januszkiewicza, A. Jełowickiego, S. Dembowskiego, J. Marylskiego (1835-1842).

Przydatna praca?
Wersja ściąga:
Przydatna praca? tak nie 58
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie