Przydatność 35%

Cechy charakterystyczne języka w epoce Romantyzmu.

Autor: cynamon

Każdy kierunek literacki kształtuje własne formy językowe wyrazu, odmienne od zastanych konwencji stylistycznych, a czasem im przeciwstawne. Na ogół te nietradycyjne sposoby operowania słowem ściągają na nowatorów zarzut dziwactwa i niezrozumiałości ze strony części krytyków i czytelników nawykłych do dawnego stylu. Nigdy jednak spór między reformatorami nie przybrał form tak skrajnych, jak na przełomie epoki klasycyzmu i romantyzmu.
Kształt językowy młodzieńczych zwłaszcza utworów Mickiewicza był istotnie odległy od tego, co klasycy uznawali za wzór ‘dobrego smaku i rozsądku’. Ich ideałem była jasność i wytworność tekstu. Nie miały wstępu do poezji słowa rzadkie, dawne, indywidualne, a nade wszystko prozaizmy – wyrazy codziennego obiegu.
Rygorystyczne kanony dobrego smaku, które coraz bardziej zacieśniały sferę wyrazów godnych użycia w poezji, a jednocześnie odrzucały wszelkie innowacje słowne – wiodły do szablonowości środków wyrazu, do schematyzmu i skostnienia języka dzieł literackich. Bunt romantyków był więc walką o swobodę twórczą w zakresie kształtowania formy słownej wypowiedzi poetyckiej, o prawo do jej bogacenia elementami bliskimi czytelnikom, choć przez surowych krytyków uważanych za niskie i podłe.
Hasła twórców romantycznych miały podłoże zarówno społeczne jak i artystyczne.. Słownictwo klasyków odwoływało się do wąskiej grupy społecznej – arystokracji i elity intelektualnej, a więc do polszczyzny sztucznej i jednocześnie nie wolnej od wpływów obcych. Tymczasem ubożenie drobnej szlachty i jej migracja do miast, rozwój mieszczaństwa i wzrost oświaty ukształtowały nowy typ czytelnika, który szukał w dziełach literackich odzwierciedlenia własnej praktyki i tradycji językowej.

Ogólnie zatem przeobrażenia stylu artystycznego epoki romantyzmu przybrały formę :
- bardzo rozległego wyzyskania pierwiastków mowy codziennej obiegowej, napływu wyrazów dosadnych, regionalnych do tekstów poetyckich
- nawiązania do wzorów języka twórczości ludowej
- zyskiwanie elementów rzadkich, przestarzałych, dawnych
- wyrazy orientalne, indywidualizacja języka bohaterów
- tworzenie neologizmów, mistrzowskie operowanie obrazowanymi środkami języka

Arcydziełem prostoty i naturalności języka jest tekst ‘Pana Tadeusza’, obfitujący w wyrazy i frazeologizmy potoczne, familiarne, o intensywnym nacechowaniu uczuciowym : puścić kogo w taniec jak niedźwiadka na kiju, skłócić się do zębów, tkać palce między drzwi. Z codziennego języka przeniknęły do tekstu Pana Tadeusza liczne regionalizmy kresowe (grabliska-grabie, chołodziec-zupa chłodnik) oraz wyrazy środowiskowe : słownictwo myśliwskie w epopei [kita,skoki] czy rybackie w balladzie Świteź [skrzydła sieci, pławki].
Zauważamy także współistnienie tradycyjnych elementów poetyckich z nowymi środkami, często w tym samym wierszu a nawet w jednej frazie np. ‘lica twoje, oczki twoje’ w Romantyczności. Sprzeczność tę wykorzystywał w swoich tekstach często Słowacki, jeden z jego bohaterów mówi – ‘duchowi memu dała w pysk i poszła.’ Zjawisko to nazywamy niejednorodnością stylistyczna, która jest jedną z bardziej charakterystycznych zasad organizacji tekstu poetyckiego w epoce romantyzmu.

Tendencja do odświeżania języka poezji wyraziła się też w stylizacji ludowej. Dialektyzmów w utworach romantyków było jednak mało. U Mickiewicza skupiają się one głównie w balladach – sina woda znaczy niebieska, ziołka to kwiatki, a dosiewki to uroczystość wiejska. Częściej poeta nadawał utworowi tylko ogólny ton ludowy poprzez użycie słów i obrazów, wprowadzenie powtórzeń, wyrazów zdrobniałych tj. kamuszki czy koraliki w balladzie Rybka czy też refrenów znamiennych dla autentycznych tekstów folkloru wiejskiego – maliny-dziewczny, wianka-kochanka w balladzie Świteź.

Cechą tekstów było też tworzenie aury orientalnej poprzez zapożyczenia wyrazowe, sposób obrazowania np. ujęcie lasu jako modlącego się muzułmanina, określenia kobiet – róże edeńskie czy perełki wschodu, kunsztowne peryfrazy – np. słońce nazwane lampą światów czy księżyc – srebrnym królem nocy, metafory odwołujące się do realiów miejscowych – turban chmur czy perłowe łzy fontanny oraz poprzez symbolikę poetycką – ptak-góra, skrzydła ciszy.

Także archaizacja przejawia się mniej w warstwie słownej a bardziej w podniosłości i dostojeństwie stylu, w nazwach historycznych, w uzyskiwaniu dawnej składni. Archaizacja pełni w tekstach romantycznych różne funkcje : odtwarza, jak w ‘Świtezi’ koloryt zmierzchłych epok, uwzniośla utwory stylizowane na modlitwy, odgrywa rolę środka komizmu językowego [jak w scenie XII PT w jadłospisie autor zabawnie pomieszał dawne, egzotycznie brzmiące nazwy potraw].

Poeta wprowadza też na skalę nieznaną wcześniejszym epoką literackim indywidualizację języka bohaterów w ‘Panie Tadeuszu’. Uderza tez wyrazistość cech słownych charakteryzujących mowę poszczególnych postaci, chociażby wyszukane. Uczone wywody Buchmana – Preopinanci moi w swych głosach wymownych dotknęli wszystkich punktów stanowczych i głownych.

Natomiast nowe struktury słowotwórcze nie są w utworach romantycznych zjawiskiem częstym. Brak ich u Mickiewicza , rzadziej pojawiają się u Norwida. Poeci tworząc je niemal nie wykraczają poza zwyczaje słowotwórcze epoki, tworzą formacje typowe. Indywidualne nowatorstwo słowne romantyków polega głównie na niezwykłym, zrywającym z tradycją zespalaniu wyrazów w związki. Wprowadzona została też dynamizacja opisu, subtelne operowanie barwą i światłem oraz ogromny stopień wyrazistości obrazu poetyckiego.

Przydatna praca?
Przydatna praca? tak nie 28
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie