Matura / Wątek

 
userphoto

# Autor: Konto usunięte Wysłano: 28.2.2005 (18:06) Odpowiedzi: 9

Rycerstwo......help me!!

*pomocy* Witam.... prosze o jakeis pomoce dotyczace maturki ustnej z polaka moj temat: Rycerstwo , stan typowy dla epoki sredniowiecza dzis juz egzotyczny... i mam to glnie na epoce sredniowiecza ale takze przyklady z roznych epok ! takze prosze o pomoc....

*pomocy* Witam.... prosze o jakeis pomoce dotyczace maturki ustnej z polaka moj temat: Rycerstwo , stan typowy dla epoki sredniowiecza dzis juz egzotyczny... i mam to glnie na epoce sredniowiecza ale takze przyklady z roznych epok ! takze prosze o pomoc....

  • userphoto
    Niezlomni rycerze Kazda epoka ksztaltuje oraz propaguje wzorce osobowe. Z tymi okreslonymi typami zachowan wiaze sie bezposrednio literatura parenetyczna, która ma za zadanie wskazywac oraz szerzyc wzorce osobowe typowe dla ludzi sprawujacych jakas funkcje spoleczna. W sredniowieczu za taki typ literatury mozna uwazac epike rycerska. W okresie sredniowiecza na zachodzie Europy rozwinela sie róznorodna literatura rycerska. We Francji najwieksza popularnoscia cieszyly sie poematy nalezace do grupy "chansons de geste", czyli "piesni o czynach godnych upamietnienia". Opiewaly one bohaterskie czyny rycerzy i ich przygody. Przykladem i wzorem zarówno sredniowiecznego rycerza jest Roland z eposu pt. "Piesn o Rolandzie". Ten starofrancuski anonimowy utwór ma forme poetycka. Powstal w dobie krucjatowej goraczki, a takze atmosfery pielgrzymek do grobu sw. Jakuba w Kanpustelli. Wypadki zapisane w tej epopei mialy miejsce w VIII w. i dotyczyly walk króla Karola Wielkiego z Saracenami w Hiszpanii.Opowiada ona o zdradzie Galeona - ojczyma Rolanda, w wyniku której wojska Marsyla - dowódcy Saracenów - napadaja na tylna straz Karola Wielkiego, gdzie podczas walki ginie Roland. Tytulowy bohater utworu jest przykladem doskonalego rycerza. Przede wszystkim jest bezgranicznie oddany wierze chrzescijanskiej a takze wladcy oraz ojczyznie. Sluzy im lojalnie do konca swych dni. Jako rycerz jest odwazny, mezny, okrutny, brutalny, honorowy oraz dumny. Broni zawziecie swego honoru i nie wzywa posilków, widzac przewage wroga. Liczy na wlasne sily i popelnia blad, który go drogo kosztuje. "Gubi" rycerzy i siebie samego. Umiera na wzgórzu pod sosna, z twarza zwrócona ku Hiszpanii na znak wlasnej odwagi. Resztkami sil zegna sie z bliskimi, Karolem Wielkim - jego ukochanym wladca oraz Francja. "Raz po raz slabnaca reka uderz sie w piersi. Za grzechy swoje wyciaga ku niebu swoja rekawice." Przeprowadza rachunek sumienia, sklada hold lenny wobec Boga. Modli sie równiez za zmarlych rycerzy. Prosi o wybaczenie. Smierc Rolanda jest punktem kulminacyjnym i to ona najlepiej odzwierciedlala, jak goraco kochal ojczyzne i ile dla niej zrobil. Byl przykladem dla innych. Postepowal tak, jak nakazywal obowiazek rycerski. Nie wybiegal myslami w przyszlosc. Niczego nie robil dla siebie. Kierowaly nim szlachetnosc, oddanie i bezinteresownosc. Bohater "Piesni o Rolandzie" byl wzorem dla innych rycerzy z epickich poematów. W Polsce jego postac zostala wykorzystana przez Henryka Sienkiewicza w "Krzyzakach". Zbyszko z Bogdanca jest wlasnie takim idealnym rycerzem. Wiele cech wspólnych mozna odnalezc w tych postaciach, w ich charakterach oraz postepowaniu. Roland nie byl postacia tragiczna. Nie byl rozdarty wewnetrznie. Wiedzial jak nalezy postapic. Jego smierc nie byla porazka, byla zas zwienczeniem calego rycerskiego zycia.

    Niezlomni rycerze
    Kazda epoka ksztaltuje oraz propaguje wzorce osobowe. Z tymi okreslonymi typami zachowan wiaze sie bezposrednio literatura parenetyczna, która ma za zadanie wskazywac oraz szerzyc wzorce osobowe typowe dla ludzi sprawujacych jakas funkcje spoleczna. W sredniowieczu za taki typ literatury mozna uwazac epike rycerska. W okresie sredniowiecza na zachodzie Europy rozwinela sie róznorodna literatura rycerska. We Francji najwieksza popularnoscia cieszyly sie poematy nalezace do grupy "chansons de geste", czyli "piesni o czynach godnych upamietnienia". Opiewaly one bohaterskie czyny rycerzy i ich przygody. Przykladem i wzorem zarówno sredniowiecznego rycerza jest Roland z eposu pt. "Piesn o Rolandzie". Ten starofrancuski anonimowy utwór ma forme poetycka. Powstal w dobie krucjatowej goraczki, a takze atmosfery pielgrzymek do grobu sw. Jakuba w Kanpustelli. Wypadki zapisane w tej epopei mialy miejsce w VIII w. i dotyczyly walk króla Karola Wielkiego z Saracenami w Hiszpanii.Opowiada ona o zdradzie Galeona - ojczyma Rolanda, w wyniku której wojska Marsyla - dowódcy Saracenów - napadaja na tylna straz Karola Wielkiego, gdzie podczas walki ginie Roland. Tytulowy bohater utworu jest przykladem doskonalego rycerza. Przede wszystkim jest bezgranicznie oddany wierze chrzescijanskiej a takze wladcy oraz ojczyznie. Sluzy im lojalnie do konca swych dni. Jako rycerz jest odwazny, mezny, okrutny, brutalny, honorowy oraz dumny. Broni zawziecie swego honoru i nie wzywa posilków, widzac przewage wroga. Liczy na wlasne sily i popelnia blad, który go drogo kosztuje. "Gubi" rycerzy i siebie samego. Umiera na wzgórzu pod sosna, z twarza zwrócona ku Hiszpanii na znak wlasnej odwagi. Resztkami sil zegna sie z bliskimi, Karolem Wielkim - jego ukochanym wladca oraz Francja. "Raz po raz slabnaca reka uderz sie w piersi. Za grzechy swoje wyciaga ku niebu swoja rekawice." Przeprowadza rachunek sumienia, sklada hold lenny wobec Boga. Modli sie równiez za zmarlych rycerzy. Prosi o wybaczenie. Smierc Rolanda jest punktem kulminacyjnym i to ona najlepiej odzwierciedlala, jak goraco kochal ojczyzne i ile dla niej zrobil. Byl przykladem dla innych. Postepowal tak, jak nakazywal obowiazek rycerski. Nie wybiegal myslami w przyszlosc. Niczego nie robil dla siebie. Kierowaly nim szlachetnosc, oddanie i bezinteresownosc. Bohater "Piesni o Rolandzie" byl wzorem dla innych rycerzy z epickich poematów. W Polsce jego postac zostala wykorzystana przez Henryka Sienkiewicza w "Krzyzakach". Zbyszko z Bogdanca jest wlasnie takim idealnym rycerzem. Wiele cech wspólnych mozna odnalezc w tych postaciach, w ich charakterach oraz postepowaniu. Roland nie byl postacia tragiczna. Nie byl rozdarty wewnetrznie. Wiedzial jak nalezy postapic. Jego smierc nie byla porazka, byla zas zwienczeniem calego rycerskiego zycia.

  • userphoto
    Porównaj i ocen cechy idealu rycerza starozytnego i sredniowiecznego na przykladzie "Iliady" i "Piesni o Rolandzie". PLAN: I. Wstep: 1. Rycerstwo jako ideologia zwiazana z walka. 2. Zmiennosc idealów na przestrzeni wieków. II. Rozwiniecie: 1. Dwaj bohaterowie Roland i Hektor a.) cele ich postepowania b.) rycerstwo jako ideologia i sposób na zycie c.) walka i patriotyzm d.) róznice kulturowe 2. Wywyzszenie obu bohaterów i przedstawienie jako wzoru do nasladowania: a.) Hektor walczy z Achillesem - bogiem b.) Roland walczy z Saracenami - innowiercami c.) smierc obu bohaterów. 3. Roland - rycerz walczacy nie tylko za swój naród, ale równiez w imie Boga. a.) wplyw religii chrzescijanskiej na ideal wojownika 4. Cechy, które mozna przyjac od obu bohaterów: a.) honor i braterstwo - cecha kazdego rycerza b.) walka do konca w imie slusznej sprawy 5. Ideal nie do zaakceptowania w calosci przez wspólczesnych: a.) ideal rycerza sredniowiecznego, czy tez starozytnego zwiazany z walka b.) pycha, duma rycerska III. Zakonczenie: 1. Oba idealy sa do siebie podobne. Róznice wynikaja z róznic w swiatopogladzie, mentalnosci i róznicy czasowej oraz od religii. 2. Hektor i Roland - bohaterowie, którzy sluza za przyklad idealów propagowanych w danych czasach. 3. Wiernosc swym wzorom, a nie rodzaj ideologii moga byc podstawa oceny czlowieka. W zamierzchlych czasach pelno bylo wojen, walk, potyczek. Ludzie nie potrafili ze soba konstruktywnie rozmawiac, nie umieli znajdowac kompromisów. Czasem nawet blaha sprawa mogla doprowadzic do ogromnych konfliktów. Dodatkowo podzial ludnosci na zamoznych i biedote prowadzil stopniowo do wytworzenia nowej klasy spolecznej - klasy zawodowych wojowników. Jedynym ich celem byla walka, gdyz byla to jedyna rzecz, która potrafili ci ludzie robic. Wladcy musieli sobie zjednywac przyjazn tych ludzi bo czesto od nich zalezalo jak dlugo wladca bedzie sprawowal rzady. Tak wiec klasa ta zaczela byc coraz lepiej traktowana. Posiadanie sily militarnej sprawialo, ze to wlasnie oni przejmowali wladze, skupiajac wokól siebie ludzi podobnego pokroju oraz bogactwa zagrabione na biedniejszych, którzy nie byli w stanie oprzec sie ich ekspansji. Poniewaz coraz ciezej bylo o wojny, wojownicy stwarzali dogodne dla siebie prawa, nakazy. Powstala kultura skupiajaca sie wlasnie wokól tych ludzi. Z czasem zrozumieli oni swa przynaleznosc rodowa i skupiali sie w coraz bardziej zamknietych kregach. Konsekwencja tego bylo powstanie ideologii opierajacej sie na kulturze walki. Wymyslano sobie cele, niekiedy bezsensowne, za które walczono i umierano. Dodatkowo spotegowalo to zjawisko swiadomosci przynaleznosci do danego narodu, wladcy i oczywiscie religii. Tak narodzilo sie rycerstwo, które w toku ewolucji kulturowej i technicznej zmienialo swój charakter. Jedno pozostalo jadnak niezmienne - prawa rzadzace ta grupa spoleczna, jej zasadnicza ideologia. Trudno jest rostrzygac o slusznosci owych idealow. W wyniku rewolucjii technicznej i zmiany sposobu walki rycerstwo utracilo swa pozycje spoleczna. Idealy rycerzy równiez ulegly znacznym przeobrazeniom. Kazdy bowiem ideal zmienia sie wraz ze zmiana mentalnosci i sposobów postrzegania rzeczywistoscci. Nikt juz dzis nie pamieta o rycerzach. Lecz w starozytnosci i sredniowieczu idealy rycerstwa pozwalaly niekiedy na utrzymanie tozsamosci narodowej. Byly poza tym "nosnikami" kultury, oraz moralnosci, stanowily podstawe do ustanawiania praw i rzadzenia. Do prównania idealów rycerza starozytnego i sredniowiecznego musimy posluzyc sie utworami, które nie moga byc nazwane pewnymi zródlami historycznymi. Nalezy wiec zauwazyc, ze i "Iliada", i "Piesn o Rolandzie" przedstawiaja bohaterów z przesada ich wywyzszajac. Dwaj bohaterowie: starozytny - Hektor i sredniowieczy - Roland - to bohaterowie, którzy w pelni zasluguja na miano rycerza. Tak Roland, jak i Hektor, sa stworzeni do walki. Taki jest tez ich glowny cel - walczyc. Hektor broni wlasnej ojczyzny Troi, wykazujac patriotyzm i milosc do niej. Roland równiez walczy za ojczyzne, choc w troche inny sposób. Jest przywódca tylnej strazy wojsk Karola Wielkiego powracajacych z wyprawy przeciw Saracenom. Zostajac zdradziecko napadniety walczy nie tylko swoje odzialy, ale równiez o cale wojsko Karola. Mozemy wiec stwierdzic, ze obaj bohaterowie dzialaja w slusznym celu, bronia bowiem nie tylko wlasnej godnosci i zycia, ale równez usprawiedliwia ich obrona calego swego narodu. Nie jest to walka bezsensowna. Obaj tez naleza do rycerstwa. Reprezentuja idely tej grupy spolecznej, jej kulture i styl zycia nierozerwalnie z tym zwiazany. Odwaga, mestwo to cechy, które sa dla nich najwazniejsze. Poddanie sie wrogowi bez walki oznaczaloby brak honoru, który to stanowi najwazniejsza podstawe do uwazania sie za rycerza, odróznia go od reszty spolecznosci, daje podstawe do dumy. Roland i Hektor dwaj ludzie, ktorych dzieli ogromna przepasc czasu wyznaja tak bardzo zblizona postawe zyciowa. To co robia, nie jest byc moze najlepsze, nigdy powiem nie mozna poprzec zabijania i okrucienstwa, ale zwiazany jest z tym wlasnie caly wzór postepowania dobrego rycerza i wartosci jakie powinien on reprezentowac. To, iz obaj bohaterowie walcza w obronie ojczyzny moze ich usprawiedliwiac, choc bardziej sklanialbym sie do pogladu, ze w tym wypadku bardziej usprawiedliwia to Hektora, który walczyl z najezdzca, niz Rolanda, który byl najezdzca. Hektor mial gleboko zakorzeniona milosc do swej ojczyzny, czego powodem byla dosc zamknieta, i powiazana ze soba w silny sposób spolecznosc starozytnego miasta greckiego. W przypadku Rolanda patriotyzm nie jest jedynym powodem do walki, uznaje on wyzszy cel, a poza tym sam przyznaje sie, ze walczy równiez dla swojej slawy. Uwidaczniaja sie równiez róznice kulturowe bohaterów. Hektor walczy do konca nie liczac sie ze smiercia, wiedzac ze nie ma zadnych szans i nikt mu nie jest w stanie pomóc. Roland godzi sie na smierc, ale wczesniej przezywa rozterke: czy wezwac pomoc, czy tez pozostac samotnym bohaterem. Obia dziela, zarówno "Iliada", jak i "Piesn o Rolandzie" maja na celu miedzy innymi propagowac postawe rycerska. Obaj wiec bohaterowie sa wyidealizowani. Maja pokazac doskonalosc, wybic sie wsród innych. Twórcy dziel zadbali, by wlasnie to podkreslic, dac do zrozumienia odbiorcy, ze to wlasnie Hekor, Roland sa idealem, wzorem. Hektor, dostaje wlasciwie wyrok z góry (od bogów), ma zginac. Poza tym czy ma jakies szanse, walczy przeciez z Achillesem, posiadajacym boska sile, który zostal na ta walke specjalnie wyposazony i przygotowany (tarcza Achillesa). Ale mimo to prezentuje postawe rycerska: nie stchórzyl, mimo wyroku walczy o swój honor, o to by go doceniono w przyszlosci. Roland nie jest osamotniony, ma przy sobie przyjaciól, którzy maja podobne cele. W ostatniej walce wykazuje niebywala sile, wrecz nadludzka. On pokonuje najwiecej nieprzyjaciól i kiedy jego towarzysze umieraja on pozostaje do konca. Jego smierc ma troche patetyczny i zaznaczony mnóstwem symboli charakter. Umiera jako zwyciezca, z twarza zwrócona do wroga. Jest wziety prosto do Nieba. Trzeba jednak pamietac, ze w rzeczywistosci wcielanie w zycie idealów reprezentowanych przez obu bohaterów nie mialo takiego charakteru. Zazwyczaj wiazalo sie z rzezia i mordem. W przypadku Rolanda odchodzi jeszcze jeden aspekt. Roland w przeciwienstwie do Hektora nie walczy tylko o swoje "interesy". Do idealu rycerza sredniowiecznego przylaczona jest ideologia chrzescijanstwa. Roland walczy w imie Boga. "Nawraca". Wraz z pojawieniem sie chrzescijanstwa celem rycerza przestala byc juz chec slawy. Rycerz sredniowieczny zaczyna dbac o swe zycie posmiertne. Chce dostac sie do Nieba, byc zbawionym. Cóz mu moze w tym lepiej pomóc niz wyprawa krzyzowa! Albo jeszcze lepiej nawrócenie kilku pogan (mieczem oczywiscie)! Byc moze zla interpretacja nauki chrzescijanskiej, w polaczeniu z porywczoscia i checia zysku ówczesnych wladców doprowadzily do tego, ze szlachetne idealy rycerskie utonely w morzu krwi, niekiedy niewinnych pogan. Nie jedak to sprawia, ze umarly idealy rycerskie. Przeciez wiekszosc cech tego idealu nie tylko jest akceptowana do dzis, ale stanowi podstawe pogladów kazdego kulturalnego czlowieka. Honor, braterstwo tak silnie zwiazane z rycerzem, mozemy zakceptowac. Walka w slusznej sprawie tez przeciez ma wartosc moralna. Wiernosc przysiedze tez jest cecha ceniona. Skad bierze sie wiec ta niechec do rycerskosci we wspólczesnych czasach? Owszem trudno jest w pelni przyjac postawe Rolanda, czy Hektora, którzy zyli przeciez w innych czasach, wsród innych ludzi. Ludzie wspólczesni nie potrfia tak sie poswiecac, jak robili to ci dwaj bohaterowie. Nie ma juz dzis prawdziwych rycerzy. Pozostala jednak ta niechec do tych cech, których nie tylko nie umiemy, ale których nie powinnismy akceptowac. Nawracanie sila, okrucienstwo zwiazane z walka nie bedzie dla wspólczesnego czlowieka celem zycia. Tym wlasnie przejawia sie ewolucja idealów. I Roland, i Hektor to ludzie podobni do siebie, dzieli ich róznica czasów, swiatopoglad, mentalnosc, laczy zas cel dzialania i idealy. Obaj pozostana wzorami rycerzy - jeden sredniowiecznego, drugi - starozytnego. Byc moze ich cele nie byly najlepsze, ani sposób dazenia do nich najtrafniejszy. Pamietajmy jednak, ze wypowiadamy sie z perspektywy wielu wieków. Dla tych ludzi te idealy byly najlepsze. Dawaly im mozliwosc potwierdzenia swojej przydatnosci spolecznej oraz okreslenie sensu zycia. Byly to idealy w danych czasach akceptowane i popierane. Nie mozna sie temu sprzeciwiac. Ideal rycerza nie moze byc w calosci zakceptowany, zreszta nie oto chodzi. Wazne jest bysmy umieli z tego wzoru wybrac to co najwazniejsze, co potrafimy przyjac do swego stylu zycia. Nie mozemy w pelni obiektywnie ocenic tych idealów. Dzis zyjemy w innej spolecznosci. Idealy te na pewno nie byly zlymi. Najwazniejsze jest by umiec byc im wiernym, tak jak Hektor i Roland.

    Porównaj i ocen cechy idealu rycerza starozytnego i sredniowiecznego na przykladzie "Iliady" i "Piesni o Rolandzie".
    PLAN:
    I. Wstep:
    1. Rycerstwo jako ideologia zwiazana z walka.
    2. Zmiennosc idealów na przestrzeni wieków.
    II. Rozwiniecie:
    1. Dwaj bohaterowie Roland i Hektor
    a.) cele ich postepowania
    b.) rycerstwo jako ideologia i sposób na zycie
    c.) walka i patriotyzm
    d.) róznice kulturowe
    2. Wywyzszenie obu bohaterów i przedstawienie jako wzoru do nasladowania:
    a.) Hektor walczy z Achillesem - bogiem
    b.) Roland walczy z Saracenami - innowiercami
    c.) smierc obu bohaterów.
    3. Roland - rycerz walczacy nie tylko za swój naród, ale równiez w imie Boga.
    a.) wplyw religii chrzescijanskiej na ideal wojownika
    4. Cechy, które mozna przyjac od obu bohaterów:
    a.) honor i braterstwo - cecha kazdego rycerza
    b.) walka do konca w imie slusznej sprawy
    5. Ideal nie do zaakceptowania w calosci przez wspólczesnych:
    a.) ideal rycerza sredniowiecznego, czy tez starozytnego zwiazany z walka
    b.) pycha, duma rycerska
    III. Zakonczenie:
    1. Oba idealy sa do siebie podobne. Róznice wynikaja z róznic w swiatopogladzie, mentalnosci i róznicy czasowej oraz od religii.
    2. Hektor i Roland - bohaterowie, którzy sluza za przyklad idealów propagowanych w danych czasach.
    3. Wiernosc swym wzorom, a nie rodzaj ideologii moga byc podstawa oceny czlowieka.
    W zamierzchlych czasach pelno bylo wojen, walk, potyczek. Ludzie nie potrafili ze soba konstruktywnie rozmawiac, nie umieli znajdowac kompromisów. Czasem nawet blaha sprawa mogla doprowadzic do ogromnych konfliktów. Dodatkowo podzial ludnosci na zamoznych i biedote prowadzil stopniowo do wytworzenia nowej klasy spolecznej - klasy zawodowych wojowników. Jedynym ich celem byla walka, gdyz byla to jedyna rzecz, która potrafili ci ludzie robic. Wladcy musieli sobie zjednywac przyjazn tych ludzi bo czesto od nich zalezalo jak dlugo wladca bedzie sprawowal rzady. Tak wiec klasa ta zaczela byc coraz lepiej traktowana. Posiadanie sily militarnej sprawialo, ze to wlasnie oni przejmowali wladze, skupiajac wokól siebie ludzi podobnego pokroju oraz bogactwa zagrabione na biedniejszych, którzy nie byli w stanie oprzec sie ich ekspansji. Poniewaz coraz ciezej bylo o wojny, wojownicy stwarzali dogodne dla siebie prawa, nakazy. Powstala kultura skupiajaca sie wlasnie wokól tych ludzi. Z czasem zrozumieli oni swa przynaleznosc rodowa i skupiali sie w coraz bardziej zamknietych kregach. Konsekwencja tego bylo powstanie ideologii opierajacej sie na kulturze walki. Wymyslano sobie cele, niekiedy bezsensowne, za które walczono i umierano. Dodatkowo spotegowalo to zjawisko swiadomosci przynaleznosci do danego narodu, wladcy i oczywiscie religii. Tak narodzilo sie rycerstwo, które w toku ewolucji kulturowej i technicznej zmienialo swój charakter. Jedno pozostalo jadnak niezmienne - prawa rzadzace ta grupa spoleczna, jej zasadnicza ideologia. Trudno jest rostrzygac o slusznosci owych idealow. W wyniku rewolucjii technicznej i zmiany sposobu walki rycerstwo utracilo swa pozycje spoleczna. Idealy rycerzy równiez ulegly znacznym przeobrazeniom. Kazdy bowiem ideal zmienia sie wraz ze zmiana mentalnosci i sposobów postrzegania rzeczywistoscci. Nikt juz dzis nie pamieta o rycerzach. Lecz w starozytnosci i sredniowieczu idealy rycerstwa pozwalaly niekiedy na utrzymanie tozsamosci narodowej. Byly poza tym "nosnikami" kultury, oraz moralnosci, stanowily podstawe do ustanawiania praw i rzadzenia. Do prównania idealów rycerza starozytnego i sredniowiecznego musimy posluzyc sie utworami, które nie moga byc nazwane pewnymi zródlami historycznymi. Nalezy wiec zauwazyc, ze i "Iliada", i "Piesn o Rolandzie" przedstawiaja bohaterów z przesada ich wywyzszajac. Dwaj bohaterowie: starozytny - Hektor i sredniowieczy - Roland - to bohaterowie, którzy w pelni zasluguja na miano rycerza. Tak Roland, jak i Hektor, sa stworzeni do walki. Taki jest tez ich glowny cel - walczyc. Hektor broni wlasnej ojczyzny Troi, wykazujac patriotyzm i milosc do niej. Roland równiez walczy za ojczyzne, choc w troche inny sposób. Jest przywódca tylnej strazy wojsk Karola Wielkiego powracajacych z wyprawy przeciw Saracenom. Zostajac zdradziecko napadniety walczy nie tylko swoje odzialy, ale równiez o cale wojsko Karola. Mozemy wiec stwierdzic, ze obaj bohaterowie dzialaja w slusznym celu, bronia bowiem nie tylko wlasnej godnosci i zycia, ale równez usprawiedliwia ich obrona calego swego narodu. Nie jest to walka bezsensowna. Obaj tez naleza do rycerstwa. Reprezentuja idely tej grupy spolecznej, jej kulture i styl zycia nierozerwalnie z tym zwiazany. Odwaga, mestwo to cechy, które sa dla nich najwazniejsze. Poddanie sie wrogowi bez walki oznaczaloby brak honoru, który to stanowi najwazniejsza podstawe do uwazania sie za rycerza, odróznia go od reszty spolecznosci, daje podstawe do dumy. Roland i Hektor dwaj ludzie, ktorych dzieli ogromna przepasc czasu wyznaja tak bardzo zblizona postawe zyciowa. To co robia, nie jest byc moze najlepsze, nigdy powiem nie mozna poprzec zabijania i okrucienstwa, ale zwiazany jest z tym wlasnie caly wzór postepowania dobrego rycerza i wartosci jakie powinien on reprezentowac. To, iz obaj bohaterowie walcza w obronie ojczyzny moze ich usprawiedliwiac, choc bardziej sklanialbym sie do pogladu, ze w tym wypadku bardziej usprawiedliwia to Hektora, który walczyl z najezdzca, niz Rolanda, który byl najezdzca. Hektor mial gleboko zakorzeniona milosc do swej ojczyzny, czego powodem byla dosc zamknieta, i powiazana ze soba w silny sposób spolecznosc starozytnego miasta greckiego. W przypadku Rolanda patriotyzm nie jest jedynym powodem do walki, uznaje on wyzszy cel, a poza tym sam przyznaje sie, ze walczy równiez dla swojej slawy. Uwidaczniaja sie równiez róznice kulturowe bohaterów. Hektor walczy do konca nie liczac sie ze smiercia, wiedzac ze nie ma zadnych szans i nikt mu nie jest w stanie pomóc. Roland godzi sie na smierc, ale wczesniej przezywa rozterke: czy wezwac pomoc, czy tez pozostac samotnym bohaterem. Obia dziela, zarówno "Iliada", jak i "Piesn o Rolandzie" maja na celu miedzy innymi propagowac postawe rycerska. Obaj wiec bohaterowie sa wyidealizowani. Maja pokazac doskonalosc, wybic sie wsród innych. Twórcy dziel zadbali, by wlasnie to podkreslic, dac do zrozumienia odbiorcy, ze to wlasnie Hekor, Roland sa idealem, wzorem. Hektor, dostaje wlasciwie wyrok z góry (od bogów), ma zginac. Poza tym czy ma jakies szanse, walczy przeciez z Achillesem, posiadajacym boska sile, który zostal na ta walke specjalnie wyposazony i przygotowany (tarcza Achillesa). Ale mimo to prezentuje postawe rycerska: nie stchórzyl, mimo wyroku walczy o swój honor, o to by go doceniono w przyszlosci. Roland nie jest osamotniony, ma przy sobie przyjaciól, którzy maja podobne cele. W ostatniej walce wykazuje niebywala sile, wrecz nadludzka. On pokonuje najwiecej nieprzyjaciól i kiedy jego towarzysze umieraja on pozostaje do konca. Jego smierc ma troche patetyczny i zaznaczony mnóstwem symboli charakter. Umiera jako zwyciezca, z twarza zwrócona do wroga. Jest wziety prosto do Nieba. Trzeba jednak pamietac, ze w rzeczywistosci wcielanie w zycie idealów reprezentowanych przez obu bohaterów nie mialo takiego charakteru. Zazwyczaj wiazalo sie z rzezia i mordem. W przypadku Rolanda odchodzi jeszcze jeden aspekt. Roland w przeciwienstwie do Hektora nie walczy tylko o swoje "interesy". Do idealu rycerza sredniowiecznego przylaczona jest ideologia chrzescijanstwa. Roland walczy w imie Boga. "Nawraca". Wraz z pojawieniem sie chrzescijanstwa celem rycerza przestala byc juz chec slawy. Rycerz sredniowieczny zaczyna dbac o swe zycie posmiertne. Chce dostac sie do Nieba, byc zbawionym. Cóz mu moze w tym lepiej pomóc niz wyprawa krzyzowa! Albo jeszcze lepiej nawrócenie kilku pogan (mieczem oczywiscie)! Byc moze zla interpretacja nauki chrzescijanskiej, w polaczeniu z porywczoscia i checia zysku ówczesnych wladców doprowadzily do tego, ze szlachetne idealy rycerskie utonely w morzu krwi, niekiedy niewinnych pogan. Nie jedak to sprawia, ze umarly idealy rycerskie. Przeciez wiekszosc cech tego idealu nie tylko jest akceptowana do dzis, ale stanowi podstawe pogladów kazdego kulturalnego czlowieka. Honor, braterstwo tak silnie zwiazane z rycerzem, mozemy zakceptowac. Walka w slusznej sprawie tez przeciez ma wartosc moralna. Wiernosc przysiedze tez jest cecha ceniona. Skad bierze sie wiec ta niechec do rycerskosci we wspólczesnych czasach? Owszem trudno jest w pelni przyjac postawe Rolanda, czy Hektora, którzy zyli przeciez w innych czasach, wsród innych ludzi. Ludzie wspólczesni nie potrfia tak sie poswiecac, jak robili to ci dwaj bohaterowie. Nie ma juz dzis prawdziwych rycerzy. Pozostala jednak ta niechec do tych cech, których nie tylko nie umiemy, ale których nie powinnismy akceptowac. Nawracanie sila, okrucienstwo zwiazane z walka nie bedzie dla wspólczesnego czlowieka celem zycia. Tym wlasnie przejawia sie ewolucja idealów. I Roland, i Hektor to ludzie podobni do siebie, dzieli ich róznica czasów, swiatopoglad, mentalnosc, laczy zas cel dzialania i idealy. Obaj pozostana wzorami rycerzy - jeden sredniowiecznego, drugi - starozytnego. Byc moze ich cele nie byly najlepsze, ani sposób dazenia do nich najtrafniejszy. Pamietajmy jednak, ze wypowiadamy sie z perspektywy wielu wieków. Dla tych ludzi te idealy byly najlepsze. Dawaly im mozliwosc potwierdzenia swojej przydatnosci spolecznej oraz okreslenie sensu zycia. Byly to idealy w danych czasach akceptowane i popierane. Nie mozna sie temu sprzeciwiac. Ideal rycerza nie moze byc w calosci zakceptowany, zreszta nie oto chodzi. Wazne jest bysmy umieli z tego wzoru wybrac to co najwazniejsze, co potrafimy przyjac do swego stylu zycia. Nie mozemy w pelni obiektywnie ocenic tych idealów. Dzis zyjemy w innej spolecznosci. Idealy te na pewno nie byly zlymi. Najwazniejsze jest by umiec byc im wiernym, tak jak Hektor i Roland.

