Przydatność 65%

„Laura i Filon” Franciszka Karpińskiego oraz „Żeńcy” Szymona Szymonowica jako sielanki

Autor:

Sielanka (bukolika, ekloga, idylla, skotopaska, pastorela, pastuszka)
Podstawowy gatunek tzw. literatury pastoralnej, rozwijającej się już w epoce starożytnej, kiedy to autorami utworów tego typu byli pisarze greccy: Teokryt i Wergiliusz. Oni też nadali gatunkowi dwie podstawowe formy:
• realistycznego, rodzajowego obrazka z życia (wzór Teokryta)
• mocno skonwencjonalizowanej alegorii osadzonej w wyidealizowanej, mitycznej krainie Arkadii, zaludnionej przez pasterzy, rolników, myśliwych i rybaków, którzy wiodą żywot prosty, szlachetny i zgodny z prawidłami otaczającej ich natury (wzorzec Wergiliusza).
Cechą konstruktywną sielanki są dwie płaszczyzny kompozycyjne:
• liryczno - opisowe wprowadzenie, służące zarysowaniu sytuacji dramatycznej;
• przytoczenie wypowiedzi bohaterów, prezentowanych najczęściej w formie pieśni pasterskiej, ale także dysputy estetycznej, traktatu o gospodarstwie, osobistego wyznania.
Gatunek ten, rozwijający się w wielu literaturach europejskich od średniowiecza począwszy, zyskał szczególne znaczenie pod koniec XVIII i na początku XIX w., kiedy stał się sztandarowym gatunkiem sentymentalizmu. W okresie Odrodzenia jego najważniejszymi twórcami byli:
• we Włoszech Dante, Petrarca i Bocaccio;
• we Francji Ronsard, Marot, du Bellay;
• w Anglii Sidney, Spencer;
• w Polsce Jan Kochanowski, Andrzej i Piotr Zbylitowscy, Grzegorz z Sambora, Bartłomiej i Szymon Zimorowicowie, Szymon Szymonowic

Sentymentalizm
-przesadna, nadmierna uczuciowość, czułostkowość. Twórcą sentymentalizmu jest Jan Jakub Rousseau. Styl ten chętnie posługiwał się sielanką i elegią, powołał nowy typ bohatera: chłopa, pasterza. Można mówić o dwóch rodzajach sentymentalizmu:
• do głosu dochodzi prawdziwe uczucie, motywy ludowe przewijają się jako wyraz autentycznych sytuacji i przeżyć ludzkich;
• dochodzi do pewnego rodzaju maskarady, bohaterowie udają uczucia, wzdychają w sposób teatralny, zaś pejzaż wokół robi wrażenie dekoracji.

Laura i Filon
Cechy sielanki
• Tekst jest udramatyzowany: jest dialogiem pomiędzy dwojgiem bohaterów, pasterzy:
Jutro paść będzie trzodę przy borze(...)
Teraz mi Laura za wszystko stanie,
Wszystkim pasterkom przodkuje.
Bohaterowie mają się spotkać nocą, przy świetle księżyca
Pod umówionym jaworem.
• Przestrzeń utworu jest przestrzenią wiejską. Jej elementy sielankowe to noc, księżyc, bór, jawor, koszyk malin, psy, wieniec, trzoda.
• Historia kończy się szczęśliwie: kiedy Laura o umówionej porze przychodzi na umówione miejsce i nie zastaje ukochanego, wpada w rozpacz, podejrzewając go o zdradę. Okazuje się jednak, że Filon ukrył się za drzewem.
Cechy sentymentalizmu
• Wątek miłosny jest wątkiem wiodącym całej historii.
• Zarówno imiona, jak i zachowanie bohaterów nie przystają do wyobrażeń o wieśniakach. Połączenie rzeczywistości ludowej z dworską sprawia wrażenie maskarady.

Żeńcy (sielanka realistyczna, arcadia profana)
Cechy sielanki
• Tekst jest udramatyzowany dzięki dialogom Oluchy i Pietruchy ścinających siano oraz Starosty.
• Przestrzeń wiejska (żniwa).
• Prosty, ludowy język utworu przejawia się w dialogach dwóch bohaterek:
Bicz po grzbiecie, a jam nań nie barzo gotowa.
Lepiej złego nie draźnić, ja go abo chwalę, abo mu pochlebuję (...)
• Elementem powtarzającym się w tekście jest sielankowa pieśń o słoneczku:
Słoneczko, śliczne oko, dnia oko pięknego.
Starosta zostaje porównany do słońca na zasadzie kontrastu, wynikającego z przekroczenia praw naturalnych; jest to kontrast między światem dobra a światem zła.
• Tekst dobrze się kończy: starosta staje się nieco bardziej łagodny, pozwala bohaterkom przerwać pracę:
Kładźcie sierpy, kupami do jadła siadajcie,
W kupach jedzcie, po chrustach się nie rozchadzajcie.
Cechy realizmu
• Brak wyidealizowania świata i życia wiejskiego: kobiety muszą pracować ponad swoje siły, są bite zmęczone i głodne.
Cechy barokowe
• Kontrast światłocieni.
• Dynamika uzyskana poprzez zróżnicowanie wypowiedzi, ruch chłopek przy pracy, ruch słońca.
• „Uzgodnienie niezgodności”: Dążeniem do rozwiązania kontrastu między słońcem a Starostą jest pieśń Pietruchy:
Słoneczko, śliczne oko dnia pięknego!
Naucz swych obyczajów starostę naszego (...)

Przydatna praca?
Przydatna praca? tak nie 24
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie