Położenie

Wyżyna Krawowsko – Częstochowska rozciąga się ponad 100 km łukiem, pomiedzy Krakowem
a Częstochową. Szerokoś waha się od kilku kilometrów na północy do blisko 40 km w częśi południowej, średnio wynosi około 200km. Obejmuje ona obszar w przybliżeniu 2615 km kwadratowych, a około 246,5 tys. ha jest objęte ochroną krajobrazu. Najwyższe miejsce znajduje się na terenie Ogrodzieńca – Góra Janowskego
(515, 6 m n.p.m.). drugi rejon gdzie wyżyna przekracza 500 m n.p.m., to wzgórze Skałka (Grodzisko) – 512,8 m n.p.m. w Jerzmanowicach. Pod względem ukształtowania terenu Wyżyna Krakowsko-Częstochowska podzielona została
na dwie części: północną i południową.
Graniczy:
 od północy z Niziną Wielkopolską
 od zachodu z Wyżyną Śląską i Niziną Śląską
 od południa z Kotliną Sandomierską
 od wschodu z Wyżyną Małopolską.

Klimat
Klimat wyżyny jest nieco odmienny
od otaczających ją obszarów. Pokrywa śnieżna zalega tu przez 80 dni w roku,
a od kwietnia do września trwają okresu burzowe. Roczne sumy opadów mieszczą się w granicach 650 -700 mm i są nieco wyższe niż w rejonach przyległych, a średnie temperatury niższe o od 0,5 do 1,0°C. Średnia temperatura latem wynosi 19°C,
zaś zimą -3°C.

Gleby

Gleby Wyżyny Krakowsko - Częstochowskiej są stosunkowo ubogie. Blisko 60 % wszystkich gleb wyżyny to bielice, które porastają bory sosnowe. Trochę bardziej zasobne gleby
w postaci gleb brunatnych występują na znacznym obszarze Wyżyny Olkuskiej.

Rzeki

Na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej swój początek biorą rzeki i potoki: Warta, Biała Przemsza, Czarna Przemsza, Pilica, Dłubnia, Szreniawa, Czarka (Żarki-Letnisko), Prądnik, Wiercica, Rudawa, Chechło, Dulówka, Kluczwoda, Sanka, Rudno, Będkówka, Kozi Bród.


Geologia
Obszar Jury ma bardzo ciekawą przeszłość geologiczną. Stanowił niejednokrotnie w swojej historii dno morza, przez co powstało wiele warstw skał (dolomity, margle, wapienie). Dominującymi skałami są jednak wapienie górnojurajskie. Charakterystyczne są skały wapienne pocięte dolinami erozyjnymi, a także zjawiska krasowe m.in. jaskinie
ze stalaktytami, stalagmitami oraz stalagnatami. W kierunku Obniżenia Górnej Warty występuje strome obniżenie o wysokości ok. 100 m. Od południa uskok tektoniczny Rów Krzeszowicki oddziela Wyżynę Olkuską. Rejon na południowy wschód od Częstochowy jest miejscem, gdzie znajduje się najwięcej jaskiń w Polsce. Możemy zobaczyć skamieniałe organizmy, które przywędrowały z obszaru równikowego (m.in. amonit), powstałą poprzez wyżłobienie Dolinę Prądnika, ostańce czyli twardsze fragmenty skał, które nie podlegają rozpuszczaniu (m.in. Maczugę Herkulesa). Jej strome zbocza SA zalesione, a równie, płaskie dno pokrywają łąki. Zachodziły tu także ruchy górotwórcze, co również dało ciekawy efekt. Najwięcej wzniesień jest w okolicach Krakowa. Dzięki różnorodności skał występują tu specyficzne gatunki roślin.



Jaskinie
Jaskinia Wierzchowska Górna - 950 m dł.
Smocza Jama - 230 m dł.
Jaskinia Ciemna - 230 m dł.
Jaskinia Łokietka - 270 m dł.
Jaskinia Mamutowa (Jaskinia Wierzchowska Dolna) - 100 m dł.
Jaskinia Nietoperzowa (Jaskinia Jerzmanowicka) - 306 m dł.
Jaskinia Studnisko - 212 m dł. i 68 m gł.
Jaskinia Mąciwody - 185 m dł. i 22 m gł.

Surowce mineralne

1. Rudy cynku i ołowiu(sfalerytu i galeny) – Olkusz, Sławków, Bolesławiec,
Chrzanów,Jaworzno Ostrężnica, Nowa Góra Siewierz, Przeczyce, Brudzowiec,
Mierzęcice;
2. Ruda żelaza (syderytu i limonitu) – obszar rudonośny ma powierzchnię ok. 850 km2
i ciągnie się pomiędzy Zawierciem a Wieluniem, ogrodzeniec;
3.Wapienie jurajskie- wydobywane w Działoszynie, Rudnikach, Zabierzowie,
Czatkowicach, Niegowonicach, Ogrodzieńcu; nieduże kamieniołomy występują na
terenie całej wyżyny np. Bydlin, Olsztyn, Potok Złoty
4. Wapienie marmurowe – Dębnik i Paczółtowice,
5. Porfiry permskie – wydobywane w Miękini, Sance, Zalasie, Ostrej Górze w okolicy
Myślachowic
6. Melafiry – Alwernia, Regulice, Rudno, Poręba w okolicach Alwerni;
7. Diabazy – Niedźwiedzia Góra w okolicach Tenczynka;
8. Węgiel kamienny – Tenczynek, Chrzanów, Trzebinia, Libiąż, Jaworzno, Sosnowiec;
9. Dolomity – Siewierz, Chrzanów, Stare Gliny w okolicy Kluczy, Bukowno;
10. Piasek – w Jaworznie, Kryspinowie, Ogrodzieńcu, Dąbrowie Górniczej, Lutowcu,
Gężynie, Siewierzu, Mierzęcicach Piasku w okolicy Olsztyna;
11. Węgiel brunatny – Myszków, Siedlce, Kamienica Polska, Poręba, Siewierz, Będzin,
Wysoka, Zawiercie, Mierzęcice, Gężyno, Łazy i Niegowonice
12. Trawertyn – Karniowicach;
13. Rudy wolframu – okolice Myszkowa’
14. Gliny – Siewierz, Ogrodzieniec, Łazy, Rudniki, Jaworzno, Sosnowiec, Grójec;


Przemysł

Początek przemysłu na tym obszarze to wiek XIX. Przyczyniło się do tego głównie dogodne położenie w pobliżu bazy surowcowej (najważniejszą rolę odegrały węgiel kamienny i ruda żelaza) oraz przebiegająca przez ten teren linia Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, która znacznie ułatwiała transport. Kolejny ważny okres w przemyśle tego regionu to lata powojenne, kiedy państwo sprzyjało rozwojowi Śląska i jego okolic. W dużych ośrodkach kulturalnych zaczęto budować wielkie zakłady przemysłowe, co było spowodowane względami politycznymi. Taka jest właśnie geneza powstania Nowej Huty w Krakowie, która miała przyciągnąć do miasta niewykształconą siłę roboczą, a tym samym zmniejszyć znaczenie inteligencji nieprzychylnej ówczesnym władzom.


Najważniejsze gałęzie przemysłu:

1. Huty żelaza
3. Przemysł maszynowy i metalowy
4. Przemysł środków transportu
5. Przemysł elektrotechniczny
6. Przemysł gumowy
7. Przemysł chemiczny
8. Przemysł petrochemiczny
9. Przemysł materiałów budowlanych i wydobywczy
10. Przemysł szklarski
11. Przemysł drzewny
12. Przemysł papierniczy
13. Przemysł włókienniczy
14. Przemysł odzieżowy
15. Przemysł skórzano-obuwniczy
16. Przemysł energetyczny
17. Przemysł spożywczy
18. Przemysł tytoniowy


Flora

Wyżyna Krakowsko-Częstochowska tworzy odrębną krainę geobotaniczną. Dominują tu ciepłolubne rośliny charakterystyczne dla Europy Zachodniej. Stwierdzono występowanie ok. 1600 gatunków roślin naczyniowych, co stanowi 60% całej liczby gat. tych roślin w Polsce. Osobliwości flory Jury.
Endemity i gatunki rzadkie: brzoza ojcowska (w Dolinie Bolechowickiej i Kobylańskiej), warzucha polska znaleziona w Olkuszu, warzucha tatrzańska (endemit tatrzański), ostróżka tatrzańska (subendemit tatrzański), przytulia krakowska, modrzew polski. Z rzadszych roślin wymienić należy także gatunki: ostnica Jana, ostnica włosowata, goździk siny, aster gawędka, wisienka
stepowa, kruszczyk drobnolistny, szałwia łąkowa, rojnik górski, macierzanka pospolita, kłokoczka południowa, kwitnące okazy bluszczu, 10 gatunków storczyków, fiołek bagienny.

Lasy

W zbiorowiskach leśnych występują głównie grądy, mieszane bory sosnowo-dębowe
z domieszką jodły lub buka, świetliste dąbrowy. W okolicach Ojcowa i Olkusza występują reliktowe lasy górskie -jaworzyna górska zjęzycznikiem zwyczajnym. Wśród drzew dominują: grab, sosna, buk, brzoza, dąb, jodła. Spotkać można też śnieżyczkę przebiśnieg, wawrzynka wilczełyko, konwalię majową. Często występuje kopytnik pospolity, pomocnik
baldaszkowy, borówka czarna i brusznica. W podszycie często występuje dzika
porzeczka.

Inne zbiorowiska

Ciepłolubne zbiorowiska murawy kserotermicznej reprezentowane są aż przez ok. 300 lat. Są to m. in: aster gawędka, czosnek skalny (poza Jurą niewystępujący na niżu), dziewanna austriacka, ostnica Jana, kostrzewbruzdkowana, oman wąskolistny, przetacznik wczesny, rumian żółty, róża francuska, turzyca niska i turzyca Michela, wiśnia karłowata. Występuje tu pewna ilość gatunków roślin typowo górskich (szczególnie w południowej części wyżyny). Są one reliktami glacjalnymi, które przetrwały tutaj po ostatnim zlodowaceniu. Należy tu wymienić takie gatunki, jak: ciemiężyca zielonai chaber miękkowłosy ( w Dolinie Prądnika), omieg górski (przy źródłach Białej Przemszy), skalnica gronkowa, kozłek trójlistny, zanokcica zielona, zachyłka Roberta (na skałach i piargach). Jeszcze starszymi reliktami, bo pochodzącymi
z okresu trzeciorzędu są bardzo rzadko spotykane: ostróżka tatrzańska, wierzba lapońska, reliktami jest również brzoza karłowata, dębik ośmiopłatkowy i znaleziony tylko na dwóch stanowiskach paprotnikpstry. Na nieużytkach i suchych wapiennych zboczach występują krzaczastezarośla leszczyny, tarniny, dzikiej róży, a wśród skał wapiennychlicznie występuje jałowiec pospolity.Jednym z poważniejszych zagrożeń dla flory Jury jest duże skażeniepowietrza spowodowane bliskim sąsiedztwem dużych zakładów przemysłowych orazzmiany środowiska spowodowane osuszaniem bagien i torfowisk.

Fauna

Ze stosunkowo rzadkich zwierząt występują tu: padalec zwyczajny, w tym ównież jego rzadka odmiana turkusowa, gniewosz plamisty, zaskroniec, żmija zygzakowata, ropucha paskówka. Z owadów największy europejski chrząszcz jelonek rogacz, największy polski motyl zmierzchnica trupia główka oraz
paź żeglarz. Obszar Wyżyny stanowi podobnie jak w przypadku flory odrębną krainę zoogeograficzną pod nazwą Jura Krakowska .Obecnie na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej występują zwierzęta typowe dla bardzo ciepłych i silnie zagospodarowanych obszarów chociaż można tu spotkać również wiele rzadkich gatunków zwierząt.


Rezertaty przyrody

Już dawno temu dostrzeżono niezwykłe walory przyrodnicze Jury. Z upływem lat w związku z tym powstały przeróżne formy ochrony rzadko spotykanej
w Polsce a występującej tu roślinności oraz zamieszkujących te tereny zwierząt.

Oprócz sztandarowego już Ojcowskiego Parku Narodowego na Wyżynie Krakowsko Częstochowskiej powstało wiele rezerwatów przyrody o różnym charakterze. Od stepowych poprzez krajobrazowe po przyrody nieożywionej.

Obecnie rezerwaty te są niesłychanie urokliwe i chętnie odwiedzane przez turystów, bowiem przy okazji doskonałego wypoczynku można poznać tu szereg niespotykanych nigdzie indziej gatunków fauny i flory a niejednokrotnie oryginalność i niepowtarzalność tych miejsc powodują że wraca się do nich jak bumerang. Miejsca doskonałe na krótkie wypady za miasto
i spacery na łonie natury.


Doliny

Na południu Jury istnieje niezwykle malowniczy Ojcowski Park Narodowy, najmniejszy spośród polskich PN , ale przyciągający turystów jak magnes, gdyż na niewielkiej powierzchni zgromadziła się wszystko to, co tak urzeka na całej Jurze Krakowsko- Częstochowskiej. Istnieją tez plany utworzenia Jurajskiego Parku Narodowego , ale co przyniesie czas, niewiadomo. Ojcowski PN został utworzony 14 stycznia 1956 jako szósty w Polsce Park Narodowy. Od 1969 roku posiada on enklawę. Stanowi ją rezerwat brzozy ojcowskiej niedaleko Hamerni i Giebułtowa. Później do OPN przyłączono również dwie enklawy położone we wsi Smardzowice na wschód od właściwego Parku. Łącznie cały Ojcowski PN posiada powierzchnię 2.145,62 ha (+ powierzchnia otuliny 6.777 ha) z czego 12% powierzchni jest objęte ścisłą ochroną a 66% częściową. Pozostałe 23% chroni niepowtarzalny krajobraz. Ojcowski PN jest członkiem Federacja EUROPARC i został zaszeregowany jako V kategoria IUNC.
Aż 71% ( 1.528 ha) powierzchni Parku zajmują lasy, 22% ( 465 ha ) to grunty rolne. Wody stanowią zaledwie 1% (13 ha) powierzchni Parku co jest typowe dla jego wyżynnego charakteru. W parku wytyczono 23 km szlaków turystycznych i dwie ścieżki dydaktyczne. Rocznie odwiedza go 400 tys. turystów.

W Ojcowskim Parku Narodowym bardzo urozmaicona jest też rzeźba terenu. W swych granicach obejmuje on kilka dolin z czego największymi
i najbardziej znanymi są:
Dolina Prądnika – jest najdłuższą
i najpiękniejszą spośród jurajskich dolinek podkrakowskich. Jej długość od źródeł do Hamerni , gdzie traci charakter jurajskiej dolinki , wynosiła około 15 km. Dnem płynie Prądnik , którego źródła znajdują się
w Sułoszowej, a do Wisły wpływa na Dąbiu w Krakowie pod nazwą Białuchy.
Dolina Sąspówki- stanowi najdłuższą ( ok. 6 km ), prawoboczna dolinkę dol. do Prądnika, uchodząca do niej w centrum Ojcowa. Jest niezwykle malownicza. Zbocza pokryte są
w większości lasem grądowym, bukowym i bukowo-jodłowym. Na pn. stokach Góry Chełmowej można spotkać bardzo rzadkie w Polsce fragmenty lasów jaworowych. Wśród jaskiń tej doliny wyróżnia się Jaskinia Koziarnia.


Miasta

Gęstość zaludniwenia na Wyżynir Krakowsko – Częstochowskiej jest zróżnicowana:
 Najmiejsza w śodkowej części,
 Na południu nieco większa,
 Najwięsza gęstością zaludnienia charakteryzują się obszary sąsiadujące z jedynym dużym obszarem sąsiadujące z dużymi miastami Częstochową i Kraków.


Sieć wsi rozwijała się wokół miast. Oprócz nielicznych wyjątków zabudowy o znaczeniu europejskim miasta te zwykle stanowiły ważne ośrodki rozwoju regionalnego posiadające zwykle również znaczenie strategiczne dla kraju.Spośród najpiękniejszych miast nie sposób nie wspomnieć w tym miejscu o Olkuszu, Będzinie, Częstochowie czy Wieluniu. Niejako uzupełnieniem struktur osadniczych Jury są malowniczo położone i niezwykle ciekawe
turystycznie skupiska o charakterze małomiasteczkowym: np. Skała, Chrzanów, Krzeszowice, Alwernia, Pilica, Wolbrom, Sławków, Ogrodzieniec, Zawiercie-Kromołów, Siewierz, Myszków-Mrzygłód, Włodowice, Żarki, Szczekociny, Janów, Mstów, Koniecpol, Olsztyn
a na Wyżynie Wieluńskiej Kłobuck, Działoszyn i Pajęczno.


Miejscowości


• Aleksandrowice
• Alwernia
• Babice
• Będkowice
• Błędów
• Bobolice
• Bogucin Duży
• Bogucin Mały
• Bolechowice
• Bolęcin
• Bronowice Małe
• Brzoskwinia
• Bukowno
• Bydlin
• Chechło
• Choroń
• Chrzanów
• Ciągowice
• Czerna
• Częstochowa
• Czyżówka
• Dłużec
• Dąbrowa Górnicza
• Dulowa
• Filipowice
• Giebło
• Giebułtów
• Glanów
• Góra Włodowska
• Grodzisko Skała
• Imbramowice
• Jerzmanowice
• Karniowice
• Karniowice
• Klucze
• Korzkiew
• Kostkowice
• Kraków
• Kroczyce
• Kryspinów
• Krzeszowice
• Lgota
• Liszki
• Lelów
• Łazy
• Łutowiec
• Masłońskie
• Mirów
• Mitręga
• Młoszowa
• Mników
• Modlnica
• Morawica
• Morsko
• Mstów
• Murownia
• Myszków
• Myślachowice
• Niegowa
• Niegowonice
• Nielepice
• Niegoszowice
• Nieporaz
• Niesułowice
• Ogrodzieniec
• Ojców
• Olkusz
• Olsztyn
• Paczółtowice
• Piekary
• Pieskowa Skała
• Pilica
• Płoki
• Podlesice
• Podzamcze
• Poraj
• Poręba Górna
• Prądnik Korzkiewski
• Przeginia
• Przewodziszowice
• Przybynów
• Rabsztyn
• Racławice
• Regulice
• Rodaki
• Rokitno Szlacheckie
• Rudawa
• Rudno
• Ryczów
• Rzędkowice
• Siedlec
• Siewierz
• Skała
• Sławków
• Smoleń
• Strzegowa
• Suliszowice
• Sułoszowa
• Tenczynek
• Trzyciąż
• Tyniec
• Trzebinia
• Wola Filipowska
• Wola Justowska
• Wolbrom
• Wygiełzów
• Zabierzów
• Zaborze
• Zawiercie
• Złoty Potok
• Żarki
• Żarki-Letnisko
• Żarnowiec
• Żelazko
• Żerkowice
• Żurada


Zamki i ruiny

Najbardziej charakterystyczne elementy krajobrazu Wyżyny to warownie, bądź ich ruiny przysiadłe na jurajskich wzgórzach niczym orle gniazda, stąd nazwa szlaku wiodącego wśród nich – Szlak Orlich Gniazd oraz sterczące, białe ostańce skalne.

Charakterystyczne ukształtowanie terenu Wyżyny Krakowsko – Częstochowskiej w historii niejednokrotnie było doceniane ze względu na swoje walory obronne. Proces budowy systemu fortyfikacji trwał już w czasach wczesnego średniowiecza. Wówczas na szczytach niedostępnych skalnych ostańców powstawały liczne drewniane grodziska, będące namiastką powstałego w średniowieczu systemu obrony zachodniej granicy Polski.

