Przydatność 60%

Muzyka baroku.

Autor: Nanek

Okres Baroku zamyka się w latach 1597 (powstanie pierwszej opery)-1750 (śmierć Jana Sebastiana Bacha). Na początku epoki dominowała jeszcze muzyka religijna, jako pozostałość po Średniowieczu i Renesansie; natomiast koniec epoki oznacza już zmianę proporcji: muzyka świecka wysuwa się na plan pierwszy i ta sytuacja niezmiennie trwa do naszych czasów. Nastąpił poważny wzrost znaczenia i autorytetu dworów - nie tylko królewskich czy magnackich, ale nawet szlacheckich. Podobne zjawiska aczkolwiek skromniejszego wymiaru, obserwujemy w odniesieniu do miast i mieszczan. Ta stała dążność do podkreślenia świetności osoby, stanowiska czy też pozycji społecznej spowodowała bardzo poważne zwiększenie zapotrzebowania na muzykę - nie tylko jako element podnoszący rangę uroczystości i nadający jej znaczny splendor czy wręcz przepych, ale także jako służący zabawie, wypełnianiu wolnego czasu itp. Z kolei, potrzeba muzyki mogła być zaspokojona jedynie znacznie zwiększoną liczbą muzyków, których przecież nie było, bo w tamtych czasach szkoły muzyczne nie były jeszcze znane. Efektem tej nie-typowej sytuacji było takie zjawisko, że każdy, kto chociaż trochę umiał grać, zapraszany był do współpracy w zespole instrumentalnym, i grał, najczęściej mocno fałszując, bowiem jego skromne umiejętności wykluczały poprawne wykonanie utworu. Jednak tak mierna praktyka wykonawcza była dla słuchaczy zupełnie nie do zniesienia; powstał więc problem: w jaki sposób można pogodzić sprzeczność, jaką była konieczność współpracy z bardzo słabo zawodowo przygotowanymi muzykami - z jednej strony, z drugiej zaś - dążność
do osiągnięcia poziomu gry możliwego już do przyjęcia.
Rozwiązaniem problemu stał się bas cyfrowy, czyli basso continuo.
Jest to sposób zapisywania partii basowej za pomocą cyfr umieszczonych nad pięciolinią. Basso continuo stało się podstawą akordową, szkieletem harmonicznym prawie wszystkich utworów zespołowych powstałych w epoce Baroku. Basso continuo realizowano na instrumentach o stałym stroju, to jest na klawesynie - w muzyce kameralnej, i na organach - w muzyce kościelnej.

Gatunkiem, który rozwinął się w Baroku jest opera. Za pierwsze dzieło operowe uznana jest Dafne Jakuba Peri (1597r.). Opera jest połączeniem dramatu (libretto), muzyki, plastyki (dekoracje i kostiumy), baletu, oświetlenia i efektów specjalnych. Pierwsze dzieła tego gatunku w niewielkim tylko stopniu przypominały znane nam opery Mozarta
czy Moniuszki. Nie było jeszcze baletu, stosowano niewymyślne dekoracje, scenę oświetlano świecami lub lampami oliwnymi, a o efektach specjalnych nie warto nawet wspominać. Sceną najczęściej bywały salony arystokracji. Pierwszym kompozytorem, który w poważnym stopniu przyczynił się do rozwoju tego gatunku, był Claudio Monteverdi (1567-1643) - nie bez racji nazywany „ojcem opery”. Pierwsze jego dzieło tego gatunku pt. Orfeo powstało dość późno, bo dopiero w 1607 r. , kiedy kompozytor liczył sobie 40 lat i był powszechnie znany z innego rodzaju twórczości. Już w swej pierwszej operze Monteverdi zastosował arie,
a zamiast dialogów wprowadził duety, w znaczny sposób zwiększył rolę chóru i orkiestry. W następnych tego typu dziełach w dalszym ciągu powiększał orkiestrę wprowadzając do jej składu nowe instrumenty, a także zwiększając liczbę muzyków. C. Monteverdi wprowadził również do oper instrumentalny wstęp, który nazwał toccatą. Z tego wstępu rozwinęła się później uwertura, która w tamtym okresie nosiła nazwę symfonii.
Powstały dwa rodzaje uwertur: uwertura francuska, która składa się
z dwóch części - wolnej i szybkiej; oraz uwertura włoska lub neapolitańska, która składa się z trzech części - szybka, wolna, szybka.
Monteverdi jest również kompozytorem mszy, hymnów i innych utworów religijnych, ocenianych prawie tak wysoko, jak jego twórczość operowa.