  • userphoto
    Rycerz, swiety, kochanek - jako bohaterowie charakterystyczni dla literatury sredniowiecznej Typ swietego, kreowany w utworach hagiograficznych (np. "Legenda o sw. Aleksym"), podporzadkowuje swoje zycie haslom: "ora et labora" (módl sie i pracuj) i "memento mori" (pamietaj o smierci). Drugi wzorzec osobowy to sredniowieczny, nieskazitelny rycerz, którego dewiza zyciowa sa slowa "Bóg, honor, Ojczyzna" - taki jest bohater "Piesni o Rolandzie". Trescia utworu jest bitwa oddzialu Rolanda walczacego z Saracenami. Wróg ma przewage liczebna, lecz Roland nie chce wzywac zadnej pomocy, uwaza, ze zhanbiloby to jego ród i splamilo honor. Roland, czujac zblizajaca sie smierc, poleca swych towarzyszy Bogu, prosi Go o przebaczenie win i czeka na smierc. Do umierajacego rycerza Bóg zsyla aniolów, którzy niosa jego dusze do nieba. Wizerunek Rolanda stanowi wzór osobowy sredniowiecznego rycerza, który sluzy wiernie ojczyznie, królowi i Bogu. Dla chwaly Boga i Kosciola walczy z poganami. W boju jest szalenczo odwazny, bohaterskimi czynami rozslawia imie swoje, króla i ojczyzny, wysoko ceni honor i prezentuje wiele cnót rycerskich. Zobowiazuja go one do opieki nad slabszymi, do godnego i szlachetnego postepowania oraz szacunku dla kazdego czlowieka. Wzorzec kochanka wystepuje m.in. w "Dziejach Tristana i Izoldy" (romans starofrancuski). Jest to historia tragicznej milosci. Kochankowie poddani zostali niepokonanej mocy namietnosci, a zarazem sa swiadomi zla zdrady. Zyjacy w nieustannym napieciu emocjonalnym, w ciaglym konflikcie miedzy honorem a miloscia, ucielesniaja szczescie i cierpienie milosci. Tristan usiluje byc wierny królowi Markowi, z którym jako wasal zwiazany jest przysiega, jednak sila magicznego napoju milosnego przezwycieza jego skrupuly. Z narastajacym poczuciem winy próbuje wyzwolic sie z mocy czaru, ale przegrywa i w ten sposób fatalna sila skazuje jego i Izolde na zycie w mece i potepieniu, które osladza im wzajemna milosc.

    Rycerz, swiety, kochanek - jako bohaterowie charakterystyczni dla literatury sredniowiecznej Typ swietego, kreowany w utworach hagiograficznych (np. "Legenda o sw. Aleksym"), podporzadkowuje swoje zycie haslom: "ora et labora" (módl sie i pracuj) i "memento mori" (pamietaj o smierci). Drugi wzorzec osobowy to sredniowieczny, nieskazitelny rycerz, którego dewiza zyciowa sa slowa "Bóg, honor, Ojczyzna" - taki jest bohater "Piesni o Rolandzie". Trescia utworu jest bitwa oddzialu Rolanda walczacego z Saracenami. Wróg ma przewage liczebna, lecz Roland nie chce wzywac zadnej pomocy, uwaza, ze zhanbiloby to jego ród i splamilo honor. Roland, czujac zblizajaca sie smierc, poleca swych towarzyszy Bogu, prosi Go o przebaczenie win i czeka na smierc. Do umierajacego rycerza Bóg zsyla aniolów, którzy niosa jego dusze do nieba. Wizerunek Rolanda stanowi wzór osobowy sredniowiecznego rycerza, który sluzy wiernie ojczyznie, królowi i Bogu. Dla chwaly Boga i Kosciola walczy z poganami. W boju jest szalenczo odwazny, bohaterskimi czynami rozslawia imie swoje, króla i ojczyzny, wysoko ceni honor i prezentuje wiele cnót rycerskich. Zobowiazuja go one do opieki nad slabszymi, do godnego i szlachetnego postepowania oraz szacunku dla kazdego czlowieka. Wzorzec kochanka wystepuje m.in. w "Dziejach Tristana i Izoldy" (romans starofrancuski). Jest to historia tragicznej milosci. Kochankowie poddani zostali niepokonanej mocy namietnosci, a zarazem sa swiadomi zla zdrady. Zyjacy w nieustannym napieciu emocjonalnym, w ciaglym konflikcie miedzy honorem a miloscia, ucielesniaja szczescie i cierpienie milosci. Tristan usiluje byc wierny królowi Markowi, z którym jako wasal zwiazany jest przysiega, jednak sila magicznego napoju milosnego przezwycieza jego skrupuly. Z narastajacym poczuciem winy próbuje wyzwolic sie z mocy czaru, ale przegrywa i w ten sposób fatalna sila skazuje jego i Izolde na zycie w mece i potepieniu, które osladza im wzajemna milosc.

  • userphoto
    Asceta i rycerz, jako dwie rózne sredniowieczne postawy (parenetyczny charakter lit. sredniowiecza) - asceta i rycerz stanowia dwa podstawowe wzorce osobowe propagowane w parenetycznej literaturze sredniowiecznej, obok postawy franciszkanskiej; trzeba wspomniec, ze pareneza polega wlasnie na propagowaniu pewnych wzorców osobowych, idealów i wartosci, którymi powinien kierowac sie czlowieka danej epoki; wzorzec swietego ~ ascety zwiazany jest z bezwzgledna dominacja kosciola we wszystkich plaszczyznach dzialania tamtejszego spoleczenstwa: w zyciu politycznym i kulturalnym oraz stanowila o wiezi spoleczenstwa europejskiego; postawa ascezy wyplywa ze sredniowiecznego przekonania, iz cialo jest siedliskiem szatana, wiec umartwianie sie i zadawanie mu bólu jest jedyna droga na wypedzenie go; czesto wiec widywano procesje ludzi biczujacych sie i stosujacych rózne inne techniki wypedzania szatana; czasem przybieralo to formy skrajne, tak jak w przypadku Szymona Slupnika, który 27 lat przezyl w malej klatce na wysokim slupie, przewaznie stojac, co wymagalo nie lada samozaparcia i sily woli (lub choroby psychicznej jak ktos woli); znamienne jest, ze potem wielu ludzi, w tym artystów fascynowalo sie taka postawa, co widac wyraznie w literaturze, nawet polskiej: Szymon Grochowiak "Swiety Szymon Slupnik" ("Powolal go Pan / Na slup"); bez zadnych skrajnosci przedstawiona jest postawa ascety w legendzie o sw. Aleksym, która opowiada o czlowieku pochodzacym z zamoznej rodzimy rzymskiej, który postanowil w dniu swojego slubu reszte zycia oddac Bogu; wedrowal po swiecie jako zebrak i zmarl pod domem swojego ojca, przezywszy tam ostatnie 16 lat swego zycia i dopiero po smierci, udalo ustalic sie, kim byl naprawde; asceza ta polegala wiec na dobrowolnym wyrzeczeniu sie dóbr i wygód jakie oferowalo mu zycia w zamian za poszukiwanie ponizenia, umartwianie sie; parenetyczne opisy maja zwykle pewna schematycznosc: wskazanie na heroizm i swietosc opisywanej postaci, potem zaczyna sie biografia: pochodzenia ze szlachetnego rodu, potem pojawia sie opis zalet i cnót, nastepnie jest wyrzeczenie sie dóbr, jakimi obdarowalo go zycie, opis ascetycznego zycia i smierc polaczona z szeregiem cudów; rycerz jest drugim propagowanym wzorcem osobowym: kierowal sie on nastepujacymi zasadami - haslami: Bóg, Honor i Ojczyzna; utworami prezentujacymi postawe rycerza byly "chansons de geste", a w sród nich najbardziej znana "Piesn o Rolandzie"; opowiada ona o wyprawie wojennej króla Franków Karola Wielkiego do Hiszpanii, aby pomóc w walce z saracenami; w czasie powrotu ze zwycieskiej walki, tylna straz dowodzona przez hrabiego Rolanda, siostrzenca króla, zostaje zaatakowana i rozbita; zanim sie to stalo, Roland mial mozliwosc przywolania pomocy z uzyciem rogu, ale uwazal to za hanbiacy czyn i postanowil bronic sie bez pomocy, ale gdy okazuje sie, ze sily wroga wiele razy przewyzszaja sile jego wojska, intensywnie zastanawia sie na wezwaniem pomocy, aby zabici zostali pomszczeni; jednak gdy broniacych zostaje mala garstka, postanawia bronic sie do ostatka, dokonujac nadludzkich czynów (wrecz groteskowych) i wg wszelkich zasad rycerskich - umiera; cechami rycerza sa: konsekwentnosc w realizacji czynów i idei, takich jak obrona ojczyzny, nawet w obliczu smierci; Roland jest wzorem wszelkich cnót rycerza sredniowiecznego (choc nie wzywanie pomocy mozna nazwac glupota): odwagi, mestwa, wiernosci wobec króla i ojczyzny, dbalosci o honor;

