Przydatność 50%

Księżna Izabela Czartoryska

Autor: żabka

Dziedziczka ogromnej fortuny, nie otrzymała właściwie żadnego wykształcenia, z wyjątkiem przeciętnej znajomości języka francuskiego wieku niespełna 16 lat została wydana za starszego kuzyna, księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego, który poślubił ją wyłącznie dla majątku. „Zeszpecona ospą, z rzadkimi kosmykami włosów, brzydka, nie podobała się wykształconemu i rokującemu piękne nadzieje młodzieńcowi”. Towarzysząc mężowi w zagranicznych wojażach, popełniała różne gafy, a na spotkaniu ze słynnym filozofem Janem Jakubem Rousseau nie rozumiała w ogóle sensu jego wywodu. Jednak kontakty z wybitnymi osobistościami zaowocowały przemianą z prowincjuszki w interesującą, światową damę. Już kilka lat po niefortunnej wizycie u Rousseau podbiła wdziękiem wymagającą arystokrację angielską i nawiązała osobiste znajomości z koronowanymi głowami: Marią Antoniną, cesarzem Józefem II i królem Prus Fryderykiem II. Umiejętnie korzystała z darów fortuny, tworząc w Powązkach pod Warszawą rokokową wiejska siedzibę. Kryte strzechą chatki rozrzucone wśród sztucznych grot i kaskad kryły wykwintnie urządzone wnętrza, w których oddawano się rozmaitym rozrywkom, opiewanych przez tak znakomitych poetów, jak Stanisław Trembacki i Ignacy Krasicki.
W Puławach bywali, a nawet całe lata mieszkali, najbardziej znani twórcy epoki oświecenia: Kniaźnin, Karpiński i Niemcewicz. Nadwornym malarzem Czartoryskich był Jan Piotr Norblin, a w upiększaniu rezydencji uczestniczyli wybitni malarze Franois Boucher i Marcello Bacciarelli. Księżna stworzyła też scenę amatorską, na której występowała wraz z domownikami i gośćmi.
Bogate życie uczuciowe nie przeszkadzało Izabeli być dobrą i troskliwą matką dla licznych córek i synów, z których prawdopodobnie tylko najstarsza, Teresa, była dzieckiem Czartoryskiego. Ambicje polityczne doprowadziły do wydania córki Marii – wbrew uczuciom panny – za Ludwika Wirtemberskiego, siostrzeńca Fryderyka II. Kiedy podczas powstania kościuszkowskiego książę – naczelny wódz wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego – popełnił haniebna zdradę, przechodząc na stronę rosyjską, jego żona natychmiast wystąpiła o rozwód.
W okresie Sejmu Wielkiego Czartoryska, zajęta dotąd głównie organizowaniem balów i pikników, głęboko przejęła się losem kraju. Jawnie manifestowała uczucia patriotyczne, m.in. nawołując do noszenia strojów narodowych – pewnego dnia własnoręcznie obcięła upudrowane loki księciu Sapiesze. Zamierzała przy tym zrealizować marzenia o wprowadzeniu na tron polski ukochanego syna, Adama Jerzego lub męża córki, Ludwika Wirtemberskiego.
Konfederacja targowicka i upadek powstania kościuszkowskiego przyniosły księżnej Izabeli także klęską osobistą – Puławy zostały spustoszone przez wojska rosyjskie pod wodzą jej zięcia. W trakcie odbudowy w 1796 roku rezydencja ta zyskała nowy, sentymentalny charakter. W ogrodzie w stylu angielskim, łączącym się w naturalny sposób z łąkami i lasami, na polecenie właścicielki wybudowano tzw. Świątynię Sybilli. U wejścia widniał wymowny napis: „Przeszłość Przyszłości”. Był to prywatnego muzeum, w którym gromadziła pamiątki po bohaterach narodowych m.in. Janie Zamoyskim, Stefanie Czarnieckim, księciu Józefie Poniatowskim i Tadeuszu Kościuszce. Jak określiła to jej córka, Maria Wirtemberska, księżna stworzyła w ten sposób „niejako małą ojczyznę, która nie pozwalała tracić nadziei odzyskania z czasem wielkiej, prawdziwej”. We wzniesionym w 1809 roku Domku Gotyckim przechowywano, oprócz arcydzieł Rafaela i Rembrandta, drobiazgi związane z sentymentalnym kultem wielkich miłości, np. kamień z grobu Romea i Julii czy rzekome prochy Abelarda i Heloizy. Fascynacja architekturą gotycką była zapowiedzią narodzin romantyzmu na ziemiach polskich.
Przychylność dla powstania listopadowego Izabela przypłaciła ponownym zniszczeniem Puław. Jej wyrodny wnuk, książę Adam Wirtemberski, kazał uderzyć z dział w pałac, w którym znajdowały się jego babka i matka. 5 marca 1831 roku Czartoryska, 85-letnia staruszka, musiała pieszo opuścić ukochaną siedzibę, zabierając jedynie kilka szkatułek z najcenniejszymi pamiątkami.
Po powstaniu listopadowym zbiory puławskie ukryto i przywieziono do Paryża, skąd wróciły w połowie XIX wieku, dając początek najstarszemu, istniejącemu do dziś, Muzeum Czartoryskich w Krakowie.





























Kalendarium:
3 marca 1748 – w Warszawie urodziała się Elżbieta (Izabela). Jedyna córka Jerzego Flemminga i Antoniny z Czartoryskiech
1761 – ślub z księciem Adamem Kazimierzem Czartoryskim
1765 – narodziny córki Teresy
1770 – narodziny ukochanego syna, Adama Jerzego, najwybitniejszego polskiego polityka i dyplomaty w XIX w.
1771 – powstanie rokokowej rezydencji w Powązkach pod Warszawą
1780 – wstrząs psychiczny spowodowany tragiczną śmiercią najstarszej córki Teresy, na której zapaliła się suknia
1783 – przeprowadzka do Puław; przyjazd Kniaźniana
1784 – małżeństwo córki Marii i księcia LudwikaWirtemberskiego
1786 – wystawienie w Puławach sztuki Kniaźniana Matka Spartanka z księżną Izabelą w roli tytułowej
1794 – manifestacyjne poparcie dla Kościuszki, zrujnowanie Puław i konfiskata majątków na ziemiach wielonych do Rosji (na Podolu, Wołyniu i Litwie)
1796 – powrót Izabeli do Puław, początek odbudowy rezydencji w stylu sentymentalnym
1800 – ukończenie budowy Świątyni Sybilli
1805 – wydanie Myśli różnych o sposobie zakładania ogrodów
1807 – wyjazd na kurację do Cieplic
1909 – ukończenie budowy Domku Gotyckiego
1818 lub 1819 – wydanie Pielgrzyma w Dobromilu – zbioru podstawowych wiadomości dla ludu, przede wszystkim z historii Polski
1835 – śmierć Izabeli Czartoryskiej




Przydatna praca?
Przydatna praca? tak nie 15
głosów
Poleć znajomym

Serwis Sciaga.pl nie odpowiada za treści umieszczanych tekstów, grafik oraz komentarzy pochodzących od użytkowników serwisu.

Zgłoś naruszenie
JAK DOBRZE ZNASZ JĘZYK ANGIELSKI? x ads

Otrzymałaś kupon na darmowe lekcje angielskiego.

3 MIESIĄCE NAUKI MOŻESZ MIEĆ GRATIS.
Odbierz kupon rabatowy