Ogromnie ważnym momentem rozwoju kultury muzycznej stało się otwarcie w 1637 roku pierwszego stałego teatru operowego w Wenecji. W nie-długim czasie podobne placówki powstały na terenie całych Włoch. Utworzyło się wiele ośrodków muzycznych, tak zwanych szkół.
Największe były w takich miastach jak Rzym, Wenecja czy Neapol.
Najwybitniejszym przedstawicielem „szkoły neapolitańskiej” był Aleksandro Scarlatti (1660-1725), który skomponował aż 114 oper, 20 serenad wokalnych, 801 kantat, 30 oratoriów i wielkich kantat kościelnych, 14 mszy, 12symfonii di concerto grosso, 6 koncertów na instrumenty smyczkowe, 6 koncertów na klawesyn, a także bardzo wiele utworów drobniejszych. Natomiast we Francji w tym czasie szczególną sławą cieszył się Jean Baptiste Lully (1632-1687), stworzył narodową operę, operę francuską.

Poza operą w Baroku rozwinęły się jeszcze dwa gatunki muzyki jakimi są świecka kantata i religijne oratorium. Tak oratorium, jak
i kantata zbliżone są w swej warstwie muzycznej do opery bowiem także i tu występuje orkiestra, chór i śpiewacy - soliści. Natomiast w obu gatunkach nie ma akcji scenicznej, nie ma także baletu, dekoracji i kostiumów. Nazwa „oratorium” pochodzi od rzymskich domów modlitwy zwanych „oratorio” (słowo ora w j. łacińskim oznacza módl się), w których to domach organizowano spotkania, w trakcie których śpiewano nabożne pieśni. Ostateczną formę oratorium ustalił działający w Wenecji włoski kompozytor Giacomo Carissimi (1605-1674) przejmując wszelkie środki muzyczne wykształcone na gruncie muzyki operowej
czyli uwerturę, arie, duety, partie instrumentalne, partie chóralne
i partie wokalno - instrumentalne. Oratorium może składać się z kilku większych części podzielonych na drobniejsze fragmenty, a całość rozmiarami i czasem trwania porównywalna jest z operą. Oratorium jest w zasadzie utworem religijnym, aczkolwiek zdarzają się i oratoria świeckie; natomiast kantata jest w zasadzie utworem świeckim, ale spotykamy również wiele kantat religijnych. Słowo „kantata” pochodzi od łacińskiego cantare co znaczy śpiewać. Głównym przedstawicielem tego gatunku był w pierwszej połowie epoki wspomniany już Giacomo Carissimi, ale do największej świetności kantatę doprowadził J. S. Bach,
który w tych utworach wykorzystał całe bogactwo ówczesnych środków wy-razu: fragmenty polifoniczne i homofoniczne, arie solowe (z akompaniamentem orkiestrowym), a nawet arie z towarzyszącym solowym instrumentem koncertującym. Wśród Bachowskich kantat religijnych za jedną z najświetniejszych uchodzi Gott ist mein Konig (Bóg jest moim królem), a ze świeckich największą popularność zyskała słynna Kantata o kawie.

Razem z rozwojem muzyki idzie postęp w dziedzinie nowych instrumentów. To właśnie w Baroku powstają skrzypce, altówki, wiolonczele i kontrabasy (te instrumenty wyparły wiole), powstaje także pierwszy fortepian, który był wynalazkiem Włocha Bartolommeo Cristofori.
W Baroku także udoskonalano wiele starszych instrumentów takich jak flety i organy.