    Asceta i rycerz, jako dwie rózne sredniowieczne postawy (parenetyczny charakter lit. sredniowiecza)
    - asceta i rycerz stanowia dwa podstawowe wzorce osobowe propagowane w parenetycznej literaturze sredniowiecznej, obok postawy franciszkanskiej; trzeba wspomniec, ze pareneza polega wlasnie na propagowaniu pewnych wzorców osobowych, idealów i wartosci, którymi powinien kierowac sie czlowieka danej epoki; wzorzec swietego ~ ascety zwiazany jest z bezwzgledna dominacja kosciola we wszystkich plaszczyznach dzialania tamtejszego spoleczenstwa: w zyciu politycznym i kulturalnym oraz stanowila o wiezi spoleczenstwa europejskiego; postawa ascezy wyplywa ze sredniowiecznego przekonania, iz cialo jest siedliskiem szatana, wiec umartwianie sie i zadawanie mu bólu jest jedyna droga na wypedzenie go; czesto wiec widywano procesje ludzi biczujacych sie i stosujacych rózne inne techniki wypedzania szatana; czasem przybieralo to formy skrajne, tak jak w przypadku Szymona Slupnika, który 27 lat przezyl w malej klatce na wysokim slupie, przewaznie stojac, co wymagalo nie lada samozaparcia i sily woli (lub choroby psychicznej jak ktos woli); znamienne jest, ze potem wielu ludzi, w tym artystów fascynowalo sie taka postawa, co widac wyraznie w literaturze, nawet polskiej: Szymon Grochowiak "Swiety Szymon Slupnik" ("Powolal go Pan / Na slup"); bez zadnych skrajnosci przedstawiona jest postawa ascety w legendzie o sw. Aleksym, która opowiada o czlowieku pochodzacym z zamoznej rodzimy rzymskiej, który postanowil w dniu swojego slubu reszte zycia oddac Bogu; wedrowal po swiecie jako zebrak i zmarl pod domem swojego ojca, przezywszy tam ostatnie 16 lat swego zycia i dopiero po smierci, udalo ustalic sie, kim byl naprawde; asceza ta polegala wiec na dobrowolnym wyrzeczeniu sie dóbr i wygód jakie oferowalo mu zycia w zamian za poszukiwanie ponizenia, umartwianie sie; parenetyczne opisy maja zwykle pewna schematycznosc: wskazanie na heroizm i swietosc opisywanej postaci, potem zaczyna sie biografia: pochodzenia ze szlachetnego rodu, potem pojawia sie opis zalet i cnót, nastepnie jest wyrzeczenie sie dóbr, jakimi obdarowalo go zycie, opis ascetycznego zycia i smierc polaczona z szeregiem cudów; rycerz jest drugim propagowanym wzorcem osobowym: kierowal sie on nastepujacymi zasadami - haslami: Bóg, Honor i Ojczyzna; utworami prezentujacymi postawe rycerza byly "chansons de geste", a w sród nich najbardziej znana "Piesn o Rolandzie"; opowiada ona o wyprawie wojennej króla Franków Karola Wielkiego do Hiszpanii, aby pomóc w walce z saracenami; w czasie powrotu ze zwycieskiej walki, tylna straz dowodzona przez hrabiego Rolanda, siostrzenca króla, zostaje zaatakowana i rozbita; zanim sie to stalo, Roland mial mozliwosc przywolania pomocy z uzyciem rogu, ale uwazal to za hanbiacy czyn i postanowil bronic sie bez pomocy, ale gdy okazuje sie, ze sily wroga wiele razy przewyzszaja sile jego wojska, intensywnie zastanawia sie na wezwaniem pomocy, aby zabici zostali pomszczeni; jednak gdy broniacych zostaje mala garstka, postanawia bronic sie do ostatka, dokonujac nadludzkich czynów (wrecz groteskowych) i wg wszelkich zasad rycerskich - umiera; cechami rycerza sa: konsekwentnosc w realizacji czynów i idei, takich jak obrona ojczyzny, nawet w obliczu smierci; Roland jest wzorem wszelkich cnót rycerza sredniowiecznego (choc nie wzywanie pomocy mozna nazwac glupota): odwagi, mestwa, wiernosci wobec króla i ojczyzny, dbalosci o honor;

  • userphoto
    Od Hektora do... – rózne literackie i filmowe obrazy rycerza bez skazy Rycerstwo jako stan uksztaltowalo sie w epoce sredniowiecza. Byla to elitarna warstwa spoleczenstwa feudalnego , która wytworzyla swoisty styl zycia, etyke i ceremonial. Mianem rycerza mozemy jednak okreslic bohaterów literackich innych epok odznaczajacych sie w sposób szczególny odwaga, honorem, lojalnoscia, poswieceniem dla sprawy i dla swojego wladcy, stawiajacych wyzej nad wlasne zycie walke o wyznawane idealy. Mozna z powodzeniem uzyc slowa rycerstwo w znaczeniu stylu zycia, praktykowanego przez ludzi róznych epok – od starozytnosci do czasów wspólczesnych. Pierwsi rycerze w literaturze pojawili sie wraz z jej powstaniem. Juz w starozytnosci mnóstwo bylo wzmianek o dzielnych wojownikach i rycerzach takich jak Herakles, Achilles, Hektor czy Ajaks. Nie wszyscy oni jednak swym postepowaniem zasluzyli na okreslenie ich jako „rycerzy bez skazy”. Jednym z takich niedoszlych rycerzy byl wspanialy wojownik Achilles. Pomimo iz doskonale walczyl i szanowal swoich bogów to daleko mu bylo do idealu. W przystepie pasji byl sklonny do robienia róznych niegodnych rycerza a nawet czlowieka rzeczy. Przykladem moze tutaj byc bestialskie sprofanowanie zwlok Hektora po wygranej walce. Charakterem zupelnie odwrotnym do charakteru Achillesa jest jednoczesnie jego przeciwnik – Hektor. Byl on najdzielniejszym wojownikiem wsród Trojan a zarazem najwiekszym postrachem Greków. W przeciwienstwie do swego rywala cenil on swoje zycie, i nie odznaczal sie taka brawura jak Achilles, który nad wlasne zycie przedkladal chwale. Na wojnie Hektor zabijal jak kazdy – w koncu to walka byla zasadniczym zadaniem rycerzy – jednak swoim postepowaniem oraz wyznawanymi idealami zapracowal sobie na miano archetypu rycerza bez skazy, powielanego pózniej w kolejnych epokach. Innym przykladem antycznego idealnego rycerza jest Maximus – bohater filmu „Gladiator” w rezyserii Ridleya Scotta. Tytulowy bohater jest generalem wojsk cesarza rzymskiego Marka Aureliusza. Pewnego dnia powraca on do rodzinnego domu po kolejnej udanej wyprawie wojennej. Zazdrosny o jego wplywy u cesarza, dziedzic tronu, Commodus, zleca egzekucje generala i jego rodziny. Cudem unikajac smierci, Maximus zostaje wziety w niewole i jest szkolony na gladiatora, co przysparza mu rosnaca popularnosc. Wraca do Rzymu, chcac pomscic morderstwo syna i zony. Ginie w wygranej choc nieuczciwej walce z Commodusem jednak po smierci trafia do raju gdzie spotyka swoja uteskniona rodzine. Zostal pochowany z honorami jak król. Chociaz nie byl królem Rzymu to na pewno byl królem ludu. Maximus byl ucielesnieniem rycerskich cnót. Stawial on nad zycie wyznawane idealy (w swojej ostatniej walce w zyciu pokonuje Commodusa i uwalnia Rzym spod jego dyktatury). Zgodnie z jego credo: „Nasze czyny za zycia, brzmia echem w wiecznosci\\\" nie poddaje sie po smierci zony i syna, by zasluzyc swym postepowaniem na spotkanie z nimi w raju. Mimo iz zaczatki rycerstwa zauwazamy juz w antyku to pojecie to kojarzy nam sie raczej z epoka sredniowiecza. To wtedy uksztaltowalo sie rycerstwo jako stan spoleczny i to wlasnie z tego okresu pochodza najslynniejsze romanse rycerskie takie jak: „Piesn o Rolandzie”, „Opowiesci Okraglego Stolu” oraz „Piesn o Nibelungach”. Wzorcem parenetycznym dla rycerzy ówczesnego okresu stal sie Roland, bohater jednego z najslynniejszych eposów rycerskich – „Piesn o Rolandzie”. Tytulowy bohater byl hrabia, paladynem króla Karola Wielkiego. Oprócz tego ze byl dzielnym rycerzem i lojalnym poddanym to stal sie takze zagorzalym obronca wiary chrzescijanskiej. Pokonac mozna go bylo praktycznie tylko zdrada. Dla niego podobnie jak dla innych sredniowiecznych rycerzy wazne bylo nie tyle osiagniecie celu – zwyciestwa w walce, ile to jak sie walczylo. Dlatego honor nie pozwolil Rolandowi wezwac pomocy gdy napadl go oddzial Saracenów. Zgodnie z kodeksem rycerskim zachowanie godnosci jest wazniejsze od obrony zycia. Germanskim odpowiednikiem postaci Rolanda jako rycerza bez skazy, stal sie Zygfryd – bohater eposu „Piesn o Nibelungach” opartego na sagach skandynawskich. Tytulowy bohater oprócz niezwyklej sily posiada takze czarodziejska moc która umozliwia mu miedzy innymi stanie sie niewidzialnym lub odpornosc na ciosy. Zygfryd dzieki swej niezmiernej odwadze oraz walecznosci osiaga cel swojej wyprawy – pokonuje w walce Alberyka i zdobywa skarb Nibelungów, który nastepnie sklada w wianie swej zonie Krymhildzie. Zygfryd podobnie jak inni najswietniejsi rycerze ginie zabity podstepem. Zostaje zamordowany na polowaniu, przez zawistnego o jego chwale Hagena. Kolejnym utworem przedstawiajacym nam zycie i wyczyny slynnych rycerzy sa „Opowiesci bretonskie” . Jest to zbiór historii inspirowanych dziejami i wierzeniami Celtów, ludu który u schylku okresu starozytnego zostal czesciowo wyparty z wysp brytyjskich i osiedlil sie na pólnocno-zachodnich wybrzezach dzisiejszej Francji. Bohaterem tych piesni stal sie legendarny król Artur, obronca wyspy przed germanskimi zdobywcami z kontynentu. Otaczalo go grono 12 dzielnych rycerzy, zasiadajacych przy slynnym Okraglym Stole symbolizujacym równosc królewskiej druzyny. Najslynniejsi z rycerzy Strzegacych legendarnego Camelotu (siedziby króla Artura) to: Lancelot, Tristan, Lamerok, Galahad, Gawain, Gareth, Palamedes, Kay i Mordred. Jednak mimo ich bohaterskich wyczynów i bardzo duzych rycerskich umiejetnosci nie wszyscy oni zaslugiwali na miano okreslenia ich jako „rycerzy bez skazy i zmazy”. Mordred – mimo iz byl wspanialym wojownikiem i postrachem potworów, nie byl w stanie oprzec sie zadzy wladzy i zdradzil swego pana przywlaszczajac sobie jego królestwo wraz z królowa. Lancelot – najdzielniejszy i najslynniejszy z rycerzy Okraglego Stolu. Stal sie wcieleniem idealu sredniowiecznego rycerza bretonskiego. Nie cofa sie przed zadnym upokorzeniem, jezeli tylko tego chce pani jego serca. W koncu jednak jego grzeszna milosc do królowej Guinevry, zony króla Artura - jego pana, powoduje plame na jego honorze. W rezultacie zostaje wygnany z królestwa i obraca sie przeciwko Camelotowi. Parsifal – wedlug legend, byl jednym z najdzielniejszych uczestników wyprawy po Swiety Graal. Odnalazl on zamek króla Rybaka, w którym znajdowal sie ów kielich. Obok Artura i Lancelota byl jednym z najdzielniejszych rycerzy ówczesnego okresu, stal sie wzorem do nasladowania dla przyszlych pokolen. Inny bohater legend arturianskich, Tristan, byl podobnie jak kazdy z nich, dzielnym i odwaznym rycerzem oraz wiernym kompanem swego pana króla Marka. Podobnie jednak jak u wielu innych niedoszlych rycerzy bez skazy, tak i u niego, plama na honorze zostala spowodowana przez milosc. Uczucie jakie zywil do Izoldy Zlotowlosej zmusilo go do udania sie na wygnanie i tulaczke po swiecie. Chociaz kazdy z tych rycerzy dopuscil sie jakiegos wystepku, to wielu z pózniejszych, nie tylko sredniowiecznych, rycerzy bralo bohaterów „Legend arturianskich” za wzory godne nasladowania. Oprócz legendarnych bohaterów róznych podan i piesni w literaturze i filmie spotykamy równie wielu historycznych, autentycznych rycerzy, cieszacych sie nie mniejsza popularnoscia niz ich legendarni przodkowie. Najwiekszym historycznym autorytetem rycerskim jest moim zdaniem Pierre Bayard – slynny XV-wieczny dowódca francuski. Wyróznil sie on szczególnym bohaterstwem w kampaniach wloskich Karola VIII. Jego samotna obrona mostu na Garigliano przeciw dwustu Hiszpanom, sprawila, ze przeszedl do historii i legendy jako „Rycerz bez trwogi i skazy” - wcielenie idealu rycerskiego. I chociaz wykazywal niezmierna odwage i poswiecenie dla swojej ojczyzny to jego czyny zostaly spostrzezone jedynie przez kronikarzy oraz wspólczesnych mu, malo znanych twórców. Walka narodowo-wyzwolencza Szkotów z Anglikami, toczona na przelomie XIII i XIV wieku, zapisala sie w historii, jako jedno z najbardziej dramatycznych i najkrwawszych wydarzen. Motyw ten stal sie potem tematem filmu „Braveheart – Waleczne serce” wyrezyserowanego przez Mela Gibsona. Glównym bohaterem filmu jest Sir William Wallace. Postac historyczna, szkocki patriota i bohater narodowy. Reprezentuje on dosyc popularny schemat bohatera którego mozna zabic, ale w zaden sposób nie mozna zlamac. Po zwyciestwie w bitwie pod Stirling w 1297 r. Zostal obwolany protektorem a nastepnie oswobodzil Szkocje i spustoszyl kilka angielskich hrabstw. Po klesce jego wojsk pod Falkirk szukal pomocy u króla Francji Filipa Pieknego. Rok pózniej wznowil walke i wywalczyl niepodleglosc Szkocji. Pojmany w Londynie, zostal nastepnie stracony. Zginal w meczarniach gdyz nie chcial splamic swego honoru, nie dal sie upokorzyc swemu oprawcy. Jednym z licznych polskich reprezentantów szlachetnego rycerstwa jest, swego czasu bardzo oslawiony w Polsce i na swiecie, Zawisza Czarny, który stal sie autorytetem dla wielu polskich zolnierzy. „Rycerz bez skazy i zmazy” bo tak go wtedy okreslano, byl dla swych nastepców wzorem cnót rycerskich, którego prawosc weszla nawet w przyslowie: „Polegac jak na Zawiszy”. Slawe i uznanie zdobyl po bitwie pod Grunwaldem gdzie wstawil sie bohaterska walka u boku Wladyslawa Jagielly, co zostalo uwiecznione na kartach „Roczników” Jana Dlugosza. Oprócz zaslug wojennych chwale przyniosly mu takze zwyciestwa w licznych turniejach rycerskich. Dzieki swej odwadze i poswieceniu dla Polski, Zawisza Czarny stal sie bohaterem wielu pózniejszych utworów literackich takich jak „Krzyzacy” Henryka Sienkiewicza czy „Wesele” Stanislawa Wyspianskiego, w którym to wystapil jako symbol dawnej chwaly i potegi narodu. Innym polskim oslawionym rycerzem byl hetman Chodkiewicz przedstawiony miedzy innymi w „Transakcji wojny chocimskiej” W. Potockiego. Zostal on ukazany w tym utworze nie tylko jako wzór rycerza-sarmaty lecz takze jako patriota i doskonaly wódz. Podczas swojego slynnego przemówienia do zolnierzy, odwoluje sie do tradycji polskiego rycerstwa, widzac w dawnych wojownikach wzór do nasladowania. Ma nadzieje ze przypominajac swym zolnierzom kilka oslawionych wydarzen z historii Polski, podniesie ich na duchu i zacheci do walki. Sam Chodkiewicz umiera pózniej smiertelnie raniony w bitwie. Pomimo iz wymienieni wyzej rycerze mniej lub bardziej zasluzyli na uznanie i pochwale, to nie mozna nie wspomniec o rycerzach moze nie tak meznych i odwaznych co wyjatkowych. Jako pierwszy przyklad moze nam posluzyc bohater powiesci „Don Kichot” Miguela de Cervantesa. Ów „rycerz” zwany takze „Rycerzem smetnego oblicza” pod wplywem przeczytanych sredniowiecznych romansów, wyrusza wraz ze swym wiernym giermkiem Sancho Pansa w podróz by naprawiac swiat. Wszystko bylo by w porzadku gdyby nie to ze nasz bohater spóznil sie ze swa misja o jakies piecset lat. Jednak w imie zasady „dla chcacego nic trudnego” w wyobrazni Don Kichota najzwyklejsze przedmioty przybieraja bardzo grozne postacie. I tak mamy chociazby slynna walke z wiatrakami w której to nasz dzielny wojak wyobraza sobie ze walczy z przerazajacymi olbrzymami. Don Kichot swym postepowaniem potwierdzil ze idealny rycerz bez skazy i zmazy nie ma racji bytu w ówczesnym swiecie. Swiat rzadzil sie juz swoimi prawami i zaden bledny rycerz nie byl w stanie tego zmienic. Bohater ten stal sie takze symbolem dla przyszlych pokolen. Symbolem ludzi nie rozumianych przez wspólczesnosc, którzy przez swoje idealy i marzenia staja sie przedmiotem zartów i drwin ze strony otaczajacego spoleczenstwa. Innym, moze bardziej przyziemnym, przykladem rycerza innego niz wszyscy jest tytulowa bohaterka „Grazyny” Adama Mickiewicza. Grazyna, zona Litawora, ksiecia Litwy, wbrew zdecydowanym sprzeciwom meza i otaczajacych ja ludzi postanawia wziac udzial w wojnie polsko-krzyzackiej. Przebiera sie w zbroje meza i wyrusza na wojne. Po bohaterskiej walce ginie jednak w starciu z przeciwnikiem. Swoim bohaterskim postepowaniem nie tylko dorównala nie jednemu rycerzowi tamtych czasów ale takze dowiodla swojej odwagi, patriotyzmu oraz przywiazania do ojczyzny. Jak wynika z przytoczonych wyzej przykladów, rycerzy dzielnych, odwaznych i honorowych zylo w przeszlosci bardzo wielu. Czy jednak gdzies kiedys, czy to w legendzie, czy w historii, istnial rycerz idealny, rycerz o nieugietej osobowosci, potrafiacy sprzeniewierzyc sie takim pokusom jak milosc, pieniadze, wladza czy zemsta. Mysle ze w wyobrazni autora na pewno taki rycerz znalazl by swoje miejsce, jednak czy odnalazl by sie w rzeczywistym swiecie? Uwazam ze byloby to bardzo trudne, móglby sie przeciez spotkac z brakiem akceptacji ze strony otaczajacych ludzi i podzielic los Don Kichota. Jezeli jednak naprawde by sie zawzial to kto wie? Mozliwe ze odnalazl by swoje miejsce w spoleczenstwie i spokojnie wypelnial nadana mu przez Boga misje.

    Od Hektora do... – rózne literackie i filmowe obrazy rycerza bez skazy


    Rycerstwo jako stan uksztaltowalo sie w epoce sredniowiecza. Byla to elitarna warstwa spoleczenstwa feudalnego , która wytworzyla swoisty styl zycia, etyke i ceremonial. Mianem rycerza mozemy jednak okreslic bohaterów literackich innych epok odznaczajacych sie w sposób szczególny odwaga, honorem, lojalnoscia, poswieceniem dla sprawy i dla swojego wladcy, stawiajacych wyzej nad wlasne zycie walke o wyznawane idealy. Mozna z powodzeniem uzyc slowa rycerstwo w znaczeniu stylu zycia, praktykowanego przez ludzi róznych epok – od starozytnosci do czasów wspólczesnych.
    Pierwsi rycerze w literaturze pojawili sie wraz z jej powstaniem. Juz w starozytnosci mnóstwo bylo wzmianek o dzielnych wojownikach i rycerzach takich jak Herakles, Achilles, Hektor czy Ajaks. Nie wszyscy oni jednak swym postepowaniem zasluzyli na okreslenie ich jako „rycerzy bez skazy”. Jednym z takich niedoszlych rycerzy byl wspanialy wojownik Achilles. Pomimo iz doskonale walczyl i szanowal swoich bogów to daleko mu bylo do idealu. W przystepie pasji byl sklonny do robienia róznych niegodnych rycerza a nawet czlowieka rzeczy. Przykladem moze tutaj byc bestialskie sprofanowanie zwlok Hektora po wygranej walce.
    Charakterem zupelnie odwrotnym do charakteru Achillesa jest jednoczesnie jego przeciwnik – Hektor. Byl on najdzielniejszym wojownikiem wsród Trojan a zarazem najwiekszym postrachem Greków. W przeciwienstwie do swego rywala cenil on swoje zycie, i nie odznaczal sie taka brawura jak Achilles, który nad wlasne zycie przedkladal chwale. Na wojnie Hektor zabijal jak kazdy – w koncu to walka byla zasadniczym zadaniem rycerzy – jednak swoim postepowaniem oraz wyznawanymi idealami zapracowal sobie na miano archetypu rycerza bez skazy, powielanego pózniej w kolejnych epokach.
    Innym przykladem antycznego idealnego rycerza jest Maximus – bohater filmu „Gladiator” w rezyserii Ridleya Scotta. Tytulowy bohater jest generalem wojsk cesarza rzymskiego Marka Aureliusza. Pewnego dnia powraca on do rodzinnego domu po kolejnej udanej wyprawie wojennej. Zazdrosny o jego wplywy u cesarza, dziedzic tronu, Commodus, zleca egzekucje generala i jego rodziny. Cudem unikajac smierci, Maximus zostaje wziety w niewole i jest szkolony na gladiatora, co przysparza mu rosnaca popularnosc. Wraca do Rzymu, chcac pomscic morderstwo syna i zony. Ginie w wygranej choc nieuczciwej walce z Commodusem jednak po smierci trafia do raju gdzie spotyka swoja uteskniona rodzine. Zostal pochowany z honorami jak król. Chociaz nie byl królem Rzymu to na pewno byl królem ludu.
    Maximus byl ucielesnieniem rycerskich cnót. Stawial on nad zycie wyznawane idealy (w swojej ostatniej walce w zyciu pokonuje Commodusa i uwalnia Rzym spod jego dyktatury). Zgodnie z jego credo:
    „Nasze czyny za zycia, brzmia echem w wiecznosci\\\"
    nie poddaje sie po smierci zony i syna, by zasluzyc swym postepowaniem na spotkanie z nimi w raju.
    Mimo iz zaczatki rycerstwa zauwazamy juz w antyku to pojecie to kojarzy nam sie raczej z epoka sredniowiecza. To wtedy uksztaltowalo sie rycerstwo jako stan spoleczny i to wlasnie z tego okresu pochodza najslynniejsze romanse rycerskie takie jak: „Piesn o Rolandzie”, „Opowiesci Okraglego Stolu” oraz „Piesn o Nibelungach”.
    Wzorcem parenetycznym dla rycerzy ówczesnego okresu stal sie Roland, bohater jednego z najslynniejszych eposów rycerskich – „Piesn o Rolandzie”. Tytulowy bohater byl hrabia, paladynem króla Karola Wielkiego. Oprócz tego ze byl dzielnym rycerzem i lojalnym poddanym to stal sie takze zagorzalym obronca wiary chrzescijanskiej. Pokonac mozna go bylo praktycznie tylko zdrada. Dla niego podobnie jak dla innych sredniowiecznych rycerzy wazne bylo nie tyle osiagniecie celu – zwyciestwa w walce, ile to jak sie walczylo. Dlatego honor nie pozwolil Rolandowi wezwac pomocy gdy napadl go oddzial Saracenów. Zgodnie z kodeksem rycerskim zachowanie godnosci jest wazniejsze od obrony zycia.
    Germanskim odpowiednikiem postaci Rolanda jako rycerza bez skazy, stal sie Zygfryd – bohater eposu „Piesn o Nibelungach” opartego na sagach skandynawskich. Tytulowy bohater oprócz niezwyklej sily posiada takze czarodziejska moc która umozliwia mu miedzy innymi stanie sie niewidzialnym lub odpornosc na ciosy. Zygfryd dzieki swej niezmiernej odwadze oraz walecznosci osiaga cel swojej wyprawy – pokonuje w walce Alberyka i zdobywa skarb Nibelungów, który nastepnie sklada w wianie swej zonie Krymhildzie. Zygfryd podobnie jak inni najswietniejsi rycerze ginie zabity podstepem. Zostaje zamordowany na polowaniu, przez zawistnego o jego chwale Hagena.
    Kolejnym utworem przedstawiajacym nam zycie i wyczyny slynnych rycerzy sa „Opowiesci bretonskie” . Jest to zbiór historii inspirowanych dziejami i wierzeniami Celtów, ludu który u schylku okresu starozytnego zostal czesciowo wyparty z wysp brytyjskich i osiedlil sie na pólnocno-zachodnich wybrzezach dzisiejszej Francji. Bohaterem tych piesni stal sie legendarny król Artur, obronca wyspy przed germanskimi zdobywcami z kontynentu. Otaczalo go grono 12 dzielnych rycerzy, zasiadajacych przy slynnym Okraglym Stole symbolizujacym równosc królewskiej druzyny. Najslynniejsi z rycerzy Strzegacych legendarnego Camelotu (siedziby króla Artura) to: Lancelot, Tristan, Lamerok, Galahad, Gawain, Gareth, Palamedes, Kay i Mordred. Jednak mimo ich bohaterskich wyczynów i bardzo duzych rycerskich umiejetnosci nie wszyscy oni zaslugiwali na miano okreslenia ich jako „rycerzy bez skazy i zmazy”.
    Mordred – mimo iz byl wspanialym wojownikiem i postrachem potworów, nie byl w stanie oprzec sie zadzy wladzy i zdradzil swego pana przywlaszczajac sobie jego królestwo wraz z królowa.
    Lancelot – najdzielniejszy i najslynniejszy z rycerzy Okraglego Stolu. Stal sie wcieleniem idealu sredniowiecznego rycerza bretonskiego. Nie cofa sie przed zadnym upokorzeniem, jezeli tylko tego chce pani jego serca. W koncu jednak jego grzeszna milosc do królowej Guinevry, zony króla Artura - jego pana, powoduje plame na jego honorze. W rezultacie zostaje wygnany z królestwa i obraca sie przeciwko Camelotowi.
    Parsifal – wedlug legend, byl jednym z najdzielniejszych uczestników wyprawy po Swiety Graal. Odnalazl on zamek króla Rybaka, w którym znajdowal sie ów kielich. Obok Artura i Lancelota byl jednym z najdzielniejszych rycerzy ówczesnego okresu, stal sie wzorem do nasladowania dla przyszlych pokolen.
    Inny bohater legend arturianskich, Tristan, byl podobnie jak kazdy z nich, dzielnym i odwaznym rycerzem oraz wiernym kompanem swego pana króla Marka. Podobnie jednak jak u wielu innych niedoszlych rycerzy bez skazy, tak i u niego, plama na honorze zostala spowodowana przez milosc. Uczucie jakie zywil do Izoldy Zlotowlosej zmusilo go do udania sie na wygnanie i tulaczke po swiecie.
    Chociaz kazdy z tych rycerzy dopuscil sie jakiegos wystepku, to wielu z pózniejszych, nie tylko sredniowiecznych, rycerzy bralo bohaterów „Legend arturianskich” za wzory godne nasladowania.
    Oprócz legendarnych bohaterów róznych podan i piesni w literaturze i filmie spotykamy równie wielu historycznych, autentycznych rycerzy, cieszacych sie nie mniejsza popularnoscia niz ich legendarni przodkowie.
    Najwiekszym historycznym autorytetem rycerskim jest moim zdaniem Pierre Bayard – slynny XV-wieczny dowódca francuski. Wyróznil sie on szczególnym bohaterstwem w kampaniach wloskich Karola VIII. Jego samotna obrona mostu na Garigliano przeciw dwustu Hiszpanom, sprawila, ze przeszedl do historii i legendy jako „Rycerz bez trwogi i skazy” - wcielenie idealu rycerskiego. I chociaz wykazywal niezmierna odwage i poswiecenie dla swojej ojczyzny to jego czyny zostaly spostrzezone jedynie przez kronikarzy oraz wspólczesnych mu, malo znanych twórców.
    Walka narodowo-wyzwolencza Szkotów z Anglikami, toczona na przelomie XIII i XIV wieku, zapisala sie w historii, jako jedno z najbardziej dramatycznych i najkrwawszych wydarzen. Motyw ten stal sie potem tematem filmu „Braveheart – Waleczne serce” wyrezyserowanego przez Mela Gibsona. Glównym bohaterem filmu jest Sir William Wallace. Postac historyczna, szkocki patriota i bohater narodowy. Reprezentuje on dosyc popularny schemat bohatera którego mozna zabic, ale w zaden sposób nie mozna zlamac. Po zwyciestwie w bitwie pod Stirling w 1297 r. Zostal obwolany protektorem a nastepnie oswobodzil Szkocje i spustoszyl kilka angielskich hrabstw. Po klesce jego wojsk pod Falkirk szukal pomocy u króla Francji Filipa Pieknego. Rok pózniej wznowil walke i wywalczyl niepodleglosc Szkocji. Pojmany w Londynie, zostal nastepnie stracony. Zginal w meczarniach gdyz nie chcial splamic swego honoru, nie dal sie upokorzyc swemu oprawcy.
    Jednym z licznych polskich reprezentantów szlachetnego rycerstwa jest, swego czasu bardzo oslawiony w Polsce i na swiecie, Zawisza Czarny, który stal sie autorytetem dla wielu polskich zolnierzy. „Rycerz bez skazy i zmazy” bo tak go wtedy okreslano, byl dla swych nastepców wzorem cnót rycerskich, którego prawosc weszla nawet w przyslowie: „Polegac jak na Zawiszy”. Slawe i uznanie zdobyl po bitwie pod Grunwaldem gdzie wstawil sie bohaterska walka u boku Wladyslawa Jagielly, co zostalo uwiecznione na kartach „Roczników” Jana Dlugosza. Oprócz zaslug wojennych chwale przyniosly mu takze zwyciestwa w licznych turniejach rycerskich. Dzieki swej odwadze i poswieceniu dla Polski, Zawisza Czarny stal sie bohaterem wielu pózniejszych utworów literackich takich jak „Krzyzacy” Henryka Sienkiewicza czy „Wesele” Stanislawa Wyspianskiego, w którym to wystapil jako symbol dawnej chwaly i potegi narodu.
    Innym polskim oslawionym rycerzem byl hetman Chodkiewicz przedstawiony miedzy innymi w „Transakcji wojny chocimskiej” W. Potockiego. Zostal on ukazany w tym utworze nie tylko jako wzór rycerza-sarmaty lecz takze jako patriota i doskonaly wódz. Podczas swojego slynnego przemówienia do zolnierzy, odwoluje sie do tradycji polskiego rycerstwa, widzac w dawnych wojownikach wzór do nasladowania. Ma nadzieje ze przypominajac swym zolnierzom kilka oslawionych wydarzen z historii Polski, podniesie ich na duchu i zacheci do walki. Sam Chodkiewicz umiera pózniej smiertelnie raniony w bitwie.
    Pomimo iz wymienieni wyzej rycerze mniej lub bardziej zasluzyli na uznanie i pochwale, to nie mozna nie wspomniec o rycerzach moze nie tak meznych i odwaznych co wyjatkowych.
    Jako pierwszy przyklad moze nam posluzyc bohater powiesci „Don Kichot” Miguela de Cervantesa. Ów „rycerz” zwany takze „Rycerzem smetnego oblicza” pod wplywem przeczytanych sredniowiecznych romansów, wyrusza wraz ze swym wiernym giermkiem Sancho Pansa w podróz by naprawiac swiat. Wszystko bylo by w porzadku gdyby nie to ze nasz bohater spóznil sie ze swa misja o jakies piecset lat. Jednak w imie zasady „dla chcacego nic trudnego” w wyobrazni Don Kichota najzwyklejsze przedmioty przybieraja bardzo grozne postacie. I tak mamy chociazby slynna walke z wiatrakami w której to nasz dzielny wojak wyobraza sobie ze walczy z przerazajacymi olbrzymami.
    Don Kichot swym postepowaniem potwierdzil ze idealny rycerz bez skazy i zmazy nie ma racji bytu w ówczesnym swiecie. Swiat rzadzil sie juz swoimi prawami i zaden bledny rycerz nie byl w stanie tego zmienic. Bohater ten stal sie takze symbolem dla przyszlych pokolen. Symbolem ludzi nie rozumianych przez wspólczesnosc, którzy przez swoje idealy i marzenia staja sie przedmiotem zartów i drwin ze strony otaczajacego spoleczenstwa.
    Innym, moze bardziej przyziemnym, przykladem rycerza innego niz wszyscy jest tytulowa bohaterka „Grazyny” Adama Mickiewicza. Grazyna, zona Litawora, ksiecia Litwy, wbrew zdecydowanym sprzeciwom meza i otaczajacych ja ludzi postanawia wziac udzial w wojnie polsko-krzyzackiej. Przebiera sie w zbroje meza i wyrusza na wojne. Po bohaterskiej walce ginie jednak w starciu z przeciwnikiem. Swoim bohaterskim postepowaniem nie tylko dorównala nie jednemu rycerzowi tamtych czasów ale takze dowiodla swojej odwagi, patriotyzmu oraz przywiazania do ojczyzny.
    Jak wynika z przytoczonych wyzej przykladów, rycerzy dzielnych, odwaznych i honorowych zylo w przeszlosci bardzo wielu. Czy jednak gdzies kiedys, czy to w legendzie, czy w historii, istnial rycerz idealny, rycerz o nieugietej osobowosci, potrafiacy sprzeniewierzyc sie takim pokusom jak milosc, pieniadze, wladza czy zemsta. Mysle ze w wyobrazni autora na pewno taki rycerz znalazl by swoje miejsce, jednak czy odnalazl by sie w rzeczywistym swiecie?
    Uwazam ze byloby to bardzo trudne, móglby sie przeciez spotkac z brakiem akceptacji ze strony otaczajacych ludzi i podzielic los Don Kichota. Jezeli jednak naprawde by sie zawzial to kto wie? Mozliwe ze odnalazl by swoje miejsce w spoleczenstwie i spokojnie wypelnial nadana mu przez Boga misje.

  • userphoto
    Swiety i rycerz jako wzorce parenetyczne w literaturze sredniowiecza Celem literatury sredniowiecza bylo pouczenie, wychowanie, tworzenie odpowiednich postaw moralnych, stad czestym motywem jest afirmacja dobra i potepienie zla. Literatura sredniowieczna utworzyla dwa wzorce parenetyczne (patrz haslo: utwór parenetyczny) - swietego i idealnego rycerza. Pierwszy z nich byl kreowany w utworach hagiograficznych (patrz haslo: hagiografia), tzn. zywotach swietych, np. sw. Wojciecha, sw. Stanislawa, sw. Kingi. "Legenda o sw. Aleksym", której wersja staropolska oparta jest prawdopodobnie na wzorze wloskim lub francuskim, prezentuje wzór swietego. Trescia jej sa dzieje bogatego rzymskiego ksiecia, który bezposrednio po slubie opuscil zone i dom rodzinny, wyrzekl sie majatku (rozdal go ubogim i Kosciolowi) oraz radosci zycia. Zyl z jalmuzny, czas spedzal na modlitwie, umartwial sie. Przez postawe ascezy chcial osiagnac swietosc i zbawienie. W zyciu Aleksego pojawiaja sie typowe dla hagiografii cudowne zjawiska: oto Matka Boska, gdy spostrzegla Aleksego modlacego sie na mrozie, schodzi z obrazu i poleca koscielnemu otworzyc drzwi i wpuscic Aleksego do swiatyni. W momencie smierci swietego równiez pojawia sie cudownosc, bowiem dzwony w calym Rzymie same dzwonia. Nad cialem Aleksego maja miejsce cudowne uzdrowienia. W postawie Aleksego sa wyeksponowane wszystkie cechy typowe dla ascety, a wiec ubóstwo, umartwiania, modlitwa i uwielbienie Boga, skromnosc i pokora oraz wyrzeczenie sie wszystkiego, co ziemskie. Aleksy swoje zycie podporzadkowuje sredniowiecznym haslom: "Ora et labora" (Módl sie i pracuj) oraz "memento mori" (pamietaj o smierci). Drugi wzorzec osobowy - to sredniowieczny, nieskazitelny rycerz, którego dewiza zyciowa sa slowa: "Bóg, honor, Ojczyzna". Jest on bohaterem "Piesni o Rolandzie", fragmentu slynnego eposu rycerskiego poswieconego Karolowi Wielkiemu - wladcy Franków i jego wyprawie do Hiszpanii zajetej przez niewiernych Saracenów. Trescia piesni jest glównie bitwa oddzialu Rolanda, który pelni funkcje tylnej strazy wojsk króla. Saraceni, majacy znaczna przewage liczebna, z zasadzki atakuja oddzial Rolanda. Oliwier, przyjaciel Rolanda, radzi mu zadac w róg, by dac znac królowi. Jednak Roland nie robi tego, uwaza, ze wezwanie pomocy pohanbiloby jego ród i splamilo jego dobre imie w "slodkiej Francji". Francuzi odparli wiele ataków, jednak ulegli przewazajacym silom wroga. Roland, czujac zblizajaca sie smierc, dmie w róg, by król wrócil i pomscil poleglych rycerzy. Przed smiercia Roland próbuje wyszczerbic swój miecz - Durendal, w którego rekojesci znajduja sie relikwie. Chce go zniszczyc, by nie dostal sie w rece pogan. Nastepnie poleca Bogu swych towarzyszy walki, prosi Stwórce o przebaczenie win i czeka na smierc. Do rannego i umierajacego rycerza Bóg zsyla aniola Cherubina, archaniola Michala i sw. Gabriela, którzy niosa dusze Rolanda do nieba. Wizerunek Rolanda stanowi wzór osobowy sredniowiecznego rycerza, który sluzy wiernie ojczyznie, królowi i Bogu. Dla chwaly Boga i Kosciola walczy z poganami, w boju jest szalenczo odwazny, bohaterskimi czynami rozslawia imie swoje, króla i Francji, wysoko ceni honor i prezentuje wiele cnót rycerskich. Zobowiazuja go one nie tylko do bohaterstwa, ale takze do opieki nad slabszymi, do godnego i szlachetnego postepowania i szacunku dla kazdego czlowieka. "Piesn o Rolandzie" jest arcydzielem swego gatunku - sredniowiecznej "chanson de geste" (piesni o czynach bohaterskich), spiewanej przez truwerów juz przed XI wiekiem. Tworzy ona na Zachodzie etos rycerza.

    Swiety i rycerz jako wzorce parenetyczne w literaturze sredniowiecza Celem literatury sredniowiecza bylo pouczenie, wychowanie, tworzenie odpowiednich postaw moralnych, stad czestym motywem jest afirmacja dobra i potepienie zla. Literatura sredniowieczna utworzyla dwa wzorce parenetyczne (patrz haslo: utwór parenetyczny) - swietego i idealnego rycerza. Pierwszy z nich byl kreowany w utworach hagiograficznych (patrz haslo: hagiografia), tzn. zywotach swietych, np. sw. Wojciecha, sw. Stanislawa, sw. Kingi. "Legenda o sw. Aleksym", której wersja staropolska oparta jest prawdopodobnie na wzorze wloskim lub francuskim, prezentuje wzór swietego. Trescia jej sa dzieje bogatego rzymskiego ksiecia, który bezposrednio po slubie opuscil zone i dom rodzinny, wyrzekl sie majatku (rozdal go ubogim i Kosciolowi) oraz radosci zycia. Zyl z jalmuzny, czas spedzal na modlitwie, umartwial sie. Przez postawe ascezy chcial osiagnac swietosc i zbawienie. W zyciu Aleksego pojawiaja sie typowe dla hagiografii cudowne zjawiska: oto Matka Boska, gdy spostrzegla Aleksego modlacego sie na mrozie, schodzi z obrazu i poleca koscielnemu otworzyc drzwi i wpuscic Aleksego do swiatyni. W momencie smierci swietego równiez pojawia sie cudownosc, bowiem dzwony w calym Rzymie same dzwonia. Nad cialem Aleksego maja miejsce cudowne uzdrowienia. W postawie Aleksego sa wyeksponowane wszystkie cechy typowe dla ascety, a wiec ubóstwo, umartwiania, modlitwa i uwielbienie Boga, skromnosc i pokora oraz wyrzeczenie sie wszystkiego, co ziemskie. Aleksy swoje zycie podporzadkowuje sredniowiecznym haslom: "Ora et labora" (Módl sie i pracuj) oraz "memento mori" (pamietaj o smierci). Drugi wzorzec osobowy - to sredniowieczny, nieskazitelny rycerz, którego dewiza zyciowa sa slowa: "Bóg, honor, Ojczyzna". Jest on bohaterem "Piesni o Rolandzie", fragmentu slynnego eposu rycerskiego poswieconego Karolowi Wielkiemu - wladcy Franków i jego wyprawie do Hiszpanii zajetej przez niewiernych Saracenów. Trescia piesni jest glównie bitwa oddzialu Rolanda, który pelni funkcje tylnej strazy wojsk króla. Saraceni, majacy znaczna przewage liczebna, z zasadzki atakuja oddzial Rolanda. Oliwier, przyjaciel Rolanda, radzi mu zadac w róg, by dac znac królowi. Jednak Roland nie robi tego, uwaza, ze wezwanie pomocy pohanbiloby jego ród i splamilo jego dobre imie w "slodkiej Francji". Francuzi odparli wiele ataków, jednak ulegli przewazajacym silom wroga. Roland, czujac zblizajaca sie smierc, dmie w róg, by król wrócil i pomscil poleglych rycerzy. Przed smiercia Roland próbuje wyszczerbic swój miecz - Durendal, w którego rekojesci znajduja sie relikwie. Chce go zniszczyc, by nie dostal sie w rece pogan. Nastepnie poleca Bogu swych towarzyszy walki, prosi Stwórce o przebaczenie win i czeka na smierc. Do rannego i umierajacego rycerza Bóg zsyla aniola Cherubina, archaniola Michala i sw. Gabriela, którzy niosa dusze Rolanda do nieba. Wizerunek Rolanda stanowi wzór osobowy sredniowiecznego rycerza, który sluzy wiernie ojczyznie, królowi i Bogu. Dla chwaly Boga i Kosciola walczy z poganami, w boju jest szalenczo odwazny, bohaterskimi czynami rozslawia imie swoje, króla i Francji, wysoko ceni honor i prezentuje wiele cnót rycerskich. Zobowiazuja go one nie tylko do bohaterstwa, ale takze do opieki nad slabszymi, do godnego i szlachetnego postepowania i szacunku dla kazdego czlowieka. "Piesn o Rolandzie" jest arcydzielem swego gatunku - sredniowiecznej "chanson de geste" (piesni o czynach bohaterskich), spiewanej przez truwerów juz przed XI wiekiem. Tworzy ona na Zachodzie etos rycerza.

  • userphoto
    Etos rycerza Etos rycerza, który jest powszechnie znany i propagowany, pochodzi z epoki średniowiecza To właśnie wieki średnie ukształtowały ideał rycerza o nieskazitelnej reputacji, człowieka honoru, walczącego do ostatniej krwi o słuszna sprawę, odważnego i zdolnego do poswiecen. Ten wzorzec moralny, mocno zakorzeniony w sredniowieczu, pozostawil takze swoje slady w pozniejszych okresach literackich.Mozna jednak zauwazyc, ze ow etos zmienial sie z uplywem czasu, a dokladniej, tworcy wzbogacali swoje postacie rowniez innymi cechami, ktore niekoniecznie byly przymiotami rycerza. Albowiem juz w dobie romantyzmu pojawiali sie bohaterowie reprezentujacy wprawdzie idealy rycerskie, jednazke czesto ich zamiary byly rozne od wykonywanych dzialan, niweczacych conty, ktore posiadali. W ten sposob mozna stwierdzic, ze stawali sie oni tylko czesciowo rycerzami, gdyz przeszkadzala im w tym, chec zmian, w ich mniemaniu na lepsze, czesto konczaca sie spiskiem. Zas spisek to juz sprzeniewierzenie sie kodeksowi rycerskiemu. Aczkolwiek mozna polaczyc oba te etosy, gdyz nie wykluczaja sie one wzajemnie. Poniewaz mozliwe jest bycie jednoczesnie i rycerzem i spiskowcem, literatura ma na to wiele przykladow. Natomiast postawa taka byla stawiana jako wzorzec postepowania mlodemu pokoleniu, model rycerza odpowiadal owczesnym zapotrzebowaniom. Lecz nie oznacza to, ze ideal prawdziwego rycerza calkowicie zanikl. Wrecz przeciwnie, nawet we wspolczesnych utworach literackich mozna taka postawe odnalezc, a jej przykladem jest chociazby doktor Rieux, bohater powiesc Alberta Camusa pt. '' Dzuma''. Na poczatek jednak nalezy przedstawic wzor rycerza na podtawie tytulowego bohatera z sredniowiecznej '' Piesni o Rolandzie'', aby w ten sposob blizej przyjrzec sie etosowi rycerza, jego roli i przemianom, ktore sie dokonaly zgodnie ze zmiana zapotrzebowan spoleczenstwa, a szczegolnie pragne ukazac etos rycerza i spiskowca, szeroko rozwinietego w romantyzmie. Zatem '' Piesn o Rolandzie'' opowiada o rycerzu, ktory dowodzil tylna straza krola Karola Wielkiego. Roland jest wlasnie wzorem rycerza chrzescijanskiego i stal sie nawet najbardziej bohaterska postacia oraz legendarna osobowoscia literatury sredniowiecznej. jego dzieje sa burzliwe i skonczyly sie smiercia rolanda, ktora byla bohaterska i pelna wznioslosci. Podczas krotkiej akcji tego utworu, zostaly ukazane wszystkie cechy jakimi powinien charakteryzowac sie rycerz.. Przede wszystkim bylo to kierowanie sie miloscia do ojczyzny i do swego wladcy oraz wiara w Boga, prowadzaca do walki z poganami. Zas rzecza, ktora rycerz najbardziej cenil byl honor, a z nim wiazaly sie jeszcze dwa przymioty: mestwo i walecznosc. Idealny rycerz byl czlowiekiem o surowych obyczajach. Nie przeszkadzalo to jednak temu, by byl szarmancki wobec dam i umial zachowac sie na dworze. Dzieki ukazywaniu tak wspanialych cech, literatura rycerska miala niewatpliwie dodatni wplyw na ksztaltowanie charakterow owczesnej mlodziezy. Nie tylko bowiem opiewala prawosc, szlachetnosc, mestwo, lecz takze ostrzegala przed zdrada i zlym postepowaniem, za ktore predzej cz pozniej, ponoszono kare. Tak oto przedstawial sie rycerz sredniowieczny, czlowiek bez skazy, bez plam na honorze i bez pokus. Lecz odmiennie ksztaltowal sie etos rycerza w pozniejszych czasach. Jego przyklad posluzy mi epoka romantyzmu, ktora byla doba niewoli i rozdarcia Polski miedzy trzech zaborcow. W tym okresie pojawil sie niemal nowy epos rycerski, a bylo to spowodowane wlasnie boiegiem historii. To ona, w pewien sposob, narzucila taki model postepowania, gdyz dla mlodych ludzi owczesne czasy oznaczaly spiski i dzialalnosc konspiracyjna, zagrozenie wiezieniem, zeslaniem i wreszcie udzial w powstaniu. Zas sprawy prywatne zeszly na dalszy plan. Nowy bohater rzucil sie w wir walki o wolnosc i jest to cecha jak najbardziej pozytywna, gdyby nie sposob owej walki. A byla to metoda podstepu, spisku i zdrady, ktora nie zawsze godzila sie z owczesna moralnoscia. Dlatego postaci tych nie mozna jednoznacznie oceniac. I tak Wallenrod uzywal podstepu i zdrady, Konrad z III czesci Dziadow bluznil przeciw Bogu, a Kordian byl bliski krolobojstwa. Kazdy z nich w pewnym sensie spiskowal wobec czegos, co uwazal za niesluszne i niesprawiedliwe. Wprawdzie takiego postepowania nie pochwalal zaden z nich, lecz nie widieli innego sposobu na osiagniecie swoich celow. Na miano spiskowca najbardziej zasluzyl moim zdaniem Kordian, tylylowy bohater z utworu Juliusza Slowackiego. Jego spisek mial na celu zabicie cara. Niestety okazalo sie to zadaniem ponad jego sily, gdyz taki czyn jest sprzeczny z etosem rycerskim, ktoremu wbrew sobie Kordian byl wierny. Lecz jego mlodzieniec wyobcowany i samotny, podjal sie misji dokonania zamachu. Mozna, wiec zauwazyc, ze nawet w takiej dramatycznej sytuacji, etos rycerza nie zanika. Dlugo planowany i analizowany spisek nie byl w stanie zniszczyc podstawowych cech prawowitego meza, ktorym byl w glebi duszy, ajk kazdy czlowiek. Niektorzy moga stwierdzic, ze Kordian byl po prostu za slaby psychicznie, aby dokonac tego czynu. Jednak nie jest to do konca prawda. Pomimo przegranej walki jaka stoczyl ze Strachem i Imaginacja, przed sypialnia cara, zdal sobie sprawe, ze zabicie wladcy nie rozwiazaloby problemu niepodlegolsci Polski.To, ze Kordian byl rycerzem, swiadczy o tym jego zapal do walki, chec czynienia swiata lepszym, wiara w wyidealizowana milosc, sprawiedliwosc i Kosciol, ktora pod wplywem brutalnej rzeczywistosci, powoli zanikla i to byc moze stalo sie przyczyna jego buntu i spisku. Kolejnym ''spiskowcem'' byl Konrad, bohater III czesci Dziadow Adama Mickiewicza. Zasluguje on na to miano, poniewaz wystapil przeciwko Bobu, co rowniez jest pewnego rodzaju spiskiem. Wszystko to rozegralo sie, kiedy konrad wyglosil monolg zwany '' Wiela Improwizacja''. nie mogl on pogodzic sie z niewola swojego narodu. konrad podobnie jak sredniowieczny Roland zduntowal sie przeciw nieszczesciom i szukal ratunku w ufnosci religijnej, ale rownoczesnie oskarzyl Boga o obojetnosc wobec wlasnego narodu. natomiast w szczytowym momencie niezwyklego uniesienia Konrada, ogarnelo go poczucie niezwylkej potegi, rownej mocy boskiej. Mowil on o swojej milosci do ojczyzny, ktora tak bardzo pragnal widziec szczesliwa i wolna. W tym celu zarzadal od Boga, aby mu dal moc panowania nad swiatem, wowczas moglby rzadzic ludzmi czystym aktem woli - uczuciem. Bunt i spisek przeciwko obojetnemu na nieszczescie ludzi, Bogu, wyrazal sie w trzch kolejnych bluznierstwach: Bog nie jest miloscia, lecz madroscia, milosc to tylko omylka Boga, a Bog nie jest ojcem swiata, lecz jego carem. Konrad czul, ze nadeszla wielka chwila, w ktorej moze podjac samotna walke z Bogiem w celu uszczesliwienia narodu. Mimo to poniosl on kleske, a bylo to spowodowane jego samotnoscia i swiadomym wywyzszeniem sie poand ludzi, o ktorych szczescie i wolnosc chcial walczyc. Wlasnie podobnie jak spiskowcy zaprzepascili wielka szanse zwyciestwa, poniewaz nie pomysleli o tym, aby zaangazowac do walki caly narod.Jednak konrada usprawiedliwiaja jego szlachetne pobudki, ktore moge nazwac rycerskimi. Etos rycerza io spiskowca podjal rowniez Adam Mickiewicz w poowiesci '' Konrad Wallenrod'', na podstawie tytulowego bohatera. On to wlasnie poprzez uzycie podstepu zniweczyl swoj honor, ktory jest, jak powszechnie wiadomo, glowna cecha prawdziwego rycerza.Wallenrod musial klamac i dokonac zdrady, aby zwyciezyc nad Krzyzakami, a takie czyny nie mieszcza sie w kodeksie rycerskim. Gdyby jednak postepowal etycznie, stanal do walki twarza w twarz z Krzyzakami i gdyby nie spiskowal przeciwko nim, udajac ich przyjaciela, to ponioslby kleske i zaprzepascil przyszlosc ojczyzny. Jego sposob na zwyciestwo byl bowiem taki: opuscil zone i ojczyzne, przedostal sie do krzyzackich szeregow, zdobyl tam jako Konrad Wallenrod wladze kontura i uznanie. Zwlekal z bitwa i prowadzil ja tak, by Krzyzacy przegrali . Mozna powiedziec, ze skruszyl on zakon od srodka, uzyl podstepu i sam jeden pokonal wroga. Nie oznaczazlo to jednak powrotu do prywatnego szczescia, gdyz Krzyzacy wykryli zdrade, lecz Konrad postanowil zginac z wlasnej reki. tak, wiec drogo okupil on zwyciestwo nad wrogiem, swoja miloscia, ojczyzna i honorem. Ale jego postawajest oparta na etosie rycerza, zatem nie jest do konca potepiona. Uwazam, wiec, ze etos rycerza i spiskowca mozna rozwazac dwojako: z jednej strony bowiem jest to prawdziwy ideal czystej rycerskiej, pozbawionej obludy i falszu, a z drugiej natomiast to natezeniem cech obu etosow czyli walka w obronie ojczyzny prZy uzyciu przymiotow typowych dla spiskowca. Gdyz taki czlowiek dzialal w imie dobra ludzkosci, chociaz byla to czesto droga podstepu, chytra i konspiracyjna. Jednakze taczylo go wiele wspolnego z sredniowiecznym rycerzem. On po prostu chcial zwyciezyc w nierownej walce z zaborcami i jak juz wspominalem taka postawe narzucily mu owczesne czasy. A dlaczego ta postawe mozna nazwac etosem? Dlatego, ze taki wzorzec zostal postawiony mlodemu pokoleniu, ktore mialo dokonac wyboru, jak walczyc.Natomiast literatura w pewien sposob dawala przyklad i ksztaltowala zachowanie tych ludzi. Mit rycerza przetrwal, az do dzisiaj i pomimo, ze coraz rzadziej mozna go spotkac, co jest takze uwarunkowane rzeczywistoscia, to zachowal sie on nawet po okresie'' burz i niepokojow'' . Przykladem moze byc wspomniany juz przeze mnie doktor Rieux, bedacy z powolania lekarzem, ktory niosl pomoc bez wzgledu na wynagrodzenie. Prezentowal on bohaterska i aktywna postawe oraz uosabial szlachetnosc i uczciwosc. A wartosci, w ktore wierzyl to przyjazn i milosc.Tak, wiec etos ten przezyl stulecia, ale i spiskowiec pojawial sie wsrod prtawdziwych rycerzy. Rzecz nie jest to jednostka zla czy tez pozbawiona ludzkich uczuc. To jedynie czlowiek wyobcowany, szukajac swojej drogi zycia, ktora byc moze rozni sie nieco od przyjetych ogolnie kanonow moralnych.

