Budowa układu krwionośnego człowieka. Obieg krwi i regulacja pracy serca.

Budowa

Układ krwionośny człowieka zbudowany jest z:
- serca
- sieci naczyń krwionośnych: żył, tętnic, naczyń włosowatych

Tętnice odprowadzają krew utlenowaną z serca do tkanek, natomiast żyłami krew odtlenowana płynie z tkanek do serca.

Serce – umieszczone jest w worku osierdziowym, wypełnionym niewielką ilością płynu.
1. Ściana serca pokryta jest cienką błonką, na której leżą naczynia wieńcowe, tworzące układ wieńcowy – odpowiedzialny za odprowadzanie i doprowadzanie różnych substancji.
2. Mięsień sercowy zbudowany jest z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej. Przedsionki i komory wyścielone są wewnątrz błoną zbudowaną z tkanki łącznej, pokrytą warstwą nabłonka płaskiego.
3. Serce działa na zasadzie pompy. Zastawki zapobiegają zmianie kierunku krwi. Między przedsionkiem a komorą prawej części serca znajduje się zastawka trójdzielna, a między przedsionkiem a komorą lewej strony serca znajduje się zastawka dwudzielna. U podstawy dwóch dużych tętnic – aorty i tętnicy płucnej, odchodzących od komór, znajdują się zastawki półksiężycowate.
4. Prawy przedsionek otrzymuje krew nieutlenowaną, powracającą z tkanek, którą następnie prawa komora pompuje do płuc. Do lewego przedsionka wpływa krew utlenowana.

Żyły i tętnice – ich ściany składają się z trzech warstw:
1. Zewnętrzna – łącznotkankowa.
2. Środkowa – zbudowana z mięśni gładkich.
3. Wewnętrzna – utworzona z tkanki łącznej i śródbłonka.

Pomimo posiadania takich samych warstw ścian, tętnice i żyły różnią się od siebie:
- grubością poszczególnych warstw
- elastycznością
- wytrzymałością na zmiany ciśnienia
- obecnością zastawek w żyłach, które zapobiegają cofaniu się krwi.

Naczynia włosowate – są to cienkościenne przewody rozmieszczone w tkankach, łączące zwykle tętnice z żyłami. Ich ściana zbudowana jest ze śródbłonka, przez który zachodzi wymiana substancji między krwią a tkankami. Silne ukrwienie niektórych narządów (np. nerek, przysadki mózgowej) umożliwia specyficzny układ naczyń (tętniczka – naczynia włosowate – tętniczka) zwany siecią dziwną, za pośrednictwem której odbywa się sprawna wymiana substancji między organem a płynami ciała.

Obieg krwi

Mały obieg krwi (płucny) – zaczyna się w prawej komorze i krew kierowana jest tętnicą płucną do płuc, gdzie ulega nasyceniu tlenem. Następnie krew bogata w tlen dociera żyłami płucnymi do lewego przedsionka.

Duży obieg krwi – rozpoczyna się w lewej komorze, skąd aorta, dzieląc się na liczne odgałęzienia (tętnice), doprowadza krew natlenowaną do narządów obwodowych. Tu następuje wymiana krwi natlenowanej z odtlenowaną, która następnie naczyniami żylnymi wraca do prawego przedsionka.

Krew z żołądka, śledziony, jelit, trzustki jest odprowadzana układem wrotnym do wątroby. Liczne substancje toksyczne i nadwyżki składników pokarmowych są zatrzymywane przez wątrobę, a reszta przedostaje się do żyły głównej dolnej. Krew z górnych części ciała zbierana jest żyłami głównymi górnymi.

W utrzymywaniu krążenia krwi pomagają sercu ruchy mięśni szkieletowych i ruchy oddechowe.

Regulacja pracy serca

Na regulację wpływa wiele czynników, które dostosowują akcję serca i średnicę naczyń krwionośnych do wymagań organizmu.

Przyśpieszenie akcji serca spowodowane jest pobudzeniem rozrusznika serca przez układ nerwowy. Impulsy powodujące dostosowanie pracy serca do potrzeb tkanek i narządów, zwłaszcza do zapotrzebowania na tlen, wysyłane są przez ośrodek znajdujący się w rdzeniu przedłużonym. Wzrost kwasowości krwi, spowodowany podwyższeniem stężenia dwutlenku węgla, a także podwyższeniem temperatury ciała (np. w stanach gorączkowych), powodują (przez układ nerwowy współczulny) pobudzenie pracy węzła zatokowo-przedsionkowego. Czynnikiem zmieniającym napięcie naczyń krwionośnych, a przez to ciśnienie i szybkość przepływu krwi, są mięśnie gładkie. Ich skurcz powoduje wzrost ciśnienia krwi.