Concerto grosso jest to gatunek muzyki instrumentalnej również po-wstały w Baroku. W koncercie tym występuje grupa solistów zwana concertino, zespół akompaniujący i BC określani łącznym mianem tutti (z włoskie-go: wszyscy). Twórcą concerto grosso jest włoski kompozytor Arcangelo Corel-li (1653-1713). Najwybitniejszym jego concerto grosso jest Concerto grosso g - moll „Boże Narodzenie”. Klasyczną formę temu gatunkowi nadał jednak An-tonio Vivaldi (1675-1741) ustalając trzyczęściowy schemat budowy: szybka - wolna - szybka. Wspaniałe concerto grosso pisali także: Jerzy Fryderyk Handel i J. S. Bach - twórca słynnego cyklu 6 Koncertów brandenburskich.

Concerto grosso w późniejszym czasie przekształciło się w koncert solowy. Jego twórcą jest najprawdopodobniej Giuseppe Torelli (1658-1709), włoski skrzypek i kompozytor. Gatunek ten rozwinął jeden
z najwybitniejszych kompozytorów włoskich Antonio Vivaldi. Jego dorobek artystyczny to 49 oper, 24 świeckie kantaty, 14 nieszporów 55 motetów, 225koncertów na instrumenty solowe z orkiestrą oraz BC,
23symfonie, 18 sonat na skrzypce i BC, a także wiele innych drobniejszych utworów. Wśród jego koncertów solowych na pierwsze miejsce wysuwają się 4 koncerty na skrzypce solo, orkiestrę i BC - pod ogólnym tytułem Cztery pory roku.

Trzecim gatunkiem muzyki instrumentalnej, któremu Barok nadał określoną formę, jest sonata. Powstały dwa rodzaje sonaty: sonata da chiesa (chiesa po wł. znaczy kościół), czyli sonata kościelna
sonata de camera (camera po wł. znaczy pokój), czyli sonata kameralna Sonata da chiesa ma następującą budowę: wolna - szybka - wolna - szybka, były jednak też sonaty trzy częściowe.

Końcowy etap epoki Baroku nosi nazwę Rokoko i to właśnie w okresie powstała forma muzyczna zwana fugą (co w języku łacińskim znaczy ucieczka, gonitwa). Fuga jest przede wszystkim formą instrumentalną, aczkolwiek zdarzają się fugi wokalne lub wokalno - instrumentalne. Fuga jest uważana jako najdoskonalszy gatunek powstały
w Baroku. Fugi pisał miedzy innymi Bach, który pod koniec życia napisał książkę pt. „Die Kunst der Fuge” (co po polsku znaczy Sztuka fugi).

Jerzy Fryderyk Handel (1685-1759) to jeden z najwybitniejszych muzyków wszystkich czasów. Pisał dzieła orkiestrowe (np. „Muzyka na wodzie”, „Muzyka sztucznych ogni”), dramatyczne oratoria (np. „Mesjasz”, „Salomon”), muzykę kameralną (np. sonaty, concerto grosso), opery (np. „Rodrigo”, „Juliusz Cezar”). To tylko część z jego wielkiego dorobku artystycznego.

Jan Sebastian Bach (1685-1750) to inny bardzo wielki kompozytor, twórca takich dzieł jak Koncerty Brandenburskie, Oratorium na Boże Narodzenie, Wariacje Goldberowskie, Toccata i Fuga d-moll.
Są to tylko przykłady dzieł z ogromnego dorobku Bacha.

Polska także miała wielu wybitnych twórców, takich jak: Marcin Miel-czewski (napisał wiele utworów instrumentalnych), Adam Jarzębski (muzyk, budowniczy i pisarz), Bartłomiej Pękiel (znany z Missa Pulcherrima (z łać. Msza Najpiękniejsza) i Audite mortales (z łać. Słuchajcie śmiertelni)) i Grzegorz Gerwazy Gorczycki (znany z dzieła Missa Paschalis (z łać. Msza Wielka-nocna)) i inni.

Barok we wszystkich dziedzinach sztuki wydał dzieła nieprzeciętnej wartości, a ponadto wywarł wpływ nie tylko na następną epokę, czyli Klasycyzm, ale i na czasy znacznie późniejsze, w tym i na naszą współczesność.

Przydatna praca?
Wersja ściąga:
Przydatna praca? tak nie 161
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie
JAK DOBRZE ZNASZ JĘZYK ANGIELSKI? x ads

Otrzymałaś kupon na darmowe lekcje angielskiego.

3 MIESIĄCE NAUKI MOŻESZ MIEĆ GRATIS.
Odbierz kupon rabatowy