    Etos rycerza

    Etos rycerza, który jest powszechnie znany i propagowany, pochodzi z epoki średniowiecza To właśnie wieki średnie ukształtowały ideał rycerza o nieskazitelnej reputacji, człowieka honoru, walczącego do ostatniej krwi o słuszna sprawę, odważnego i zdolnego do poswiecen.
    Ten wzorzec moralny, mocno zakorzeniony w sredniowieczu, pozostawil takze swoje slady w pozniejszych okresach literackich.Mozna jednak zauwazyc, ze ow etos zmienial sie z uplywem czasu, a dokladniej, tworcy wzbogacali swoje postacie rowniez innymi cechami, ktore niekoniecznie byly przymiotami rycerza. Albowiem juz w dobie romantyzmu pojawiali sie bohaterowie reprezentujacy wprawdzie idealy rycerskie, jednazke czesto ich zamiary byly rozne od wykonywanych dzialan, niweczacych conty, ktore posiadali. W ten sposob mozna stwierdzic, ze stawali sie oni tylko czesciowo rycerzami, gdyz przeszkadzala im w tym, chec zmian, w ich mniemaniu na lepsze, czesto konczaca sie spiskiem. Zas spisek to juz sprzeniewierzenie sie kodeksowi rycerskiemu. Aczkolwiek mozna polaczyc oba te etosy, gdyz nie wykluczaja sie one wzajemnie. Poniewaz mozliwe jest bycie jednoczesnie i rycerzem i spiskowcem, literatura ma na to wiele przykladow. Natomiast postawa taka byla stawiana jako wzorzec postepowania mlodemu pokoleniu, model rycerza odpowiadal owczesnym zapotrzebowaniom. Lecz nie oznacza to, ze ideal prawdziwego rycerza calkowicie zanikl. Wrecz przeciwnie, nawet we wspolczesnych utworach literackich mozna taka postawe odnalezc, a jej przykladem jest chociazby doktor Rieux, bohater powiesc Alberta Camusa pt. '' Dzuma''.
    Na poczatek jednak nalezy przedstawic wzor rycerza na podtawie tytulowego bohatera z sredniowiecznej '' Piesni o Rolandzie'', aby w ten sposob blizej przyjrzec sie etosowi rycerza, jego roli i przemianom, ktore sie dokonaly zgodnie ze zmiana zapotrzebowan spoleczenstwa, a szczegolnie pragne ukazac etos rycerza i spiskowca, szeroko rozwinietego w romantyzmie.
    Zatem '' Piesn o Rolandzie'' opowiada o rycerzu, ktory dowodzil tylna straza krola Karola Wielkiego. Roland jest wlasnie wzorem rycerza chrzescijanskiego i stal sie nawet najbardziej bohaterska postacia oraz legendarna osobowoscia literatury sredniowiecznej. jego dzieje sa burzliwe i skonczyly sie smiercia rolanda, ktora byla bohaterska i pelna wznioslosci. Podczas krotkiej akcji tego utworu, zostaly ukazane wszystkie cechy jakimi powinien charakteryzowac sie rycerz.. Przede wszystkim bylo to kierowanie sie miloscia do ojczyzny i do swego wladcy oraz wiara w Boga, prowadzaca do walki z poganami. Zas rzecza, ktora rycerz najbardziej cenil byl honor, a z nim wiazaly sie jeszcze dwa przymioty: mestwo i walecznosc. Idealny rycerz byl czlowiekiem o surowych obyczajach. Nie przeszkadzalo to jednak temu, by byl szarmancki wobec dam i umial zachowac sie na dworze. Dzieki ukazywaniu tak wspanialych cech, literatura rycerska miala niewatpliwie dodatni wplyw na ksztaltowanie charakterow owczesnej mlodziezy. Nie tylko bowiem opiewala prawosc, szlachetnosc, mestwo, lecz takze ostrzegala przed zdrada i zlym postepowaniem, za ktore predzej cz pozniej, ponoszono kare. Tak oto przedstawial sie rycerz sredniowieczny, czlowiek bez skazy, bez plam na honorze i bez pokus. Lecz odmiennie ksztaltowal sie etos rycerza w pozniejszych czasach.
    Jego przyklad posluzy mi epoka romantyzmu, ktora byla doba niewoli i rozdarcia Polski miedzy trzech zaborcow. W tym okresie pojawil sie niemal nowy epos rycerski, a bylo to spowodowane wlasnie boiegiem historii. To ona, w pewien sposob, narzucila taki model postepowania, gdyz dla mlodych ludzi owczesne czasy oznaczaly spiski i dzialalnosc konspiracyjna, zagrozenie wiezieniem, zeslaniem i wreszcie udzial w powstaniu. Zas sprawy prywatne zeszly na dalszy plan. Nowy bohater rzucil sie w wir walki o wolnosc i jest to cecha jak najbardziej pozytywna, gdyby nie sposob owej walki. A byla to metoda podstepu, spisku i zdrady, ktora nie zawsze godzila sie z owczesna moralnoscia. Dlatego postaci tych nie mozna jednoznacznie oceniac. I tak Wallenrod uzywal podstepu i zdrady, Konrad z III czesci Dziadow bluznil przeciw Bogu, a Kordian byl bliski krolobojstwa. Kazdy z nich w pewnym sensie spiskowal wobec czegos, co uwazal za niesluszne i niesprawiedliwe. Wprawdzie takiego postepowania nie pochwalal zaden z nich, lecz nie widieli innego sposobu na osiagniecie swoich celow.
    Na miano spiskowca najbardziej zasluzyl moim zdaniem Kordian, tylylowy bohater z utworu Juliusza Slowackiego. Jego spisek mial na celu zabicie cara. Niestety okazalo sie to zadaniem ponad jego sily, gdyz taki czyn jest sprzeczny z etosem rycerskim, ktoremu wbrew sobie Kordian byl wierny. Lecz jego mlodzieniec wyobcowany i samotny, podjal sie misji dokonania zamachu. Mozna, wiec zauwazyc, ze nawet w takiej dramatycznej sytuacji, etos rycerza nie zanika. Dlugo planowany i analizowany spisek nie byl w stanie zniszczyc podstawowych cech prawowitego meza, ktorym byl w glebi duszy, ajk kazdy czlowiek. Niektorzy moga stwierdzic, ze Kordian byl po prostu za slaby psychicznie, aby dokonac tego czynu. Jednak nie jest to do konca prawda. Pomimo przegranej walki jaka stoczyl ze Strachem i Imaginacja, przed sypialnia cara, zdal sobie sprawe, ze zabicie wladcy nie rozwiazaloby problemu niepodlegolsci Polski.To, ze Kordian byl rycerzem, swiadczy o tym jego zapal do walki, chec czynienia swiata lepszym, wiara w wyidealizowana milosc, sprawiedliwosc i Kosciol, ktora pod wplywem brutalnej rzeczywistosci, powoli zanikla i to byc moze stalo sie przyczyna jego buntu i spisku.
    Kolejnym ''spiskowcem'' byl Konrad, bohater III czesci Dziadow Adama Mickiewicza. Zasluguje on na to miano, poniewaz wystapil przeciwko Bobu, co rowniez jest pewnego rodzaju spiskiem. Wszystko to rozegralo sie, kiedy konrad wyglosil monolg zwany '' Wiela Improwizacja''. nie mogl on pogodzic sie z niewola swojego narodu. konrad podobnie jak sredniowieczny Roland zduntowal sie przeciw nieszczesciom i szukal ratunku w ufnosci religijnej, ale rownoczesnie oskarzyl Boga o obojetnosc wobec wlasnego narodu. natomiast w szczytowym momencie niezwyklego uniesienia Konrada, ogarnelo go poczucie niezwylkej potegi, rownej mocy boskiej. Mowil on o swojej milosci do ojczyzny, ktora tak bardzo pragnal widziec szczesliwa i wolna.
    W tym celu zarzadal od Boga, aby mu dal moc panowania nad swiatem, wowczas moglby rzadzic ludzmi czystym aktem woli - uczuciem. Bunt i spisek przeciwko obojetnemu na nieszczescie ludzi, Bogu, wyrazal sie w trzch kolejnych bluznierstwach: Bog nie jest miloscia, lecz madroscia, milosc to tylko omylka Boga, a Bog nie jest ojcem swiata, lecz jego carem. Konrad czul, ze nadeszla wielka chwila, w ktorej moze podjac samotna walke z Bogiem w celu uszczesliwienia narodu. Mimo to poniosl on kleske, a bylo to spowodowane jego samotnoscia i swiadomym wywyzszeniem sie poand ludzi, o ktorych szczescie i wolnosc chcial walczyc. Wlasnie podobnie jak spiskowcy zaprzepascili wielka szanse zwyciestwa, poniewaz nie pomysleli o tym, aby zaangazowac do walki caly narod.Jednak konrada usprawiedliwiaja jego szlachetne pobudki, ktore moge nazwac rycerskimi.
    Etos rycerza io spiskowca podjal rowniez Adam Mickiewicz w poowiesci '' Konrad Wallenrod'', na podstawie tytulowego bohatera. On to wlasnie poprzez uzycie podstepu zniweczyl swoj honor, ktory jest, jak powszechnie wiadomo, glowna cecha prawdziwego rycerza.Wallenrod musial klamac i dokonac zdrady, aby zwyciezyc nad Krzyzakami, a takie czyny nie mieszcza sie w kodeksie rycerskim. Gdyby jednak postepowal etycznie, stanal do walki twarza w twarz z Krzyzakami i gdyby nie spiskowal przeciwko nim, udajac ich przyjaciela, to ponioslby kleske i zaprzepascil przyszlosc ojczyzny. Jego sposob na zwyciestwo byl bowiem taki: opuscil zone i ojczyzne, przedostal sie do krzyzackich szeregow, zdobyl tam jako Konrad Wallenrod wladze kontura i uznanie. Zwlekal z bitwa i prowadzil ja tak, by Krzyzacy przegrali . Mozna powiedziec, ze skruszyl on zakon od srodka, uzyl podstepu i sam jeden pokonal wroga. Nie oznaczazlo to jednak powrotu do prywatnego szczescia, gdyz Krzyzacy wykryli zdrade, lecz Konrad postanowil zginac z wlasnej reki. tak, wiec drogo okupil on zwyciestwo nad wrogiem, swoja miloscia, ojczyzna i honorem. Ale jego postawajest oparta na etosie rycerza, zatem nie jest do konca potepiona.
    Uwazam, wiec, ze etos rycerza i spiskowca mozna rozwazac dwojako: z jednej strony bowiem jest to prawdziwy ideal czystej rycerskiej, pozbawionej obludy i falszu, a z drugiej natomiast to natezeniem cech obu etosow czyli walka w obronie ojczyzny prZy uzyciu przymiotow typowych dla spiskowca. Gdyz taki czlowiek dzialal w imie dobra ludzkosci, chociaz byla to czesto droga podstepu, chytra i konspiracyjna. Jednakze taczylo go wiele wspolnego z sredniowiecznym rycerzem. On po prostu chcial zwyciezyc w nierownej walce z zaborcami i jak juz wspominalem taka postawe narzucily mu owczesne czasy. A dlaczego ta postawe mozna nazwac etosem? Dlatego, ze taki wzorzec zostal postawiony mlodemu pokoleniu, ktore mialo dokonac wyboru, jak walczyc.Natomiast literatura w pewien sposob dawala przyklad i ksztaltowala zachowanie tych ludzi.
    Mit rycerza przetrwal, az do dzisiaj i pomimo, ze coraz rzadziej mozna go spotkac, co jest takze uwarunkowane rzeczywistoscia, to zachowal sie on nawet po okresie'' burz i niepokojow'' . Przykladem moze byc wspomniany juz przeze mnie doktor Rieux, bedacy z powolania lekarzem, ktory niosl pomoc bez wzgledu na wynagrodzenie. Prezentowal on bohaterska i aktywna postawe oraz uosabial szlachetnosc i uczciwosc. A wartosci, w ktore wierzyl to przyjazn i milosc.Tak, wiec etos ten przezyl stulecia, ale i spiskowiec pojawial sie wsrod prtawdziwych rycerzy. Rzecz nie jest to jednostka zla czy tez pozbawiona ludzkich uczuc. To jedynie czlowiek wyobcowany, szukajac swojej drogi zycia, ktora byc moze rozni sie nieco od przyjetych ogolnie kanonow moralnych.

Wątek został zamknięty.