Ery geograficzne

Era Prekambryjska (4600-570 mln lat temu)
- Pojawienie się cienkiej skorupy ziemskiej z zaczątkami płyt kontynentalnych.
- Występowanie zlodowaceń na ówczesnych obszarach okołobiegunowych.
- Powstanie platformy wschodnio-europejskiej.
- Skały prekambryjskie: gnejsy, łupki krystaliczne, granit.
- Pojawienie się prymitywnych roślin i zwierząt.

Era Paleozoiczna (570-245 mln lat temu)
- Orogenezy kaledońska i hercyńska: Powstały liczne pasma górskie, m.in. Appalachy w Ameryce Północnej. Występowały trzęsienia ziemi, zjawiska wulkaniczne i metamorfizm. Tworzyły się obniżenia (baseny) i zapadliska śródgórskie, w których powstały pokłady węgla kamiennego. Zmienił się zasięg mórz i kształt lądów. Pojawiły się organizmy posiadające skorupki i szkielety.

- Kambr (570-508 mln lat temu): Intensywny wulkanizm, dominacja transgresji morskiej. Większość obszaru Ameryki Północnej pokrywały morza. Klimat był ciepły i suchy. Powstały piaskowce kwarcytowe, kwarcyty i łupki krystaliczne, które występują w Górach Świętokrzyskich, budując ich najwyższy szczyt – Łysogóry. Pojawiły się główne grupy zwierząt bezkręgowych i rozpowszechniły się trylobity.

- Ordowik (508-446 mln lat temu): Początek orogenezy kaledońskiej, klimat ciepły i wilgotny. Obszar Polski pokrywał zbiornik morski. Pojawiły się prymitywne koralowce i ryby.

- Sylur (446-416 mln lat temu): Trwa orogeneza kaledońska, w wyniku której wypiętrzyły się w Europie Góry Kaledońskie, Skandynawskie oraz Góry Świętokrzyskie. Klimat był bardzo suchy. Działalność wulkaniczna, pojawienie się skał wulkanicznych na Pogórzu Sudeckim. Rośliny zaczęły wychodzić na ląd, licznie występowały głowonogi z muszlami.

- Dewon (416-367 mln lat temu): Koniec orogenezy kaledońskiej. Powstałe w Sylurze łańcuchy górskie ulegały intensywnej erozji, dostarczając materiału skalnego do tworzenia skał osadowych. Klimat ciepły i suchy. Nastąpiła transgresja morza, powstały rafy koralowe, szeroko rozpowszechnione były ryby i owady.

- Karbon (367-289 mln lat temu): Orogeneza hercyńska, wypiętrzyły się Sudety i Góry Świętokrzyskie. Powstały intruzje magmowe, tworząc masywy granitowe, będące trzonem krystalicznym Tatr i Karkonoszy. Wypiętrzenie Appalachów. W trakcie orogenezy jedne obszary ulegały wypiętrzeniu, a inne obniżeniu. Klimat był ciepły i wilgotny, sprzyjający wegetacji. Materia roślinna pod wpływem nadległych warstw osadów, wysokiej temperatury i ciśnienia przekształcała się w węgiel. Pojawiły się pierwsze gady.

- Perm (289-245 mln lat temu): Ruchy górotwórcze osłabły. Klimat gorący i bardzo suchy, sprzyjający rozrastaniu się pustyń. W płytkich i wysychających zatokach mórz osadzały się pokłady soli. W morzach gromadziła się materia organiczna, dając początek złożom ropy naftowej i gazu ziemnego. Powstały czerwone piaski w Sudetach oraz rudy miedzi na Nizinie Śląskiej.

Era Mezozoiczna (245-66 mln lat temu)
- Trias (245-190 mln lat temu): Płyty kontynentalne tworzyły jeden wielki kontynent, Pangeę. Klimat ciepły, pustynie zajmowały coraz większe powierzchnie. Tworzyła się geosynklina – obniżenie skorupy ziemskiej, w którym gromadziły się osady, które w przyszłości będą budowały góry fałdowe. Pojawiły się nowe zwierzęta: płazy i duże gady, pod koniec triasu pierwsze ssaki.

- Jura (190-140 mln lat temu): Pangea rozpadała się na Gondwanę i Laurazję, klimat ciepły i łagodny. Pojawiły się pierwsze oznaki orogenezy alpejskiej. Formował się wał środkowopolski (kujawsko-pomorski) jako antyklina, z obniżeniami w formie niecek (synklin) po obu jego stronach. Pojawiły się dinozaury, pierwsze ptaki, drzewa iglaste i sagowce.

- Kreda (140-66 mln lat temu): Trwało rozdzielanie się lądów, rozpoczęła się orogeneza alpejska. W Polsce wypiętrzył się wał środkowopolski, powstały niecki po obu jego stronach oraz monoklina przedsudecka. Nastąpiły regresje. Wypiętrzył się Pieniński Pas Skałkowy, a Tatry pojawiły się jako wyspa. Wymarły dinozaury, rozwijały się rośliny kwiatowe.

Era Kenozoiczna (66 mln lat temu - obecnie)
- Trzeciorzęd (66-5 mln lat temu): Rozkład lądów i mórz stawał się coraz bardziej zbliżony do dzisiejszego. Orogeneza alpejska wypiętrzyła najmłodsze i najwyższe góry Ziemi: Himalaje, Andy, Alpy, Karpaty. Klimat początkowo ciepły, stopniowo się oziębiał. Globalne ochłodzenie pod koniec epoki doprowadziło do powstania lądolodów na Antarktydzie i Arktyce oraz licznych lodowców górskich. Świat zwierzęcy zdominowały ssaki, pod koniec okresu pojawiły się naczelne (Primates), z których wyłoniły się człowiekowate (Hominidae).

- Czwartorzęd (5 mln lat temu - obecnie): Rozmieszczenie lądów było już właściwie podobne do dzisiejszego. Największe zmiany dotyczyły klimatu, nastąpiło drastyczne ochłodzenie. Zlodowacenie objęło dużą część Ziemi. Okresy chłodne, czyli glacjały, w których nasuwały się lodowce i lądolody, były poprzedzielane okresami ociepleń, tzw. interglacjałami. Pod koniec plejstocenu (epoki glacjalnej) pojawił się człowiek współczesny. Od momentu zakończenia ostatniego zlodowacenia (ok. 10 tys. lat temu), kończącego plejstocen, zaczęła się ostatnia epoka czwartorzędu – holocen.