Główny rozkwit budowy warowni jurajskich przypadł na XVI wiek, na co bezpośredni lub pośredni wpływ miała aktywność w tej dziedzinie Kazimierza Wielkiego.

Obecnie ”Orle Gniazda” ze względu na trudne do zdobycia położenie, stanowią jeden
z symboli Jury. Stopniowo zamki te są odbudowywane i udostępniane do zwiedzania.
Do czasów obecnych tylko jeden z zamków typowo jurajskich ocalał w całości. Zamek
w Pieskowej Skale znany jest w całym kraju
i z powodu swojej niepowtarzalnie malowniczej sylwetce zwany jest „perłą renesansu”.

Zamek królewski na Wawelu podobnie jak powyżej wymieniony zamek w Pieskowej skale jest on doskonale znany wszystkim Polakom oraz wielu gościom z poza granic kraju. Znane są jego największe zabytki oraz historia, mimo tego niewielu wie, że wzgórze wawelskie to jurajski ostaniec zbudowany z wapiennej skały.

Turystyka

Wyżyna Krakowsko – Częstochowska to jeden
z najpiękniejszych i najbardzeij malowniczych regionów Polski. Wędrując miedzy Dolina Wisły, a przełomem Watry pod Mstowem, podziwia można bardzo zróżnicowanu przyrodniczo
i antropogenicznie krajobraz.
Jura jest stolica wspinaczkowa Polski.
Na jurajskich skałach i w niezliczonych jaskiniach zaczynali najwybitniejsu polscy alpiniści
i grotołazi.znajduje się tu dużo ścianek do tego przeznaczonych oznaczonych w skali od 1 do 6
co do stopnia trudności. Jedno z miejsc szczególnie upodobanych przez amatorów wspinaczki to Rzędkowice koło Zawiercia, gdzie jest cały kompleks ścianek wapiennych idealnie nadajacych się do uprawiania tego sportu o róznym stopniu trudności. Dzięki fantastycznie ukształtowanemu terenowi jest to również doskonałe miejsce do jazdy na rowerach górskich, jazd konnych oraz uprawiania narciarstwo biegowego.
Mniej widoczne, ale nie mniej liczne i atrakcyjne są jaskinie i groty eksoplorowane przez grotołazów i speleogów. Największe ich skupiska znajduja się w okolicach Ojcowa
i w Sokolich Górach około Olsztyna.
Dla plażowiczów też coś się znajdzie. Jest tutaj Jezioro Porajskie. Ostatnio zbudowano wyciągi narciarskie.

Szlaki turystyczne:
Piesze:

• Szlak im. Barbary Rychlik
• Szlak Dolinek Jurajskich
• Szlak Doliny Racławki
• Szlak Gór Gorzkowskich
• Szlak Kajasówki
• Szlak Orlich Gniazd
• Szlak Partyzantów Ziemi Olkuskiej
• Szlak Pustynny
• Szlak Szwajcarii Zagłębiowskiej
• Szlak Tenczyński
• Szlak Tysiąclecia
• Szlak Walk 7. Dywizji Piechoty
• Szlak Warowni Jurajskich
• Szlak Zamonitu
• Szlak Ziemi Chrzanowskiej

Inne atrakcje turystyczne:

• Pustynia Błędowska
• Pustynia Siedlecka
• Dolinki Krakowskie, najciekawsze z nich to: Dolina Kluczwody, Bolechowicka, Kobylańska, Będkowska, Szklarki, Racławki.

Przydatna praca?

Stronnicowanie: Pokaż stronnicowanie

Przydatna praca? tak nie 376
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie
JAK DOBRZE ZNASZ JĘZYK ANGIELSKI? x ads

Otrzymałaś kupon na darmowe lekcje angielskiego.

3 MIESIĄCE NAUKI MOŻESZ MIEĆ GRATIS.
Odbierz kupon rabatowy